Νέο σημείο τριβής προκαλεί η πρόβλεψη για ταμείο ανοικοδόμησης του Ιράν ύψους 300 δισ. δολαρίων, το οποίο περιλαμβάνεται στο μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, μετά από περισσότερες από 100 ημέρες σύγκρουσης.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Το ταμείο περιλαμβάνεται σε συμφωνία 14 σημείων που υπέγραψαν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη, με στόχο την εκεχειρία και την οικονομική ανάκαμψη του Ιράν. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Η συμφωνία δεσμεύει τις ΗΠΑ να συνεργαστούν με περιφερειακούς εταίρους για την ανοικοδόμηση και την οικονομική επανεκκίνηση του Ιράν, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζει πώς θα κατανεμηθούν οι εισφορές και ποια κράτη θα κληθούν να συνεισφέρουν.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έσπευσε να αποστασιοποιηθεί από οποιαδήποτε άμεση αμερικανική χρηματοδότηση. Μιλώντας στο Παλάτι των Βερσαλλιών, στο περιθώριο της Συνόδου της G7, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν θα επενδύσουν στο ταμείο και απέρριψε τις πληροφορίες πως η Ουάσινγκτον πιέζει τις χώρες του Κόλπου να πληρώσουν.
Η τοποθέτησή του όμως φαίνεται να συγκρούεται με όσα είχε δηλώσει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ανέφερε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε ταμείο ανοικοδόμησης με στήριξη μιας «συμμαχίας του Κόλπου», εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τις υποχρεώσεις της.
Η ασάφεια αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στα κράτη του Κόλπου. Οι χώρες αυτές φοβούνται ότι θα κληθούν να χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση του Ιράν μετά από έναν πόλεμο στον οποίο είχαν περιορισμένο λόγο και ελάχιστη επιρροή στις τελικές διαπραγματεύσεις.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου δεν θα αποδεχθούν αδιαμαρτύρητα ένα αμερικανικό πλαίσιο χρηματοδότησης. Αν υπάρξει οικονομική συμβολή, πιθανότατα θα συνδεθεί με αυστηρούς όρους απευθείας προς την Τεχεράνη και όχι με ένα σχήμα που θα υπαγορεύεται από την Ουάσινγκτον.
Ο Clemens Chay, αναλυτής του Observer Research Foundation Middle East στο Ντουμπάι, προειδοποίησε ότι οι χώρες του Κόλπου, έχοντας μείνει σε μεγάλο βαθμό εκτός των διαπραγματεύσεων, θα θελήσουν να χαράξουν δική τους γραμμή απέναντι στο Ιράν. Παράλληλα, σημείωσε ότι η απαίτηση να χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση χωρίς σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας θα ενισχύσει την ήδη αυξανόμενη δυσπιστία τους απέναντι στην Ουάσινγκτον.
Η συμφωνία δεν περιορίζεται στο οικονομικό σκέλος. Προβλέπει άμεση και μόνιμη εκεχειρία σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και τερματισμό διπλών αποκλεισμών και ιρανικών τελών διέλευσης. Επιπλέον, η Ουάσινγκτον δεσμεύεται για άρση όλων των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Ωστόσο, ειδικοί σημειώνουν ότι η πρόβλεψη για ταμείο ανοικοδόμησης μοιάζει περισσότερο με πολιτική υπόσχεση που δόθηκε για να επισπευσθεί η εκεχειρία, παρά με πλήρως κοστολογημένο και εφαρμόσιμο σχέδιο.
Ο Li Weijian, ερευνητής στο Shanghai Institutes for International Studies, εκτίμησε ότι το ποσό των 300 δισ. δολαρίων συνδέεται με τις ιρανικές απαιτήσεις για πολεμικές αποζημιώσεις, αλλά παραμένει άγνωστο πώς θα υλοποιηθεί και ποιος θα συμμετάσχει. Παρομοίασε μάλιστα την πρωτοβουλία με το σχέδιο «Peace to Prosperity» της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ για το Παλαιστινιακό, το οποίο προέβλεπε 50 δισ. δολάρια επενδύσεων αλλά δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Η πιθανή εμπλοκή των χωρών του Κόλπου δημιουργεί και έναν δεύτερο κίνδυνο, δηλαδή να υπονομεύσει τη σταδιακή προσέγγιση που είχε αρχίσει τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στις αραβικές μοναρχίες και την Τεχεράνη. Αν οι χώρες αυτές πιεστούν να πληρώσουν την ανοικοδόμηση του Ιράν, μπορεί να δημιουργηθεί νέο κύμα δυσαρέσκειας και εσωτερικής πολιτικής πίεσης.
Η Zhang Chuchu, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Fudan, υποστήριξε ότι ο τελικός στόχος του Τραμπ ήταν πάντα να δημιουργήσει ρήγμα ανάμεσα στα κράτη του Κόλπου και το Ιράν. Κατά την εκτίμησή της, η Ουάσινγκτον επιδιώκει αφενός να μειώσει το δικό της κόστος από τη σύγκρουση και αφετέρου να μη φανεί ότι αποχωρεί χωρίς κέρδος.
Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ θέλουν να εμφανιστούν ως δύναμη που επέβαλε ειρήνη, χωρίς όμως να σηκώσουν το βάρος της οικονομικής αποκατάστασης. Το κόστος, όπως φοβούνται πολλοί στον Κόλπο, μπορεί τελικά να μεταφερθεί στους περιφερειακούς συμμάχους της Ουάσινγκτον.
Το ερώτημα των 300 δισ. δολαρίων, λοιπόν, δεν είναι απλώς οικονομικό. Είναι βαθιά γεωπολιτικό. Αγγίζει την αξιοπιστία των ΗΠΑ, τις ισορροπίες στον Κόλπο, τη σχέση αραβικών κρατών και Ιράν, αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα της εκεχειρίας.
Αν δεν ξεκαθαριστεί ποιος πληρώνει, με ποιους όρους και με ποιες εγγυήσεις, το ταμείο ανοικοδόμησης μπορεί να μετατραπεί από εργαλείο ειρήνης σε νέα εστία σύγκρουσης.