Σκληρή κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική άσκησε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό Ωμέγα της Κύπρου. Ο στρατιωτικός αναλυτής προειδοποίησε ότι η Τουρκία εφαρμόζει μεθοδικά και σταδιακά τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», αξιοποιώντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τις NAVTEX και τις ενεργειακές διασυνδέσεις για να δημιουργήσει τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η στάση της Αθήνας διευκολύνει την Άγκυρα, ενώ εκτίμησε ότι οι εξελίξεις ενδέχεται να επιταχύνουν πολιτικές διεργασίες στην Ελλάδα.
«Η Τουρκία δεν δρα σπασμωδικά – Έχει μακρόπνοη στρατηγική»
Ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκίνησε την ανάλυσή του επισημαίνοντας ότι η Τουρκία δεν ενεργεί αποσπασματικά, αλλά ακολουθεί έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό, τον οποίο υλοποιεί με υπομονή και συνέπεια.
Για να τεκμηριώσει την εκτίμησή του, επικαλέστηκε το ιστορικό παράδειγμα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974. Όπως ανέφερε, το 1964 η Άγκυρα δεν διέθετε τον αναγκαίο αποβατικό στόλο για να πραγματοποιήσει επιχείρηση μεγάλης κλίμακας. Ωστόσο, μέσα στην επόμενη δεκαετία ανέπτυξε τις απαιτούμενες στρατιωτικές δυνατότητες.
Κατά τον αναλυτή, ανάλογη στρατηγική εφαρμόζει σήμερα η Τουρκία στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι τουρκικές εξαγγελίες για θαλάσσια πάρκα και οι NAVTEX αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, επιμέρους εργαλεία για την υλοποίηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Προειδοποίησε μάλιστα ότι η επίκληση της παρανομίας των τουρκικών διεκδικήσεων δεν αρκεί από μόνη της για να αποτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων επί του πεδίου.
Το καλώδιο και το ερώτημα για τη συνεννόηση με την Τουρκία
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε πρόσφατη τουρκική NAVTEX που αφορά εργασίες για υποθαλάσσια καλωδιακή διασύνδεση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Καλεντερίδης στάθηκε στη διατύπωση της τουρκικής αγγελίας, σύμφωνα με την οποία αυτή εκδόθηκε κατόπιν συνεννόησης, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται με ποιον πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη επικοινωνία.
Επισήμανε ότι στο έργο εμπλέκονται συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Ελλάδας, ενώ το ερευνητικό πλοίο που αναμένεται να πραγματοποιήσει εργασίες φέρει σημαία Μπαχαμών και συνδέεται με ολλανδικά συμφέροντα.
Κατά την εκτίμησή του, η αναφορά της Άγκυρας σε προηγούμενη συνεννόηση δεν είναι τυχαία.
Έθεσε, μάλιστα, το ερώτημα εάν αυτή πραγματοποιήθηκε με τη σαουδαραβική πλευρά ή με την πλοιοκτήτρια εταιρεία, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν κάποιο από τα δύο ενδεχόμενα.
Το ζήτημα, όπως εξήγησε, δεν αφορά απλώς τη ναυσιπλοΐα, αλλά την προσπάθεια της Τουρκίας να εμφανίζεται ως κράτος του οποίου η συναίνεση είναι απαραίτητη για την πραγματοποίηση εργασιών σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλει διεκδικήσεις.
«Η γραπτή ενημέρωση αποδεικνύει ότι η Τουρκία έχει λόγο»
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασής του αφορούσε τη συζήτηση για την προηγούμενη γραπτή ενημέρωση της Τουρκίας σχετικά με τις εργασίες πόντισης καλωδίων.
Ο στρατιωτικός αναλυτής υποστήριξε ότι η αποδοχή μιας τέτοιας διαδικασίας εγκυμονεί τον κίνδυνο να εμφανιστεί η Άγκυρα ως έχουσα αρμοδιότητα ή δικαιώματα στις επίμαχες περιοχές.
«Η γραπτή ενημέρωση αποδεικνύει ότι η Τουρκία έχει λόγο στα συγκεκριμένα ύδατα», υπογράμμισε.
