Σε μια εξέλιξη με σημαντικές ενεργειακές και γεωπολιτικές προεκτάσεις, η Ινδία πλησιάζει στην ολοκλήρωση δύο μεγάλων υδροηλεκτρικών έργων στο Τζαμού και Κασμίρ, σε μια περίοδο κατά την οποία η διαχείριση των υδάτων του ποταμού Ινδού έχει μετατραπεί σε ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης με το Πακιστάν.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της δημοσιογράφου Moushumi Das Gupta στο ThePrint στις 11 Νοεμβρίου 2026, η κυβέρνηση του Νέου Δελχί επιδιώκει να επιταχύνει τη διαδικασία δοκιμών και έναρξης λειτουργίας των έργων Pakal Dul, ισχύος 1.000 MW, και Kiru, ισχύος 624 MW, έως το τέλος του έτους.
Πρόκειται για δύο από τα σημαντικότερα έργα που κατασκευάζονται στο υδρογραφικό σύστημα του ποταμού Τσενάμπ (Chenab), ο οποίος ανήκει στους δυτικούς ποταμούς της λεκάνης του Ινδού και αποτελεί ζωτική πηγή υδάτινων πόρων για το Πακιστάν.
Pakal Dul και Kiru: Τα δύο μεγάλα έργα που πλησιάζουν στην ολοκλήρωση
Το υδροηλεκτρικό έργο Kiru κατασκευάζεται στον ποταμό Τσενάμπ, στην περιοχή Kishtwar του Τζαμού και Κασμίρ.
Η συνολική επένδυση ανέρχεται σε 42,87 δισεκατομμύρια ρουπίες και περιλαμβάνει φράγμα ύψους 135 μέτρων, καθώς και υπόγειο σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με τέσσερις μονάδες των 156 MW.
Ο θεμέλιος λίθος του έργου τοποθετήθηκε τον Φεβρουάριο του 2019 από τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι.
Το δεύτερο έργο, Pakal Dul, κατασκευάζεται στον ποταμό Μαρουσουντάρ, παραπόταμο του Τσενάμπ, επίσης στην περιοχή Kishtwar.
Με συνολικό κόστος 81,12 δισεκατομμύρια ρουπίες, περιλαμβάνει φράγμα ύψους 167 μέτρων και υπόγειο σταθμό με τέσσερις μονάδες παραγωγής των 250 MW.
Και τα δύο έργα υλοποιούνται από την Chenab Valley Power Projects Limited, κοινοπραξία της National Hydroelectric Power Corporation και της Jammu and Kashmir State Power Development Corporation.
Σύμφωνα με κυβερνητικό αξιωματούχο που επικαλείται το ThePrint, έχουν ήδη ξεκινήσει οι διαδικασίες που οδηγούν στην ενεργοποίηση των εγκαταστάσεων, με στόχο τη σταδιακή λειτουργία τους μέσα στους επόμενους μήνες.
Ωστόσο, η ολοκλήρωση της κατασκευής δεν σημαίνει αυτόματη έναρξη παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Απαιτούνται τεχνικές δοκιμές, έλεγχοι συστημάτων και δοκιμαστική πλήρωση και εκκένωση των ταμιευτήρων.
Τα δύο έργα χαρακτηρίζονται ως υδροηλεκτρικά ροής ποταμού (run-of-the-river), γεγονός που σημαίνει ότι δεν έχουν ως βασικό χαρακτηριστικό τη μακροχρόνια αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων νερού, αλλά διαθέτουν δυνατότητες περιορισμένης ρύθμισης της ροής.
Η Συνθήκη του Ινδού και η απόφαση που όξυνε την αντιπαράθεση
Η επιτάχυνση των έργων πραγματοποιείται μετά την απόφαση της Ινδίας, τον Απρίλιο του 2025, να θέσει σε αναστολή την εφαρμογή της Συνθήκης των Υδάτων του Ινδού (Indus Waters Treaty).
Η συμφωνία είχε υπογραφεί το 1960, με τη διαμεσολάβηση της Παγκόσμιας Τράπεζας, και αποτέλεσε επί δεκαετίες το βασικό πλαίσιο διαχείρισης των υδάτινων πόρων μεταξύ των δύο κρατών.
Η Συνθήκη διαχωρίζει τους έξι κύριους ποταμούς της λεκάνης του Ινδού σε δύο ομάδες.
Στους τρεις ανατολικούς ποταμούς, Ράβι, Μπέας και Σάτλετζ, η Ινδία διαθέτει ευρύτατα δικαιώματα χρήσης. Οι ποταμοί αυτοί αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% των συνολικών υδάτων του συστήματος.
Αντίθετα, οι τρεις δυτικοί ποταμοί, Ινδός, Τζέλουμ και Τσενάμπ, που συγκεντρώνουν περίπου το 80% των υδάτων, έχουν παραχωρηθεί κατά κύριο λόγο στη χρήση του Πακιστάν.
