Η γαλλική ρηματική διακοίνωση, ο ρόλος που διεκδικεί η Άγκυρα και τα κρίσιμα ερωτήματα για την ελληνική διπλωματία και την επιχειρησιακή διαχείριση.
Γράφει ο Νικόλαος Ι. Σπανός
Ναύαρχος Λ.Σ. (ε.α.) – Πρώην Διευθυντής Λιμενικής Πολιτικής, Λιμένων και Λιμενικών Υποδομών, Λιμενικής Αστυνομίας
Στη διπλωματία, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι πάντοτε αυτό που υπογράφεται. Είναι εκείνο που, χωρίς να υπογραφεί, αρχίζει να θεωρείται αυτονόητο. Και στην Ανατολική Μεσόγειο, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πού θα ποντιστεί το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, αλλά ποιος επιχειρεί να αποκτήσει λόγο για το αν και πότε θα ποντιστεί.
Οι τελευταίες εξελίξεις γύρω από το Great Sea Interconnector αναδεικνύουν μια εξαιρετικά σύνθετη πραγματικότητα, στην οποία η ενεργειακή πολιτική, το Δίκαιο της Θάλασσας, η επιχειρησιακή αποτροπή και οι διπλωματικοί χειρισμοί συναντώνται σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η επανέναρξη των ερευνών του γαλλικού Abeille Marengo, η τουρκική αντι-NAVTEX, η γαλλική ρηματική διακοίνωση και οι αναφορές της Άγκυρας περί δήθεν «συγκατάθεσής» της συνθέτουν μια εικόνα που δεν επιτρέπει επιφανειακές αναγνώσεις.
Η Αθήνα διαβεβαιώνει ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια και ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται με ελληνική αδειοδότηση. Πρόκειται για ουσιώδη επισήμανση.
Ωστόσο, στην εξωτερική πολιτική δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι πιστεύουμε ότι διασφαλίσαμε. Οφείλουμε να εξετάζουμε και τι επιχειρεί ο αντίπαλος να εμφανίσει ως δικό του κεκτημένο.
Η ρηματική διακοίνωση και η πολιτική της σημασία
Μια ρηματική διακοίνωση ενημερωτικού χαρακτήρα δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αίτημα άδειας ούτε συνεπάγεται αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Αυτό αποτελεί θεμελιώδη νομική διάκριση.
Εξίσου σημαντικό, όμως, είναι να εξετάζονται το περιεχόμενο, οι περιστάσεις και η πολιτική αξιοποίηση μιας διπλωματικής ενέργειας.
Γιατί η Άγκυρα έσπευσε να παρουσιάσει τις έρευνες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της; Πώς εξηγείται ότι μια διαδικασία ενημέρωσης συνδέθηκε πολιτικά με την αποκλιμάκωση; Και κυρίως, ποιες διασφαλίσεις υπάρχουν ότι αυτή η πρακτική δεν θα προβληθεί ως προηγούμενο σε επόμενες επιχειρήσεις;
Η Τουρκία δεν χρειάζεται να αποκτήσει νομικά ένα δικαίωμα για να επιχειρήσει να το επιβάλει πολιτικά. Αρκεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι χωρίς τη συμμετοχή της τίποτε δεν προχωρά.
Εδώ ακριβώς απαιτείται ιδιαίτερη διπλωματική προσοχή.
Το Δίκαιο της Θάλασσας δεν γράφεται με NAVTEX
Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η έκδοση NAVTEX υπηρετεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Δεν αποτελεί τίτλο κυριαρχίας, πράξη οριοθέτησης ή μηχανισμό αναγνώρισης θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, οι προκαταρκτικές θαλάσσιες έρευνες πρέπει να αξιολογούνται αυτοτελώς, ανάλογα με τη φύση των εργασιών και το εφαρμοστέο νομικό καθεστώς.
Συνεπώς, η τουρκική επίκληση συγκατάθεσης δεν αρκεί για να θεμελιώσει αρμοδιότητα.
