Μια ελάχιστα γνωστή πτυχή της ιστορίας του Στιβ Τζομπς και της σύγχρονης Apple φέρνει στο φως η Wall Street Journal, αποκαλύπτοντας πόσο βαθιά είχαν διασταυρωθεί οι δρόμοι της Silicon Valley με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980.
Η ιστορία ξεκινά το 1986, στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Στιβ Τζομπς έχει απομακρυνθεί από την Apple και επιχειρεί να ξαναχτίσει από την αρχή την καριέρα του μέσω της NeXT, της εταιρείας που είχε ιδρύσει έναν χρόνο νωρίτερα. Στόχος του ήταν η δημιουργία ενός υπολογιστή πολύ πιο προηγμένου από τα δεδομένα της εποχής, με προορισμό πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και επιστημονικά εργαστήρια.
Η τεχνολογία ήταν εντυπωσιακή. Το επιχειρηματικό μοντέλο, όμως, ήταν εξαιρετικά εύθραυστο.
Οι υπολογιστές της NeXT κόστιζαν πολύ, οι πωλήσεις παρέμεναν περιορισμένες και η εμμονή του Τζομπς με την τελειότητα αύξανε συνεχώς το κόστος.
Τότε εμφανίστηκε ένας απρόσμενος πελάτης.
Η CIA.
Οι μυστηριώδεις επισκέπτες
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Wall Street Journal, το οποίο αντλεί στοιχεία από το βιβλίο Valley of Death: How Big Tech Is Fueling the Future of War της Sharon Weinberger, δύο στελέχη που εργάζονταν στο διαβαθμισμένο «Program B» της CIA διέκριναν νωρίς τις δυνατότητες των μηχανημάτων της NeXT.
Ο Τζο Ρομέλο και ο Τζεφ Χάρις αναζητούσαν ισχυρούς σταθμούς εργασίας οι οποίοι θα μπορούσαν να συνδυάσουν προηγμένα γραφικά, μεγάλη υπολογιστική ισχύ και κυρίως δυνατότητες δικτύωσης δεδομένων.
Στην πρώτη επίσκεψή τους στην εταιρεία δεν συνάντησαν τον ίδιο τον Τζομπς.
Όταν, όμως, ο Ρομέλο κατάφερε τελικά να τον συναντήσει στη Νέα Υόρκη, πήγε κατευθείαν στην ουσία.
Ο Τζομπς, σύμφωνα με την αφήγηση, δεν επιθυμούσε να ακούσει διαβαθμισμένες λεπτομέρειες.
«Μη μου πεις τίποτα που δεν πρέπει να ξέρω, γιατί δεν θα θυμηθώ να το ξεχάσω», φέρεται να του είπε.
Τότε ο Ρομέλο αποκάλυψε το μέγεθος της πιθανής παραγγελίας:
20.000 υπολογιστές.
Για τη NeXT, που αγωνιζόταν ακόμη να σταθεί εμπορικά, το μέγεθος μιας τέτοιας παραγγελίας μπορούσε να αλλάξει τα πάντα.
Το ρεπορτάζ της Wall Street Journal αντλεί στοιχεία από το βιβλίο Valley of Death: How Big Tech Is Fueling the Future of War της Sharon Weinberger
Οι δύο απαιτήσεις των υπηρεσιών
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν ενδιαφέρονταν απλώς να αγοράσουν τα εμπορικά μοντέλα της NeXT.
Ήθελαν δύο βασικές τροποποιήσεις: έναν ταχύτερο επεξεργαστή της Motorola και μια ειδική κάρτα γραφικών της Intel.
Οι αλλαγές αυτές, όμως, δεν θα γίνονταν απευθείας μέσα στις εγκαταστάσεις του Τζομπς.
Οι υπηρεσίες σχεδίαζαν να παραλαμβάνουν τους σταθμούς εργασίας και στη συνέχεια να τους τροποποιούν μέσω συνεργατών και εταιρειών-μεσολαβητών.