Η Ινδία διατηρεί συγκεκριμένα δικαιώματα στους δυτικούς ποταμούς, μεταξύ των οποίων η παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας υπό περιορισμούς, καθώς και ορισμένες αγροτικές και οικιακές χρήσεις.
Η απόφαση του Νέου Δελχί να θέσει τη Συνθήκη σε αναστολή ήρθε μετά την τρομοκρατική επίθεση στην περιοχή Παχαλγκάμ του Κασμίρ, τον Απρίλιο του 2025.
Έκτοτε, η ινδική κυβέρνηση επιδιώκει να επιταχύνει έργα που προηγουμένως υπόκειντο σε αυστηρότερες διαδικασίες και περιορισμούς βάσει της Συνθήκης.
Επιτάχυνση των έργων και περιορισμός των διαδικαστικών εμποδίων
Ινδός κυβερνητικός αξιωματούχος, τον οποίο επικαλείται το ThePrint, υποστήριξε ότι η αναστολή της Συνθήκης επιτρέπει πλέον στη χώρα να προχωρά με μεγαλύτερη ταχύτητα στην υλοποίηση των υδροηλεκτρικών σχεδιασμών της.
Σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν περιοριστεί οι διαδικαστικές ανταλλαγές και οι διαβουλεύσεις που στο παρελθόν καθυστερούσαν την ανάπτυξη έργων στον Τσενάμπ και στους υπόλοιπους δυτικούς ποταμούς.
Η ινδική πλευρά θεωρεί ότι το νέο περιβάλλον της δίνει μεγαλύτερη ευχέρεια να αξιοποιήσει τους υδάτινους πόρους της περιοχής.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για το Πακιστάν, καθώς η λεκάνη του Ινδού αποτελεί βασικό πυλώνα της γεωργίας, της άρδευσης και της υδροηλεκτρικής παραγωγής του.
Εντούτοις, η ολοκλήρωση των συγκεκριμένων υδροηλεκτρικών σταθμών δεν συνεπάγεται από μόνη της δυνατότητα διακοπής της ροής των υδάτων προς το Πακιστάν. Η έκταση του πραγματικού ελέγχου εξαρτάται από τη διαμόρφωση των έργων, τις αποθηκευτικές δυνατότητές τους και τη διαχείριση της ροής.
Τέσσερα ακόμη έργα και σχέδια για 18.569 MW
Το Νέο Δελχί δεν περιορίζεται στα Pakal Dul και Kiru.
Σε εξέλιξη βρίσκονται επίσης οι εργασίες για το υδροηλεκτρικό έργο Kwar, ισχύος 540 MW, το οποίο προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί το 2028, καθώς και για το Ratle, ισχύος 850 MW, που αντιμετωπίζει καθυστερήσεις.
Παράλληλα, τέσσερα ακόμη έργα βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια σχεδιασμού: το Sawalkot ισχύος 1.856 MW, το Kirthai-II ισχύος 930 MW, το Dulhasti Stage-II ισχύος 260 MW και το Uri-I Stage-II ισχύος 240 MW.
Συνολικά, η Ινδία υπολογίζει ότι οι υδάτινοι πόροι τους οποίους μπορεί να αξιοποιήσει στους δυτικούς ποταμούς διαθέτουν υδροηλεκτρικό δυναμικό 18.569 MW.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα έχει αναπτύξει περίπου 3.500 MW εγκατεστημένης ισχύος, γεγονός που αναδεικνύει τα μεγάλα περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης.
Η προοπτική αυτή έχει ιδιαίτερη ενεργειακή σημασία για την Ινδία, η οποία επιδιώκει να αυξήσει την εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και να ενισχύσει τις υποδομές της στις περιοχές του βόρειου Κασμίρ.
Σχέδιο εκτροπής υδάτων από τον Τσενάμπ προς τον Ράβι
Ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία έχει μία από τις εναλλακτικές λύσεις που εξετάζουν οι ινδικές αρχές.
Σύμφωνα με το ThePrint, η Ινδία μελετά τη δυνατότητα κατασκευής σήραγγας μήκους 10 έως 12 χιλιομέτρων, μέσω της οποίας θα μπορούσαν να μεταφερθούν ύδατα από τον Τσενάμπ στον Ράβι.
Η συγκεκριμένη πρόταση βρίσκεται στο στάδιο της διερεύνησης και δεν αποτελεί υλοποιημένο έργο.
Ωστόσο, διαφοροποιείται από τα συμβατικά υδροηλεκτρικά έργα ροής ποταμού, καθώς αφορά τη μεταφορά νερού μεταξύ δύο διαφορετικών ποτάμιων συστημάτων, τα οποία αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τη Συνθήκη του 1960.
Εφόσον προχωρούσε, θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο κατανομής και αξιοποίησης των υδάτινων πόρων, προσθέτοντας ένα ακόμη σημείο τριβής στις σχέσεις Ινδίας και Πακιστάν.
