Σοβαρούς προβληματισμούς για τη γαλλική διπλωματική παρέμβαση στην υπόθεση του Great Sea Interconnector εξέφρασε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, μιλώντας στην τηλεόραση του OPEN και τον Νίκο Στραβελάκη. Προειδοποίησε ότι η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει ακόμη και κινήσεις τρίτων χωρών για να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ τάχθηκε υπέρ της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στα νησιά της Ανατολικής Μεσογείου και της ολοκλήρωσης συγκεκριμένων νομικών ενεργειών για την ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Με μια παρέμβαση που επικεντρώθηκε στο Διεθνές Δίκαιο, τις τουρκικές διεκδικήσεις και την ανάγκη αποφυγής επικίνδυνων προηγουμένων, ο Προκόπης Παυλόπουλος τοποθετήθηκε για τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τις έρευνες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo, στο πλαίσιο του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ξεκαθάρισε εξαρχής ότι μιλά ως καθηγητής, ακαδημαϊκός και Έλληνας πολίτης, χωρίς πρόθεση κομματικής αντιπαράθεσης. Ωστόσο, οι επισημάνσεις του περιλάμβαναν σαφείς προειδοποιήσεις για τους χειρισμούς που, κατά την άποψή του, μπορούν να επιτρέψουν στην Άγκυρα να διαμορφώσει σταδιακά μια νέα πραγματικότητα εις βάρος των ελληνικών δικαιωμάτων.
Η γαλλική παρέμβαση και το πρόβλημα της ρηματικής διακοίνωσης
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, η οποία προηγήθηκε της τουρκικής απάντησης περί «συγκατάθεσης» για τις δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου.
Ο Προκόπης Παυλόπουλος υποστήριξε ότι, από νομικής πλευράς, η ελληνική NAVTEX ήταν επαρκής για την αναγγελία των ερευνών του πλοίου.
Εξήγησε ότι η NAVTEX αποτελεί ενημέρωση προς τους ναυτιλλομένους για δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή και όχι αίτημα αδειοδότησης προς γειτονικά κράτη.
Κατά την ερμηνεία του, οι συγκεκριμένες έρευνες πραγματοποιούνται σε περιοχή ελληνικής υφαλοκρηπίδας, με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, και συνεπώς η Τουρκία δεν αποκτά δικαίωμα να εγκρίνει ή να απορρίπτει τις δραστηριότητες αυτές.
Εκεί εντόπισε και το βασικό πρόβλημα της γαλλικής πρωτοβουλίας.
Όπως επισήμανε, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι αποκλειστικά η ακριβής διατύπωση της ρηματικής διακοίνωσης, αλλά το γεγονός ότι υπήρξε μια πρόσθετη διπλωματική διαδικασία πέραν της ελληνικής NAVTEX.
Κατά τον πρώην Πρόεδρο, αυτό προσφέρει στην Άγκυρα την ευκαιρία να ισχυρίζεται ότι η ελληνική αναγγελία δεν αρκούσε και ότι χρειάστηκε να υπάρξει επικοινωνία με την Τουρκία προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι εργασίες.
Διευκρίνισε ότι ένας τέτοιος τουρκικός ισχυρισμός δεν παράγει αυτομάτως νόμιμα δικαιώματα. Μπορεί, όμως, να αξιοποιηθεί από την τουρκική διπλωματία ως επιχείρημα σε μελλοντικές αντιπαραθέσεις.
«Η Γαλλία ήξερε τι έκανε» – Τα δύο ερωτήματα
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Προκόπης Παυλόπουλος στο ερώτημα ποιος αποφάσισε τη γαλλική παρέμβαση.
Έθεσε δύο ενδεχόμενα: είτε η γαλλική πλευρά κινήθηκε κατόπιν συνεννόησης με την Αθήνα είτε προχώρησε αυτόνομα στην αποστολή της ρηματικής διακοίνωσης.
Στην πρώτη περίπτωση, υποστήριξε ότι θα πρέπει να διευκρινιστεί εάν και σε ποιον βαθμό η Ελλάδα γνώριζε ή είχε συναινέσει στη διαδικασία. Στη δεύτερη, ανακύπτει το ζήτημα γιατί η Γαλλία επέλεξε έναν χειρισμό που προσφέρει στην Τουρκία πρόσθετα διπλωματικά επιχειρήματα.
Ο ίδιος απέρριψε την πιθανότητα η γαλλική διπλωματία να μην αντιλήφθηκε τις συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης.
«Σιγά που δεν ξέρει η Γαλλία ότι αυτό το οποίο έκανε δίνει πάσα στον Ερντογάν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον πρώην Πρόεδρο, τέτοιες ενέργειες ενδέχεται να αντιμετωπίζονται ως πρακτικές διευθετήσεις για την αποφυγή εντάσεων, αλλά εμπεριέχουν τον κίνδυνο δημιουργίας πολιτικών προηγουμένων.