Παράλληλα, έκανε διάκριση ανάμεσα στην έκδοση NAVTEX και στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Εξήγησε ότι μια NAVTEX αποτελεί αγγελία προς τους ναυτιλλομένους, στην οποία περιγράφονται οι συντεταγμένες της περιοχής, το χρονικό διάστημα και το είδος των εργασιών που πρόκειται να πραγματοποιηθούν.
Κατά τον ίδιο, η διαδικασία αυτή δεν ισοδυναμεί με άδεια άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Υποστήριξε ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια διαδικασία ενημέρωσης σε έμμεση αναγνώριση των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Κάσος, τα τουρκικά πολεμικά και η κριτική για το καλώδιο
Ο Σάββας Καλεντερίδης επανήλθε στην κρίση της Κάσου τον Ιούλιο του 2024, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία πέντε τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε ως αποτέλεσμα την υποχώρηση της ελληνικής πλευράς από τον αρχικό σχεδιασμό των ερευνών.
Συνέδεσε την κρίση αυτή με προηγούμενα επεισόδια στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αναφέροντας το «Χόρα» το 1976, το «Σισμίκ» και τα Ίμια.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η Τουρκία επιδίωξε να στρατιωτικοποιήσει τη διαφορά, αξιοποιώντας την απειλή χρήσης ισχύος για να επιτύχει πολιτικά αποτελέσματα.
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε και για την ανάληψη του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης από γαλλικά συμφέροντα, την οποία χαρακτήρισε πολιτικά προβληματική.
Έθεσε ερωτήματα για τους όρους της σχετικής συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν υπάρχουν δεσμεύσεις που αποκλείουν την αναζήτηση τουρκικής συναίνεσης.
Εκτίμησε ότι η Τουρκία θα μπορούσε να επαναλάβει την αποστολή πολεμικών πλοίων, εφόσον θεωρήσει ότι δεν ικανοποιούνται οι απαιτήσεις της.
Η κριτική για τις οριοθετήσεις ΑΟΖ και το Καστελόριζο
Ο αναλυτής αναφέρθηκε και στις επιλογές που έγιναν τις προηγούμενες δεκαετίες σχετικά με τις οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών.
Επικαλέστηκε παλαιότερη μαρτυρία του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Ρολάνδη σχετικά με τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Κύπρου και Αιγύπτου το 2003.
Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, ελληνική αντιπροσωπεία είχε ζητήσει από τη Λευκωσία μετακίνηση του ανατολικού ορίου που σχετιζόταν με το δυνητικό τριεθνές σημείο Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου, προκειμένου να αποφευχθεί τουρκική αντίδραση για την πλήρη επήρεια του συμπλέγματος Καστελορίζου.
Άσκησε επίσης κριτική στη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Αιγύπτου, θεωρώντας ότι οι περιορισμοί της άφησαν περιθώρια στην Τουρκία να συνεχίσει να προβάλλει τις διεκδικήσεις της.
Κατά τον ίδιο, η διαχρονική προσπάθεια αποφυγής έντασης με την Άγκυρα επέτρεψε τη σταδιακή ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στην περιοχή.
«Να επιβληθούν βαριές κυρώσεις στην Τουρκία»
Ο Καλεντερίδης δεν περιορίστηκε στη διαπίστωση των κινδύνων, αλλά αναφέρθηκε και στις δυνατότητες αντίδρασης της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Έφερε ως παράδειγμα τις ευρωπαϊκές κυρώσεις που επιβλήθηκαν για τις παράνομες τουρκικές γεωτρητικές δραστηριότητες στην κυπριακή ΑΟΖ.
Υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες κυρώσεις συνέβαλαν στην αποτροπή επανάληψης ανάλογων δραστηριοτήτων και ζήτησε την αξιοποίηση των διπλωματικών δυνατοτήτων που παρέχει η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Να εξαντλήσουμε όλα τα διπλωματικά μας όπλα που έχουμε στις Βρυξέλλες. Να επιβληθούν βαριές κυρώσεις στην Τουρκία», ανέφερε.