Το φράγμα Shahpurkandi και ο σχεδιασμός για το 2027
Παράλληλα με τις παρεμβάσεις στους δυτικούς ποταμούς, η Ινδία επιταχύνει την ολοκλήρωση του έργου Shahpurkandi στον Ράβι.
Πρόκειται για επένδυση ύψους 33 δισεκατομμυρίων ρουπιών, η οποία περιλαμβάνει υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις συνολικής ισχύος 206 MW.
Η κατασκευή του φράγματος έχει ολοκληρωθεί και οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκονται κοντά στην αποπεράτωση.
Σύμφωνα με αξιωματούχο της αρμόδιας υπηρεσίας άρδευσης του Παντζάμπ, το συνολικό έργο αναμένεται να λειτουργήσει έως τα μέσα του 2027.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι ποσότητες νερού του Ράβι που συνεχίζουν να κατευθύνονται προς το Πακιστάν, παρότι η Ινδία διαθέτει δικαιώματα χρήσης τους βάσει της Συνθήκης.
Το Νέο Δελχί αξιοποιεί ήδη περίπου το 95% των υδάτων που του αναλογούν στους ανατολικούς ποταμούς.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης ένα νέο έργο πολλαπλών χρήσεων στον ποταμό Ουτζ, παραπόταμο του Ράβι, και δεύτερο έργο διασύνδεσης των ποταμών Σάτλετζ και Μπέας.
Η νομική διάσταση: Διαιτητική απόφαση κατά της Ινδίας
Η στρατηγική του Νέου Δελχί αντιμετωπίζει, πάντως, σοβαρές νομικές αμφισβητήσεις.
Στις 31 Αυγούστου 2026, διαιτητικό δικαστήριο που λειτουργεί με γραμματεία το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι η μονομερής απόφαση της Ινδίας να θέσει τη Συνθήκη των Υδάτων του Ινδού σε αναστολή δεν δικαιολογείται από το εφαρμοστέο Διεθνές Δίκαιο.
Σύμφωνα με την απόφαση, η Συνθήκη εξακολουθεί να ισχύει και η Ινδία παραμένει δεσμευμένη από τις υποχρεώσεις της.
Το δικαστήριο επέβαλε επίσης προσωρινούς περιορισμούς σε συγκεκριμένες κατασκευαστικές εργασίες του υδροηλεκτρικού έργου Ratle.
Η Ινδία, από την πλευρά της, απορρίπτει τη δικαιοδοσία του συγκεκριμένου διαιτητικού οργάνου και δεν αναγνωρίζει την απόφασή του.
Συνεπώς, η πολιτική της αναστολής που εφαρμόζει η ινδική κυβέρνηση δεν ισοδυναμεί με διεθνώς αναγνωρισμένη κατάργηση των συμβατικών της υποχρεώσεων.
Το νερό ως παράγοντας στρατηγικής ισχύος
Η επιτάχυνση των υδροηλεκτρικών έργων αποτυπώνει τη βαρύτητα που αποδίδει η Ινδία στην ενεργειακή αξιοποίηση της λεκάνης του Ινδού, σε μια περίοδο έντονων σχέσεων με το Πακιστάν.
Για το Νέο Δελχί, η ολοκλήρωση των εγκαταστάσεων αποτελεί σημαντικό βήμα ενίσχυσης της ηλεκτροπαραγωγής και αξιοποίησης ενός μεγάλου, μέχρι σήμερα ανεπαρκώς ανεπτυγμένου υδροηλεκτρικού δυναμικού.
Για το Ισλαμαμπάντ, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην ενέργεια, αλλά συνδέεται με τη διαχείριση ποταμών από τους οποίους εξαρτάται σημαντικό μέρος της αγροτικής παραγωγής και της υδατικής ασφάλειας της χώρας.
Η λειτουργία των Pakal Dul και Kiru δεν σημαίνει ότι η Ινδία αποκτά τη δυνατότητα να διακόψει την υδροδότηση του Πακιστάν. Δείχνει, ωστόσο, ότι η ανάπτυξη υποδομών στους διασυνοριακούς ποταμούς αποκτά αυξανόμενη στρατηγική σημασία.
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η ολοκλήρωση των δοκιμών των δύο εγκαταστάσεων, με την έναρξη της ηλεκτροπαραγωγής να αναμένεται μέσα στους επόμενους μήνες.
Σημείωση διασταύρωσης: Σε επίσημη απάντηση του ινδικού υπουργείου Ενέργειας προς το Κοινοβούλιο, στις 20 Ιουλίου 2026, το εκτιμώμενο κόστος των Pakal Dul και Kiru είχε αναθεωρηθεί σε 127,28 και 54,09 δισεκατομμύρια ρουπίες αντίστοιχα, με προβλεπόμενη ολοκλήρωση τον Μάρτιο του 2027. Τα χαμηλότερα ποσά που αναφέρονται στο αρχικό δημοσίευμα αντιστοιχούν ουσιαστικά στους αρχικούς προϋπολογισμούς.