Σαφή προειδοποίηση για τους κινδύνους που μπορεί να κρύβονται πίσω από τη συζήτηση για νέα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στο Κυπριακό απηύθυνε ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, κατά την παρέμβασή του στο ΣΙΓΜΑ.
Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρέθηκαν η αποναρκοθέτηση, η στρατιωτική διάταξη των τουρκικών δυνάμεων στα Κατεχόμενα, τα οδοφράγματα, αλλά και η πολιτική διάσταση των ΜΟΕ, την ώρα που –όπως επισήμανε– η τουρκική πλευρά εξακολουθεί να διατηρεί στην ατζέντα της τη λογική των δύο κρατών ή της συνομοσπονδίας.
Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης έθεσε εξαρχής το βασικό ερώτημα: μπορούν τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης να δημιουργήσουν πραγματικές συνθήκες ασφάλειας και να οδηγήσουν σε δημοκρατική λύση ή, υπό τις σημερινές συνθήκες, υπάρχει κίνδυνος να λειτουργήσουν προς την αντίθετη κατεύθυνση;
«Τα ΜΟΕ πρέπει να οδηγούν σε ασφάλεια και δημοκρατική λύση»
Όπως εξήγησε, τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης έχουν δύο βασικούς σκοπούς: αφενός να ενισχύσουν την ασφάλεια μεταξύ των δύο κοινοτήτων και αφετέρου να συμβάλουν στη δημιουργία των προϋποθέσεων για μια δημοκρατική λύση του Κυπριακού.
Ακριβώς πάνω σε αυτή τη βάση εξέτασε το ζήτημα της αποναρκοθέτησης, παρουσιάζοντας χάρτες και στοιχεία για να υποστηρίξει ότι η κατάργηση συγκεκριμένων ναρκοπεδίων της Εθνικής Φρουράς δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική κίνηση αποκλιμάκωσης.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πρόκειται για ναρκοπέδια τα οποία δεν είναι κατά προσωπικού και βρίσκονται σε σημεία στρατιωτικής σημασίας στις ελεύθερες περιοχές, στην ευρύτερη περιοχή Λουρουτζίνας και Δαλιού.
Ο ρόλος τους, όπως ανέφερε, είναι να εμποδίζουν ή να επιβραδύνουν ενδεχόμενη προέλαση αρμάτων μάχης και μηχανοκίνητων τουρκικών μονάδων προς στρατηγικούς κόμβους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι άξονες πιθανής τουρκικής προέλασης
Ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων παρουσίασε μάλιστα στρατιωτικό χάρτη, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι άξονες μέσω των οποίων θα μπορούσαν να κινηθούν οι τουρκικές δυνάμεις σε περίπτωση επιχειρήσεων.
Μεταξύ αυτών αναφέρθηκε σε κατευθύνσεις προς τη Λευκωσία, το Καϊμακλί, την περιοχή της Κόσης και τη Νήσου.
Υπό αυτό το πρίσμα, υποστήριξε ότι τα συγκεκριμένα ναρκοπέδια αποτελούν τμήμα της αμυντικής διάταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας και συνδέονται άμεσα με την προστασία τόσο των ελεύθερων περιοχών όσο και του πληθυσμού.
Για τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, επομένως, η συζήτηση περί αποναρκοθέτησης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την παρουσία και τη διάταξη των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων.
«Αν θέλουν αποναρκοθέτηση, να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους»
Η θέση που διατύπωσε ήταν ξεκάθαρη: εφόσον η τουρκική πλευρά ζητά πραγματικά αποναρκοθέτηση στο όνομα της ασφάλειας, τότε θα πρέπει να υπάρξει αντίστοιχη κίνηση από την πλευρά των τουρκικών δυνάμεων.
Έθεσε ως ουσιαστική προϋπόθεση τη μετακίνηση των τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων και ειδικότερα την υποχώρηση των αρμάτων μάχης σε μεγαλύτερη απόσταση ασφαλείας.
Έφτασε μάλιστα μέχρι το ζήτημα της αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων, επισημαίνοντας ότι, σε ένα πρώτο επίπεδο, θα μπορούσε τουλάχιστον να υπάρξει απομάκρυνση των τουρκικών αρμάτων πέραν κρίσιμων αξόνων και του Πενταδακτύλου.