Η επιχείρηση είχε οργανωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε ακόμη και μέσα στην αμερικανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση να μην είναι εμφανής ο πραγματικός αγοραστής.
Δημοσίως, η NeXT ανακοίνωνε κρατικό συμβόλαιο μέσω της αμυντικής εταιρείας ESL, ενώ επισήμως ως αγοραστής εμφανιζόταν η NSA.
Στο παρασκήνιο, όμως, βρισκόταν η CIA.
Ο ίδιος ο Τζομπς απέκτησε αργότερα διαβάθμιση «top secret», προκειμένου να μπορεί να εισέρχεται σε απόρρητες εγκαταστάσεις.
«Κανείς δεν είχε επαγγελματική κάρτα»
Η ατμόσφαιρα γύρω από τους κρατικούς πελάτες ήταν χαρακτηριστική της εποχής.
Ο Νταν’λ Λιούιν, ο οποίος είχε ακολουθήσει τον Τζομπς από την Apple στη NeXT, θυμόταν ομάδες επισκεπτών να καταφθάνουν στα γραφεία της εταιρείας χωρίς σαφή ταυτότητα.
Συστήνονταν μόνο με τα μικρά τους ονόματα.
Δεν έδιναν επαγγελματικές κάρτες.
Παρακολουθούσαν παρουσιάσεις, έκαναν περιορισμένες ερωτήσεις και έφευγαν χωρίς να αποκαλύπτουν σε ποια ακριβώς υπηρεσία ανήκαν ή ποια θα ήταν η τελική χρήση του εξοπλισμού.
Πίσω από αυτή τη μυστικότητα, όμως, είχε στηθεί μια τεράστια παραγωγική προσπάθεια.
Η CIA φέρεται μάλιστα να έφερε ανθρώπους από τη Sun Microsystems για να βοηθήσουν τη NeXT να αυξήσει τις παραγωγικές της δυνατότητες.
Αρχικά κατασκευάστηκαν περίπου 100 σταθμοί εργασίας τον μήνα.
Σύντομα η παραγωγή ανέβηκε στους 1.500.
Στη συνέχεια έφθασε στους 5.000 τον μήνα.
Τα φορτηγά χωρίς διακριτικά και τα C-5
Η διαδρομή που ακολουθούσαν οι υπολογιστές μετά την κατασκευή τους θύμιζε επιχείρηση υπηρεσιών πληροφοριών.
Τα μηχανήματα φορτώνονταν νωρίς το πρωί σε φορτηγά χωρίς διακριτικά.
Μεταφέρονταν σε εταιρεία-βιτρίνα της CIA, όπου εγκαθίσταντο οι τροποποιημένοι επεξεργαστές και τα ειδικά συστήματα γραφικών.
Στη συνέχεια μεταφέρονταν προς το στρατιωτικό αεροδρόμιο Moffett Field.
Από εκεί φορτώνονταν σε γιγαντιαία μεταγωγικά αεροσκάφη C-5.
Ο τελικός προορισμός παρέμενε απόρρητος.
Τι έκαναν οι NeXT μέσα στις μυστικές υπηρεσίες
Οι σταθμοί εργασίας κατέληξαν, μεταξύ άλλων, σε αναλυτές του National Reconnaissance Office, της αμερικανικής υπηρεσίας που βρίσκεται στην καρδιά του δορυφορικού κατασκοπευτικού μηχανισμού των ΗΠΑ.
Οι αναλυτές χρησιμοποιούσαν τις οθόνες υψηλής ανάλυσης και τα ειδικά γραφικά συστήματα για να επεξεργάζονται δορυφορικές εικόνες.
Μπορούσαν να εξετάζουν μετακινήσεις στρατιωτικών μονάδων, νέες εγκαταστάσεις, πυραυλικές υποδομές ή άλλες αλλαγές επί του εδάφους.