Από τα Ίμια στη Μαδρίτη και το Ελσίνκι – Η προειδοποίηση για τις υποχωρήσεις
Για να εξηγήσει τη συλλογιστική του, ο Προκόπης Παυλόπουλος αναφέρθηκε σε προηγούμενους σταθμούς των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Επικαλέστηκε την κρίση των Ιμίων, τη Συμφωνία της Μαδρίτης του 1997 και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι το 1999.
Ειδικότερα, στάθηκε στην αναφορά της Μαδρίτης στα ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα της Τουρκίας στο Αιγαίο, καθώς και στη διατύπωση του Ελσίνκι περί συνοριακών και άλλων συναφών διαφορών.
Κατά την εκτίμησή του, διατυπώσεις που παρουσιάστηκαν ως διπλωματικές διευθετήσεις επέτρεψαν στην Τουρκία να προβάλλει ευρύτερες αξιώσεις.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η ελληνική θέση πρέπει να παραμένει προσηλωμένη στη μία διαφορά που αναγνωρίζει η Αθήνα προς οριοθέτηση με την Τουρκία, δηλαδή την υφαλοκρηπίδα και, στο σημερινό πλαίσιο, την ΑΟΖ.
Η κεντρική προειδοποίησή του ήταν ότι η Άγκυρα ακολουθεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική, επιχειρώντας να συσσωρεύει διπλωματικά και πολιτικά επιχειρήματα, ακόμη και όταν αυτά δεν διαθέτουν επαρκές νομικό έρεισμα.
«Γαλάζια Πατρίδα»: Αιγαίο, Κύπρος και Θράκη
Ο πρώην Πρόεδρος συνέδεσε την υπόθεση του καλωδίου με το ευρύτερο τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Όπως υποστήριξε, δεν πρόκειται για συγκυριακή πολιτική επιλογή της κυβέρνησης Ερντογάν, αλλά για μακροχρόνια στρατηγική που επιδιώκει την αναθεώρηση των ισορροπιών στην περιοχή.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι τουρκικές επιδιώξεις εκτείνονται σε τρεις βασικούς άξονες.
Ο πρώτος αφορά την επιδίωξη συγκυριαρχίας στο Αιγαίο και την αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, με ιδιαίτερη αναφορά στον 25ο μεσημβρινό.
Ο δεύτερος συνδέεται, κατά τον ίδιο, με τη μακροπρόθεσμη επιδίωξη της Άγκυρας να θέσει υπό τον έλεγχό της ολόκληρη την Κύπρο.
Ο τρίτος αφορά τη Θράκη, όπου ο Προκόπης Παυλόπουλος εκτίμησε ότι η Τουρκία επιδιώκει την αυτονόμηση της περιοχής μέσω της προβολής αξιώσεων περί «τουρκικής μειονότητας», αντί της μουσουλμανικής μειονότητας που αναγνωρίζεται από τη Συνθήκη της Λωζάνης.
Πρόκειται για την εκτίμηση που διατύπωσε ο ίδιος σχετικά με τους μακροπρόθεσμους τουρκικούς σχεδιασμούς.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο ο Προκόπης Παυλόπουλος χαρακτήρισε νομικά ανυπόστατο.
Εξήγησε ότι η τουρκική επιχειρηματολογία αγνοεί την επήρεια των ελληνικών νησιών στον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών, κάτι που, κατά την άποψή του, αντιβαίνει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Επικαλέστηκε μάλιστα τη διεθνή νομολογία για τα δικαιώματα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Στο σημείο αυτό υπογράμμισε ότι η αναγνώριση θαλάσσιων δικαιωμάτων στα νησιά αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του Δικαίου της Θάλασσας, ανεξαρτήτως των τουρκικών αμφισβητήσεων.
Κατά την ανάλυσή του, η Άγκυρα επιχειρεί να χρησιμοποιήσει ακόμη και τη γαλλική διακοίνωση προκειμένου να ενισχύσει την πολιτική της επιχειρηματολογία υπέρ του τουρκολιβυκού μνημονίου.
«Να επεκτείνουμε τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια»
Μία από τις πιο συγκεκριμένες προτάσεις του Προκόπη Παυλόπουλου αφορούσε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Ο πρώην Πρόεδρος υπενθύμισε ότι είχε εισηγηθεί, ήδη από την περίοδο σύναψης του τουρκολιβυκού μνημονίου, την επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια των χωρικών υδάτων των ελληνικών νησιών της Ανατολικής Μεσογείου.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα διαθέτει το σχετικό δικαίωμα βάσει του Διεθνούς Δικαίου και ότι δεν πρέπει να αποθαρρύνεται από τις τουρκικές απειλές περί casus belli.