Διαφορετικά, σύμφωνα με τον ίδιο, η αποναρκοθέτηση δεν δημιουργεί περισσότερη ασφάλεια αλλά μπορεί να ενισχύσει το επιχειρησιακό πλεονέκτημα της τουρκικής πλευράς.
«Η αποναρκοθέτηση είναι ακριβώς μια διαδικασία η οποία δεν βοηθά, δημιουργεί συνθήκες ανασφάλειας», ήταν το βασικό συμπέρασμα που διατύπωσε.
Το πολιτικό πρόβλημα πίσω από τα ΜΟΕ
Η παρέμβαση Χαραλαμπίδη δεν περιορίστηκε στη στρατιωτική διάσταση. Πέρασε και στο διπλωματικό επίπεδο, θέτοντας ένα ακόμη θεμελιώδες ζήτημα: ποια είναι η πολιτική βάση πάνω στην οποία συζητούνται τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης;
Όπως υποστήριξε, εφόσον η τουρκοκυπριακή πλευρά εξακολουθεί να κινείται στη λογική των δύο κρατών ή της συνομοσπονδίας, υπάρχει κίνδυνος τα ΜΟΕ να αποκτήσουν χαρακτηριστικά σχέσεων μεταξύ δύο ξεχωριστών κρατικών οντοτήτων.
Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια εξέλιξη αντί να υπηρετεί την επίλυση του Κυπριακού μπορεί να καλλιεργεί χωριστή κρατική συνείδηση και να ενισχύει στην πράξη τη λογική της διχοτόμησης.
Γι’ αυτό και έθεσε ως προϋπόθεση για την ουσιαστική πρόοδο των ΜΟΕ την εγκατάλειψη από την τουρκοκυπριακή πλευρά της λύσης της διχοτόμησης.
Η παγίδα των οδοφραγμάτων
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συζήτηση για τα οδοφράγματα, μεταξύ άλλων στις περιοχές Μιας Μηλιάς και Αθηένου.
Στην περίπτωση της Αθηένου, υποστήριξε ότι η τουρκική πλευρά επιδιώκει να ελέγχει τόσο την είσοδο όσο και την έξοδο από το υπό συζήτηση πέρασμα.
Κατά την ανάλυσή του, αυτό δεν αποτελεί μια απλή τεχνική λεπτομέρεια. Συνδέεται με την προσπάθεια της τουρκικής πλευράς να εμφανίζει ότι οι οδικές αρτηρίες που συνδέουν Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους περνούν από έδαφος επί του οποίου ασκεί η ίδια κυριαρχικό έλεγχο.
Με αυτόν τον τρόπο, όπως ανέφερε, επιχειρείται να ενισχυθεί η εικόνα ξεχωριστής κρατικής οντότητας και να αξιοποιηθεί στη συνέχεια αυτή η πραγματικότητα σε διεθνές επίπεδο.
Παράλληλα, έθεσε και ζήτημα ασφάλειας των Ελληνοκυπρίων που θα χρησιμοποιούν τέτοια περάσματα, εφόσον αυτά βρίσκονται υπό πλήρη τουρκικό έλεγχο.
Το μήνυμα Χαραλαμπίδη
Η κεντρική θέση της παρέμβασης του Γιάννου Χαραλαμπίδη ήταν ότι τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκομμένα από τη στρατιωτική πραγματικότητα της κατοχής και από τον τελικό πολιτικό στόχο της τουρκικής πλευράς.
Η αποναρκοθέτηση, κατά την ανάλυσή του, δεν μπορεί να προχωρά μονομερώς όταν τα τουρκικά άρματα και οι κατοχικές δυνάμεις παραμένουν στις σημερινές τους θέσεις.
Και στο πολιτικό επίπεδο, τα ΜΟΕ δεν μπορούν να μετατρέπονται σε μηχανισμό που, αντί να φέρνει πιο κοντά τη λύση, ενισχύει σταδιακά την αντίληψη δύο χωριστών κρατικών οντοτήτων στην Κύπρο.