Η πραγματική καινοτομία, όμως, δεν βρισκόταν μόνο στην εικόνα.
Βρισκόταν στη δικτύωση.
Τα NeXTcubes επέτρεπαν τη μεταφορά μεγάλου όγκου πληροφοριών μεταξύ υπηρεσιών και στρατιωτικών μονάδων πολύ ταχύτερα από ό,τι προηγουμένως.
Σε μια εποχή που το World Wide Web βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του βήματα, η αμερικανική κοινότητα πληροφοριών άρχισε ουσιαστικά να οικοδομεί ένα κλειστό, επιχειρησιακό δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών.
Φρέσκες δορυφορικές εικόνες μπορούσαν πλέον να φτάνουν ταχύτερα σε διαφορετικές βάσεις και διοικήσεις.
Αυτό είχε και μία βαθύτερη συνέπεια.
Οι στρατιωτικοί διοικητές δεν ήταν πλέον υποχρεωμένοι να περιμένουν αποκλειστικά την ανάλυση και την ερμηνεία της CIA. Μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στα πρωτογενή δεδομένα και να διαμορφώνουν οι ίδιοι εικόνα της κατάστασης.
Ήταν μια τεχνολογική αλλαγή που επηρέαζε και τις εσωτερικές ισορροπίες ισχύος του αμερικανικού συστήματος πληροφοριών.
Το σωσίβιο της NeXT
Για τον Τζομπς, όμως, το σημαντικότερο ήταν πιο απλό.
Η κρατική παραγγελία έδωσε στη NeXT χρόνο.
Η εταιρεία αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Ο Τζομπς είχε αποκτήσει σχεδόν απόλυτο έλεγχο της νέας του επιχείρησης, όμως αυτό είχε και τίμημα: η τελειομανία του δεν περιοριζόταν πλέον από τα στελέχη μιας μεγάλης εταιρείας όπως η Apple.
Οι απαιτήσεις του δημιουργούσαν εκπληκτικά προϊόντα αλλά ταυτόχρονα εκτίνασσαν το κόστος.
Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι οι πανεπιστημιακοί και οι φοιτητές θα αποτελούσαν τη μεγάλη αγορά της NeXT.
Στην πράξη, τα μηχανήματα ήταν τόσο ακριβά ώστε η αγορά δεν ανταποκρίθηκε όπως είχε προβλεφθεί.
Χωρίς μεγάλους κρατικούς πελάτες, η εταιρεία θα είχε πολύ λιγότερο χρόνο για να αναπτύξει το υλικό και κυρίως το λογισμικό της.
Και εκεί βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο κομμάτι ολόκληρης της ιστορίας.
Από το NEXTSTEP στο σύγχρονο οικοσύστημα της Apple
Η μεγάλη κληρονομιά της NeXT δεν ήταν τελικά ο περίφημος μαύρος κύβος.
Ήταν το λειτουργικό σύστημα NEXTSTEP.
Το 1996, μια Apple που βρισκόταν σε βαθιά επιχειρηματική και τεχνολογική κρίση αποφάσισε να εξαγοράσει τη NeXT.
Μαζί με την τεχνολογία επέστρεψε στην Apple και ο Στιβ Τζομπς.
Λίγο αργότερα ανέλαβε ξανά τα ηνία της εταιρείας και ακολούθησε μία από τις εντυπωσιακότερες επιχειρηματικές ανατροπές στην ιστορία της τεχνολογίας.
Ήρθαν το iMac, το iPod και το iTunes.
Και τελικά το iPhone.
Κάτω από τη νέα εποχή της Apple, όμως, υπήρχε ένα σημαντικό τεχνολογικό νήμα που οδηγούσε πίσω στη NeXT.
Το NEXTSTEP αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η νέα γενιά των λειτουργικών συστημάτων της Apple και μέρος του τεχνολογικού DNA του μεταφέρθηκε στα Mac και αργότερα στο ευρύτερο οικοσύστημα των συσκευών της εταιρείας.