Το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να υποκαθίσταται από τη γεωγραφία των διεκδικήσεων ούτε η νομιμότητα από την ανοχή της ισχύος.
Η επιχειρησιακή διάσταση: Το επόμενο βήμα είναι δυσκολότερο
Από την επιχειρησιακή μου εμπειρία, θεωρώ ότι η ουσιαστική δοκιμασία δεν περιορίζεται στην ολοκλήρωση μιας ερευνητικής αποστολής.
Η πόντιση καλωδίου απαιτεί συγκεκριμένες πορείες, ιδιαίτερη ακρίβεια, περιορισμένη ευχέρεια ελιγμών και συνεχή υποστήριξη.
Η παρουσία πολεμικών μονάδων, οι ασύρματες παρενοχλήσεις ή η αμφισβήτηση των αναγγελιών μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρές επιχειρησιακές επιπλοκές, ακόμη και χωρίς φυσική παρεμπόδιση.
Το πρόσφατο περιστατικό ασύρματης προειδοποίησης του γαλλικού πλοίου από τουρκική φρεγάτα και η άμεση αντίδραση της ελληνικής φρεγάτας «Λήμνος» επιβεβαιώνουν την ανάγκη διαρκούς ετοιμότητας.
Απαιτούνται σαφής επιχειρησιακός σχεδιασμός, κανόνες αντίδρασης, συντονισμός ναυτικών δυνάμεων και σταθερή διπλωματική κάλυψη.
Δεν αποτελεί ολοκληρωμένη στρατηγική επιτυχία το γεγονός ότι ένα πλοίο πραγματοποίησε έρευνες χωρίς να διακοπεί η αποστολή του. Επιτυχία θα είναι η απρόσκοπτη ολοκλήρωση ολόκληρου του έργου.
Η διπλωματία της αποκλιμάκωσης και τα αναπάντητα ερωτήματα
Η αποφυγή μιας ελληνοτουρκικής έντασης είναι επιθυμητή. Δεν μπορεί, όμως, να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης μιας εθνικής επιλογής.
Η ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών για τη γαλλική διακοίνωση αποτελεί θεσμική υποχρέωση ουσίας και όχι επικοινωνιακή διαδικασία.
Η μη παράδοση του αυτούσιου εγγράφου, σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την πληρότητα της ενημέρωσης, χωρίς αυτό να αναιρεί τις νόμιμες απαιτήσεις διπλωματικής εμπιστευτικότητας.
Η πολιτεία οφείλει να αποσαφηνίσει όχι μόνο τι δεν παραχωρήθηκε, αλλά και πώς θα αποτραπεί η μελλοντική επίκληση μιας υποτιθέμενης τουρκικής συναίνεσης.
Διότι η ηρεμία στη θάλασσα δεν είναι από μόνη της εθνική στρατηγική. Και η απουσία επεισοδίου δεν ισοδυναμεί πάντοτε με απουσία στρατηγικού κόστους.
Ποιος κρατά τελικά τον διακόπτη;
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο. Αποτελεί δοκιμασία αξιοπιστίας, συνέπειας και άσκησης των νόμιμων δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα οφείλει να επιδιώκει τον διάλογο χωρίς να μετατρέπει την αποκλιμάκωση σε αυτοσκοπό.
Το ζητούμενο δεν είναι να πανηγυρίζουμε κάθε φορά που η Άγκυρα δεν εμποδίζει ένα έργο. Είναι να μη θεωρεί ποτέ ότι διαθέτει το δικαίωμα να αποφασίζει εάν αυτό θα προχωρήσει.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα ποντίσει το καλώδιο.
Είναι ποιος θα κρατά τελικά τον διακόπτη. Και αυτός ο διακόπτης δεν πρέπει να βρίσκεται στα χέρια εκείνου που αμφισβητεί το δικαίωμά μας να τον χρησιμοποιήσουμε.