Στο αμερικανικό Κογκρέσο μεταφέρεται εκ νέου η αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με δύο βουλευτές από το Ρεπουμπλικανικό και το Δημοκρατικό Κόμμα να ζητούν από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, συγκεκριμένες διπλωματικές παρεμβάσεις απέναντι στις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις. Ο Γκας Μπιλιράκης και ο Μπραντ Σνάιντερ προειδοποιούν ότι η επικύρωση του μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο απειλεί την περιφερειακή σταθερότητα, υπονομεύει τα αμερικανικά συμφέροντα και δημιουργεί κινδύνους για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο.
Η διακομματική πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ουάσιγκτον καλείται να τοποθετηθεί απέναντι στην προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας τη συμφωνία οριοθέτησης που υπέγραψε με την κυβέρνηση της Τρίπολης το 2019.
Στην επιστολή τους προς τον Μάρκο Ρούμπιο, οι δύο Αμερικανοί νομοθέτες συνδέουν ευθέως το τουρκολιβυκό μνημόνιο με το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», εκφράζοντας ανησυχία ότι ενδεχόμενη παγίωση των σχετικών διεκδικήσεων θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τόσο την ασφάλεια της περιοχής όσο και τις προσπάθειες πολιτικής επανένωσης της Λιβύης.
Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στην ελληνική διάσταση της υπόθεσης. Οι Μπιλιράκης και Σνάιντερ υποστηρίζουν ότι οι εξελίξεις αγγίζουν άμεσα την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο και τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με σημαντικούς περιφερειακούς εταίρους.
Οι πέντε παρεμβάσεις που ζητούν από τον Ρούμπιο
Η επιστολή περιλαμβάνει πέντε συγκεκριμένα αιτήματα προς το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών:
1. Στήριξη της επανένωσης της Λιβύης. Οι βουλευτές ζητούν να συνεχιστεί η αμερικανική υποστήριξη για τη συγκρότηση μιας ενιαίας, κυρίαρχης και αντιπροσωπευτικής λιβυκής κυβέρνησης, χωρίς αθέμιτες εξωτερικές παρεμβάσεις.
2. Άμεση διπλωματική παρέμβαση προς Τουρκία και Λιβύη. Καλούν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να επικοινωνήσει με αξιωματούχους των δύο χωρών, μεταφέροντας τις αμερικανικές ανησυχίες για τις συνέπειες της επικύρωσης του μνημονίου.
3. Απόρριψη της νομιμοποίησης των διεκδικήσεων της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ζητούν να καταστεί σαφές ότι η διαδικασία πολιτικής συμφιλίωσης στη Λιβύη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατοχύρωση αβάσιμων θαλάσσιων αξιώσεων που συνδέονται με το τουρκικό δόγμα.
4. Επαναβεβαίωση των θαλάσσιων δικαιωμάτων των συμμάχων. Επιμένουν ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να στηρίξει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, την ειρηνική επίλυση των θαλάσσιων διαφορών και τα νόμιμα δικαιώματα των περιφερειακών συμμάχων της.
5. Συντονισμός με Ελλάδα, Κύπρο και Αίγυπτο. Προτείνουν στενότερη συνεργασία με τις τρεις χώρες, ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση, να προστατευθούν τα ενεργειακά εγχειρήματα και να διατηρηθεί η περιφερειακή σταθερότητα.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» στο επίκεντρο της αμερικανικής παρέμβασης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ευθεία αναφορά των δύο βουλευτών στο τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο συνδέουν με τη διεύρυνση των θαλάσσιων διεκδικήσεων της Άγκυρας.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της επιστολής, η ενδεχόμενη αξιοποίηση της λιβυκής πολιτικής διαδικασίας για την παγίωση αυτών των αξιώσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, επιβαρύνοντας τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο.
Οι Αμερικανοί νομοθέτες θεωρούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις αμφισβητούν νόμιμα συμφέροντα και δικαιώματα σημαντικών περιφερειακών εταίρων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, προειδοποιούν ότι η ενίσχυση της αντιπαράθεσης γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες μπορεί να οδηγήσει σε διπλωματικές κρίσεις, λανθασμένους υπολογισμούς και ακόμη και στρατιωτικά επεισόδια μεταξύ συμμάχων του ΝΑΤΟ και άλλων κρατών της περιοχής.