Παράλληλα, άσκησε έντονη κριτική στη Διακήρυξη των Αθηνών, θεωρώντας ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» επέτρεψε στην Τουρκία να προωθήσει την ατζέντα της χωρίς να αντιμετωπίσει το ανάλογο διπλωματικό κόστος.
«Η Αθήνα καθεύδει», ήταν η χαρακτηριστική του αποστροφή.
Όταν ρωτήθηκε εάν η κατάσταση αποτελεί αποτέλεσμα ατολμίας, απάντησε:
«Το θέμα της ατολμίας είναι η καλή εκδοχή. Υπάρχει και η χειρότερη που δεν θέλω καν να την αναφέρω».
Η Τουρκία ενισχύει τη θέση της μέσω της Λιβύης
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη Λιβύη και στον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αξιοποίησε τις εσωτερικές συγκρούσεις της χώρας για να ενισχύσει τη γεωπολιτική παρουσία της.
Ο Καλεντερίδης υπενθύμισε την τουρκική στρατιωτική επέμβαση υπέρ της κυβέρνησης του Φαγέζ αλ Σάρατζ, με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στρατιωτικούς συμβούλους και μαχητές που μεταφέρθηκαν από τη Συρία.
Όπως ανέφερε, η στρατιωτική στήριξη της Τουρκίας συνέβαλε καθοριστικά στη διατήρηση της κυβέρνησης της Τρίπολης, η οποία είχε υπογράψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2019.
Τόνισε ότι η Αθήνα δεν κατάφερε να διατηρήσει αποτελεσματικές σχέσεις ούτε με την Τρίπολη ούτε με τη Βεγγάζη, την ώρα που η Τουρκία διεύρυνε τις επαφές και με τις δύο πλευρές.
Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει σοβαρές αδυναμίες της ελληνικής διπλωματικής στρατηγικής.
«Το τουρκολιβυκό μνημόνιο μπορεί να γίνει οδηγός και για το Αιγαίο»
Ο στρατιωτικός αναλυτής προειδοποίησε ότι η σημασία του τουρκολιβυκού μνημονίου υπερβαίνει την Ανατολική Μεσόγειο.
Όπως εξήγησε, η Τουρκία υποστηρίζει μια ερμηνεία για τα δικαιώματα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, την οποία επιχειρεί να ενισχύσει μέσω της συμφωνίας της με τη Λιβύη.
Εκτίμησε ότι η Άγκυρα θα επιδιώξει να χρησιμοποιήσει την επίκληση αυτού του προηγουμένου για να προωθήσει ανάλογες θέσεις στο Αιγαίο.
Προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη εμπέδωση τουρκικών διεκδικήσεων ανατολικά της Ρόδου, της Κάσου, της Καρπάθου και της Κρήτης θα δημιουργούσε εξαιρετικά δυσμενή δεδομένα για τα ελληνικά συμφέροντα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε γεωγραφικό εγκλωβισμό του Καστελορίζου και να επηρεάσει τον συνολικό συσχετισμό στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πρόβλεψη για επιτάχυνση πολιτικών εξελίξεων
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η εκτίμησή του ότι οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την ηλεκτρική διασύνδεση ενδέχεται να επηρεάσουν και το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα.
«Εγώ εκτιμώ ότι η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου και το καλώδιο θα επιταχύνουν πολιτικές εξελίξεις. Δεν γίνεται. Δεν μπορούν να κρυφτούν πλέον», υποστήριξε.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτέλεσε μία από τις πιο αιχμηρές στιγμές της παρέμβασής του, καθώς συνέδεσε άμεσα τις γεωπολιτικές εξελίξεις με την εσωτερική πολιτική κατάσταση.
Ολοκληρώνοντας την ανάλυσή του στον Ωμέγα Κύπρου, ο Σάββας Καλεντερίδης περιέγραψε μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έχει αποκτήσει στρατηγική πρωτοβουλία κινήσεων.
Το βασικό μήνυμά του ήταν ότι η αμφισβήτηση των τουρκικών διεκδικήσεων σε νομικό επίπεδο πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματική διπλωματική δράση και δυνατότητα αποτροπής τετελεσμένων στο πεδίο.