Θα υπήρχε η σημερινή Apple χωρίς εκείνη την παραγγελία;
Κανείς δεν μπορεί να αποδείξει ότι χωρίς τη CIA η NeXT θα είχε καταρρεύσει ή ότι ο Στιβ Τζομπς δεν θα είχε καταφέρει με άλλον τρόπο να επιστρέψει στην Apple.
Η ιστορία δεν λειτουργεί με βεβαιότητες αυτού του είδους.
Υπάρχουν, όμως, άνθρωποι που έζησαν την υπόθεση από κοντά και θεωρούν ότι η κρατική υποστήριξη ήταν καθοριστική.
Ο Ντέιν Έρινγκ, ο οποίος εργάστηκε αρχικά στην επιχείρηση από την πλευρά των υπηρεσιών πληροφοριών και αργότερα στη NeXT, εκτίμησε ότι η συνεργασία αυτή έδωσε στον Τζομπς περίπου πέντε επιπλέον χρόνια.
Πέντε χρόνια για να εξελίξει το προϊόν.
Πέντε χρόνια για να ωριμάσει το λογισμικό.
Και, κυρίως, πέντε χρόνια για να αποδείξει ότι δεν ήταν απλώς ο χαρισματικός συνιδρυτής της Apple που είχε απομακρυνθεί από την ίδια του την εταιρεία.
Ήταν πλέον ένας επιχειρηματίας ικανός να επιστρέψει και να τη διασώσει.
Silicon Valley και μυστικές υπηρεσίες: Μια σχέση πολύ παλαιότερη απ’ όσο φαίνεται
Η υπόθεση αποκτά ξεχωριστή επικαιρότητα σήμερα, καθώς η τεχνολογική βιομηχανία των ΗΠΑ επανασυνδέεται όλο και πιο στενά με το Πεντάγωνο και τις υπηρεσίες εθνικής ασφαλείας.
Τεχνητή νοημοσύνη, αυτόνομα συστήματα, drones, δορυφορικές πλατφόρμες, υπολογιστικά νέφη και τεχνολογίες επιτήρησης βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο ενός νέου κύματος αμυντικών επενδύσεων.
Δισεκατομμύρια δολάρια venture capital κατευθύνονται σε εταιρείες που αναπτύσσουν τεχνολογίες διπλής χρήσης ή απευθείας στρατιωτικές εφαρμογές.
Η σύμπραξη αυτή συχνά παρουσιάζεται ως προϊόν της νέας εποχής του ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας και των πολέμων υψηλής τεχνολογίας.
Η ιστορία του Στιβ Τζομπς δείχνει ότι οι ρίζες της βρίσκονται πολύ βαθύτερα.
Ήδη από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών αναζητούσαν στην ιδιωτική τεχνολογική βιομηχανία εκείνες τις καινοτομίες που δεν μπορούσε να αναπτύξει με την ίδια ταχύτητα ο παραδοσιακός κρατικός μηχανισμός.
Και στην περίπτωση της NeXT, αυτή η σχέση λειτούργησε και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Οι υπηρεσίες απέκτησαν προηγμένους υπολογιστές για τις ανάγκες της δορυφορικής κατασκοπείας και της δικτύωσης πληροφοριών.
Ο Τζομπς απέκτησε κεφάλαιο, παραγωγική κλίμακα και –το σημαντικότερο– χρόνο.
Η CIA φυσικά δεν δημιούργησε την Apple και δεν «κατασκεύασε» το iPhone.
Βοήθησε, όμως, σύμφωνα με αυτή την ιστορική έρευνα, να παραμείνει ζωντανό ένα κρίσιμο ενδιάμεσο κεφάλαιο στην πορεία του Στιβ Τζομπς.
Και αυτό το κεφάλαιο ονομαζόταν NeXT.