Για τον ίδιο, η επίκληση του ενδεχομένου στρατιωτικής αντίδρασης της Τουρκίας δεν μπορεί να αποτελεί λόγο εγκατάλειψης νόμιμων ελληνικών δικαιωμάτων.
Σημείωσε, μάλιστα, ότι δεν πρέπει η ελληνική πολιτική να διαμορφώνεται υπό τον φόβο ενός θερμού επεισοδίου.
Η εκκρεμότητα με τον νόμο 4001/2011 και τις συντεταγμένες στον ΟΗΕ
Πέρα από την επέκταση των χωρικών υδάτων, ο Προκόπης Παυλόπουλος υποστήριξε ότι απαιτείται και δεύτερη συγκεκριμένη ενέργεια.
Αναφέρθηκε στον νόμο 4001/2011, γνωστό ως νόμο Μανιάτη, και στις προβλέψεις του για τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Εξήγησε ότι η υφαλοκρηπίδα αποτελεί δικαίωμα που υφίσταται εξ υπαρχής και αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη ανακήρυξη για την ύπαρξή του.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, παρά τις προηγούμενες ενέργειες της Ελλάδας προς τα Ηνωμένα Έθνη, εξακολουθεί να εκκρεμεί η κατάθεση των γεωγραφικών συντεταγμένων των εξωτερικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας στην αρμόδια υπηρεσία του ΟΗΕ.
Ζήτησε την ολοκλήρωση της διαδικασίας, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ενέργεια που η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να πραγματοποιήσει.
«Η Τουρκία δεν τολμά θερμό επεισόδιο» – Το μήνυμα προς την Αθήνα
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε ο Προκόπης Παυλόπουλος απέναντι στην καλλιέργεια φόβου για ενδεχόμενη ελληνοτουρκική στρατιωτική αντιπαράθεση.
Υποστήριξε ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα Ένοπλες Δυνάμεις υψηλού επιπέδου, τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και σε εξοπλισμούς, ιδιαίτερα στον αέρα και στη θάλασσα.
Κατά την προσωπική του εκτίμηση, η Τουρκία δεν θα τολμούσε να προκαλέσει θερμό επεισόδιο εφόσον η Ελλάδα ενεργεί εντός του πλαισίου των διεθνών και εθνικών δικαιωμάτων της.
Επέκρινε τη διαρκή επίκληση του κινδύνου πολέμου ως επιχείρημα απέναντι στην άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
Η θέση του ήταν σαφής: η υπεράσπιση όσων προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο δεν αποτελεί επιθετική ή σκληρή πολιτική.
«Δεν είναι να σκληρύνουμε, είναι να εφαρμόσουμε το Διεθνές Δίκαιο και να υπερασπιστούμε τα δικαιώματά μας», ανέφερε.
Η αναφορά σε Μητσοτάκη, Καραμανλή και Σαμαρά
Ερωτηθείς για τους κυβερνητικούς χειρισμούς και τις διαφορετικές προσεγγίσεις που έχουν διατυπωθεί από τον Κώστα Καραμανλή και τον Αντώνη Σαμαρά, ο Προκόπης Παυλόπουλος απέφυγε να εντάξει τις τοποθετήσεις του σε κομματική αντιπαράθεση.
Διευκρίνισε ότι οι θέσεις του για τα εθνικά θέματα είναι διαχρονικές και ότι δεν τις έχει μεταβάλει ανάλογα με τις κυβερνήσεις.
Αναγνώρισε, παράλληλα, τις κυβερνητικές επιλογές για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στον εκσυγχρονισμό τους.
Μάλιστα, αναφέρθηκε θετικά στον Κυριάκο Μητσοτάκη και στον Νίκο Δένδια για τη συμβολή τους στον συγκεκριμένο τομέα.
Τόνισε, ωστόσο, ότι η αναγνώριση θετικών κυβερνητικών επιλογών δεν αποκλείει την επισήμανση λαθών όταν διακυβεύονται ζητήματα εθνικού συμφέροντος.
Κλείνοντας, επέμεινε στην ανάγκη η ελληνική κοινωνία να μην αντιμετωπίζει την Τουρκία μέσα από το πρίσμα του φόβου.
«Δεν ταιριάζει ο φόβος στους Έλληνες», ήταν το μήνυμα με το οποίο συνόψισε τη θέση του.
Η παρέμβαση του πρώην Προέδρου επικεντρώθηκε, τελικά, σε ένα συγκεκριμένο ζήτημα: την ανάγκη η Ελλάδα να ασκεί τα δικαιώματα που θεωρεί ότι της παρέχει το Διεθνές Δίκαιο και να αποτρέπει τη δημιουργία διπλωματικών προηγουμένων τα οποία η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει για την προβολή των διεκδικήσεών της.