Μια διαφορετική προσέγγιση για το μέλλον της ασφάλειας στον Νότιο Καύκασο και την Ανατολική Μεσόγειο παρουσίασε ο Σάι Γκαλ, ιδρυτής της εταιρείας στρατηγικών συμβουλών Line of State και πρώην αντιπρόεδρος Εξωτερικών Σχέσεων της Israel Aerospace Industries (IAI).
Ο Ισραηλινός αναλυτής συμμετείχε την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026 στη διεθνή διάσκεψη με τίτλο «Ο Στρατός της Δημοκρατίας της Αρμενίας και η Κοινωνία: Διάλογος για την Ασφάλεια», η οποία πραγματοποιήθηκε στη Στρατιωτική Ακαδημία «Βαζγκέν Σαρκισιάν».
Στην παρέμβασή του ανέδειξε τη σημασία της στρατηγικής ανθεκτικότητας, της αμυντικής συνεργασίας και της ανεξαρτησίας των κρατών ως προς τις τεχνολογικές και διπλωματικές τους επιλογές.
Ο άξονας Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου – Αρμενίας
Στο επίκεντρο της πρότασης του Γκαλ βρίσκεται η σύνδεση δύο υφιστάμενων σχημάτων συνεργασίας.
Από τη μία πλευρά, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν ήδη αναπτύξει συνεργασία στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας και των κρίσιμων υποδομών. Από την άλλη, η Αρμενία διατηρεί ξεχωριστό πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας με την Ελλάδα και την Κύπρο, το οποίο περιλαμβάνει στρατιωτική εκπαίδευση, κατάρτιση και ασκήσεις.
Ο Γκαλ πρότεινε τη διασύνδεση αυτών των σχημάτων μέσω της απευθείας συνεργασίας Ιερουσαλήμ και Ερεβάν, δημιουργώντας ένα ευρύτερο δίκτυο περιφερειακών συνεργασιών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αμυντική βιομηχανία, τη μηχανική υποστήριξη, τη συντήρηση οπλικών συστημάτων, τις κρίσιμες υποδομές και τις διασυνδέσεις.
Σύμφωνα με την προσέγγισή του, η Αρμενία δεν πρέπει απλώς να αντικαταστήσει μία εξωτερική εξάρτηση με κάποια άλλη. Αντιθέτως, χρειάζεται να αποκτήσει πραγματικές τεχνολογικές δυνατότητες, δικαιώματα τεχνικής υποστήριξης και τη δυνατότητα εγχώριας συντήρησης και αναβάθμισης των εξοπλισμών της.
Η στρατηγική ανεξαρτησία, όπως υποστήριξε, πρέπει να στηρίζεται στην τεχνογνωσία και όχι αποκλειστικά στην προμήθεια οπλικών συστημάτων από τρίτες χώρες.
Ξεχωρίζει την Τουρκία από το Αζερμπαϊτζάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάκριση που έκανε ο Γκαλ ανάμεσα στην Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.
Χαρακτήρισε την Τουρκία κοινό στρατηγικό αντίπαλο του Ισραήλ και της Αρμενίας, υποστηρίζοντας όμως ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο.
Αντιθέτως, το Μπακού θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου περιφερειακού σχήματος, εφόσον διατηρήσει την αυτονομία του στις εξωτερικές του σχέσεις.
Στη συγκεκριμένη αρχιτεκτονική ο Γκαλ συμπεριέλαβε επίσης τη Γεωργία και τις διασυνδέσεις μέσω της Μαύρης Θάλασσας.
Κατά τον Ισραηλινό αναλυτή, η στρατιωτική νίκη δεν συνεπάγεται αυτομάτως και πολιτική ανεξαρτησία.
Η Άγκυρα, όπως επισήμανε, δεν διαθέτει θεσμικά κατοχυρωμένο δικαίωμα βέτο στην εξωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν. Ένα τέτοιο δικαίωμα μπορεί να προκύψει μόνο εφόσον το ίδιο το Μπακού το παραχωρήσει.
Με αυτή την τοποθέτηση, ο Γκαλ υποστήριξε την ανάγκη διαχωρισμού της στρατηγικής σχέσης Ισραήλ–Αζερμπαϊτζάν από την επιρροή που ασκεί η Τουρκία στον στενό της σύμμαχο.
Το μήνυμα προς την Αρμενία: «Όταν παρέχει πρόσβαση, πρέπει να αποκτά και η ίδια πρόσβαση»
Ο Γκαλ αναφέρθηκε επίσης στις διαπραγματεύσεις για τη σταθεροποίηση των σχέσεων Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, σε μια περίοδο κατά την οποία ο Αρμένιος πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν επιδιώκει να καταστήσει μη αναστρέψιμη την ειρηνευτική διαδικασία.
Υποστήριξε ότι μια βιώσιμη συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει αμοιβαιότητα στις μεταφορικές συνδέσεις, δεσμεύσεις με δυνατότητα εφαρμογής και πλήρη ελευθερία άσκησης της εθνικής κυριαρχίας.
«Η Αρμενία πρέπει να αποκτά πρόσβαση όταν παραχωρεί πρόσβαση», τόνισε χαρακτηριστικά.
Ειδικότερα, επισήμανε ότι η δυνατότητα μετακίνησης μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ναχιτσεβάν πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχα εγγυημένη πρόσβαση της Αρμενίας προς τη Δύση, συμπεριλαμβανομένης της διέλευσης μέσω Τουρκίας.