«Η συνεργασία με την Τουρκία δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος των συμμάχων»
Στην επιστολή αναγνωρίζεται η σημασία της Τουρκίας ως συμμάχου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, αλλά παράλληλα τίθενται σαφή όρια στον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον πρέπει να αντιμετωπίζει τις τουρκικές πολιτικές.
Οι Μπιλιράκης και Σνάιντερ υπογραμμίζουν ότι η διατήρηση εποικοδομητικών σχέσεων με την Άγκυρα δεν πρέπει να αποβαίνει εις βάρος των αμερικανικών συμφερόντων εθνικής ασφάλειας ή της κυριαρχίας, της ασφάλειας και των νόμιμων θαλάσσιων δικαιωμάτων άλλων παραδοσιακών συμμάχων.
Πρόκειται για μια σημαντική πτυχή της παρέμβασης, καθώς οι δύο βουλευτές δεν παρουσιάζουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποκλειστικά ως ελληνοτουρκική διαφορά, αλλά ως ζήτημα που επηρεάζει ευρύτερα την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.
Το ενεργειακό διακύβευμα στην Ανατολική Μεσόγειο
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην ενεργειακή ασφάλεια και στις δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι δύο Αμερικανοί βουλευτές συνδέουν τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις με ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις στην εφαρμογή του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019.
Το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο στηρίζει την αμερικανική συμμετοχή στην περιφερειακή συνεργασία για την ασφάλεια και την ενέργεια.
Σύμφωνα με την επιστολή, οι αμφισβητούμενες θαλάσσιες οριοθετήσεις ενδέχεται να περιπλέξουν τις ενεργειακές επενδύσεις και την ανάπτυξη υποδομών, ενώ παράλληλα μπορούν να δυσχεράνουν τον ευρύτερο στόχο της μείωσης της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης.
Με αυτό το επιχείρημα, οι Μπιλιράκης και Σνάιντερ επιχειρούν να αναδείξουν ότι η Ανατολική Μεσόγειος δεν αποτελεί μόνο πεδίο διμερών αντιπαραθέσεων, αλλά περιοχή άμεσου οικονομικού και στρατηγικού ενδιαφέροντος για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η διορθωτική δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και η ελληνική αντίδραση στον ΟΗΕ
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στη διορθωμένη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ σχετικά με την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων.
Οι δύο βουλευτές χαιρετίζουν τη διόρθωση και ζητούν από την αμερικανική διπλωματία να διατηρήσει σαφή και συνεπή δημόσια στάση.
Είχε προηγηθεί, στις 5 Νοεμβρίου, η δημοσιοποίηση ελληνικής επιστολής προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, με την οποία η Αθήνα επανέλαβε την πλήρη απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019.
Η ελληνική θέση είναι ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παραγάγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους. Η Αθήνα υποστηρίζει επίσης ότι η φερόμενη επικύρωσή της από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας.
Κινητοποίηση της ελληνοαμερικανικής κοινότητας
Η πρωτοβουλία των Μπιλιράκη και Σνάιντερ συνοδεύεται από κινητοποίηση του Hellenic American Leadership Council (HALC), το οποίο καλεί μέλη της ελληνοαμερικανικής κοινότητας να επικοινωνήσουν με τους εκπροσώπους τους στο Κογκρέσο και να τους ζητήσουν να συνυπογράψουν την επιστολή.
Η διαδικασία συγκέντρωσης πρόσθετων υπογραφών βρίσκεται σε εξέλιξη, γεγονός που σημαίνει ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία ενδέχεται να αποκτήσει ευρύτερη κοινοβουλευτική υποστήριξη.
Το HALC είχε ήδη απευθυνθεί στον Μάρκο Ρούμπιο τον Οκτώβριο, ζητώντας δημόσια απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και επισημαίνοντας τους κινδύνους που, κατά την οργάνωση, δημιουργεί η ασάφεια της αμερικανικής στάσης.
Η νέα διακομματική παρέμβαση προσθέτει πλέον και κοινοβουλευτική διάσταση στην πίεση προς την αμερικανική κυβέρνηση.
Το επόμενο κρίσιμο ζήτημα είναι εάν το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα ανταποκριθεί στα συγκεκριμένα αιτήματα, προχωρώντας σε άμεσες διπλωματικές κινήσεις προς την Άγκυρα και τη Λιβύη ή σε σαφέστερη δημόσια τοποθέτηση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η επιστολή, πάντως, αποτελεί πρωτοβουλία μελών του Κογκρέσου και δεν συνιστά από μόνη της μεταβολή της επίσημης αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.