Αναφερόμενος στο πλαίσιο TRIPP, υποστήριξε ότι η διατήρηση της αρμενικής κυριαρχίας και δικαιοδοσίας δεν αρκεί να κατοχυρώνεται στα χαρτιά. Πρέπει να μπορεί να ασκείται πραγματικά, χωρίς εμπορικές ρυθμίσεις που καθιστούν απαγορευτικά δαπανηρή την άσκησή της.
«Η συμμαχία με το Μπακού δεν μπορεί να καθορίζει τις σχέσεις του Ισραήλ με το Ερεβάν»
Απευθυνόμενος εμμέσως και στην ισραηλινή διπλωματία, ο Γκαλ υπογράμμισε ότι η στρατηγική συνεργασία με το Αζερμπαϊτζάν δεν πρέπει να εμποδίζει την ανάπτυξη σχέσεων με την Αρμενία.
«Η πίστη προς το Μπακού πρέπει να αφήνει την Ιερουσαλήμ ελεύθερη να αναπτύξει σχέσεις με το Ερεβάν», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η εμβάθυνση της συνεργασίας Αζερμπαϊτζάν και Τουρκίας δεν μπορεί να συνεπάγεται αυτομάτως διεύρυνση των δικαιωμάτων τρίτων χωρών επί της ισραηλινής τεχνολογίας.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι και η Αρμενία πρέπει να διατηρεί το δικαίωμα ανάπτυξης διεθνών συνεργασιών, ακόμη και όταν αυτές δεν συμβαδίζουν με τις προτιμήσεις του Ισραήλ.
Η συγκεκριμένη θέση εντάσσεται στην ευρύτερη προσέγγιση που έχει αναπτύξει ο Γκαλ για την περιφερειακή συνεργασία, σύμφωνα με την οποία οι στρατηγικές συμπράξεις οφείλουν να ενισχύουν την κυριαρχία των συμμετεχόντων κρατών και όχι να δημιουργούν νέες εξαρτήσεις. Αντίστοιχες θέσεις είχε διατυπώσει και σε πρόσφατη συνέντευξή του στην κυπριακή εφημερίδα Cyprus Mail.
Ναγκόρνο Καραμπάχ: Η ευθύνη του Ισραήλ για τους εκτοπισμένους Αρμενίους
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στα γεγονότα του Σεπτεμβρίου 2023 στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και στον εκτοπισμό περισσότερων από 100.000 Αρμενίων μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του Αζερμπαϊτζάν.
Ο Γκαλ αναγνώρισε ότι στην επιχείρηση χρησιμοποιήθηκαν ισραηλινά όπλα, χωρίς ωστόσο να αποκηρύξει τη στρατηγική συμμαχία της χώρας του με το Μπακού.
«Υποστηρίζω την εδαφική ακεραιότητα του Αζερμπαϊτζάν και δεν απολογούμαι για το γεγονός ότι το Ισραήλ στάθηκε στο πλευρό ενός συμμάχου», δήλωσε.
Ξεκαθάρισε όμως ότι η συγκεκριμένη συμμαχία δεν απαλλάσσει το Ισραήλ από τις ευθύνες του απέναντι στις αρμενικές οικογένειες που εγκατέλειψαν τις εστίες τους.
Υποστήριξε ότι η Ιερουσαλήμ οφείλει να συνεργαστεί με την Αρμενία, διεθνείς εταίρους και τους ίδιους τους εκτοπισμένους, προκειμένου να εξευρεθούν μακροπρόθεσμες και βιώσιμες λύσεις.
Το μάθημα προς τους Αρμένιους αξιωματικούς
Πέρα από την ομιλία του στη διάσκεψη, ο Γκαλ πραγματοποίησε ειδικό εργαστήριο για Αρμένιους αξιωματικούς, με αντικείμενο την πολιτική εποπτεία της στρατιωτικής ετοιμότητας μετά την αγορά εξοπλισμών.
Το εργαστήριο είχε τίτλο «Ποιος έχει την ευθύνη της ετοιμότητας; Η πολιτική εποπτεία μετά την αγορά οπλικών συστημάτων».
Στο επίκεντρο βρέθηκαν ζητήματα που καθορίζουν την πραγματική επιχειρησιακή αυτονομία ενός στρατεύματος: ποιος εγκρίνει τις επισκευές, ποιος ελέγχει τις τεχνικές πληροφορίες, ποιος εξασφαλίζει την αναπλήρωση των αποθεμάτων και ποιος εγγυάται τη διαρκή υποστήριξη των στρατιωτικών συστημάτων.
Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι η αγορά ενός προηγμένου οπλικού συστήματος δεν εξασφαλίζει από μόνη της στρατιωτική ισχύ, εάν το κράτος που το αποκτά δεν διαθέτει τις απαραίτητες δυνατότητες για τη συντήρηση και την επιχειρησιακή αξιοποίησή του.
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, διατύπωσε μια χαρακτηριστική προειδοποίηση για τη σχέση πολιτικής ηγεσίας και στρατιωτικής ευθύνης:
«Ένας αξιωματικός δεν πρέπει ποτέ να υποχρεώνεται να πιστοποιήσει μια πολιτική ελπίδα ως επαγγελματικό γεγονός».
Η πρόταση του Γκαλ δεν αποτελεί ανακοινωμένη διακρατική συμφωνία, αλλά ένα σχέδιο περιφερειακής συνεργασίας που επιχειρεί να συνδέσει τις υφιστάμενες αμυντικές σχέσεις της Ανατολικής Μεσογείου με εκείνες του Νοτίου Καυκάσου.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι ότι προβλέπει την προσέγγιση Ισραήλ και Αρμενίας χωρίς ρήξη με το Αζερμπαϊτζάν, θέτοντας παράλληλα ως βασική προϋπόθεση την ανεξαρτησία των κρατικών αποφάσεων από την τουρκική επιρροή.