Στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, στο ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, στην τουρκική αμυντική βιομηχανία και στη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» αναφέρθηκε ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, διδάκτωρ του Παντείου Πανεπιστημίου, οθωμανολόγος, τουρκολόγος και νομικός, στην παρέμβασή του στο BlueSky.
Ο κ. Σταθακόπουλος ξεκαθάρισε εξαρχής ότι πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στις διακρατικές σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών–Τουρκίας και στις προσωπικές σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν. Όπως σημείωσε, οι πρώτες διέπονται από κανόνες, θεσμούς και περιορισμούς, όπως οι κυρώσεις CAATSA που επιβλήθηκαν στην Τουρκία λόγω των ρωσικών S-400. Αντιθέτως, οι σχέσεις Τραμπ–Ερντογάν κινούνται σε διαφορετικό επίπεδο, με φιλοφρονήσεις, προσωπική χημεία και πολιτική σκοπιμότητα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει να προσφέρει κάτι στον Τούρκο πρόεδρο, ενόψει κρίσιμων επαφών και συναντήσεων, ώστε να καλλιεργηθεί θετικό κλίμα. Ωστόσο, ο κ. Σταθακόπουλος εκτίμησε ότι η υπόθεση των F-35 παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, καθώς δεν μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν το Κογκρέσο, η Γερουσία και οι κυρώσεις που συνδέονται με τους S-400.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους κινητήρες F110, τους οποίους χαρακτήρισε παλαιούς, περίπου 40 ετών, και σημείωσε ότι ενδεχομένως αποτελούν το πραγματικό «δώρο» προς την Τουρκία. Κατά την εκτίμησή του, η αγορά αυτή μπορεί να εξυπηρετεί και τις Ηνωμένες Πολιτείες οικονομικά, καθώς πρόκειται για υλικό που διαφορετικά θα οδηγείτο σε απόσυρση ή ανακύκλωση. Την ίδια στιγμή, εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο τέτοιοι κινητήρες μπορούν να ενσωματωθούν αποτελεσματικά σε ένα μαχητικό πέμπτης γενιάς όπως το τουρκικό KAAN.
Για τα F-35, ο κ. Σταθακόπουλος υπογράμμισε ότι ο δρόμος είναι γεμάτος εμπόδια. Όπως είπε, ακόμη κι αν ο Αμερικανός πρόεδρος επικαλεστεί λόγους εθνικής ασφάλειας, θα πρέπει να εξηγήσει με ποια λογική η παράδοση F-35 στην Τουρκία εξυπηρετεί την αμερικανική εθνική ασφάλεια, ενώ παραμένουν σε ισχύ οι κυρώσεις. Εκτίμησε μάλιστα ότι η Τουρκία θα βρει απέναντί της ισχυρές αντιδράσεις, κυρίως από το ισραηλινό λόμπι, αλλά και από το ελληνικό.
Αναφερόμενος στην τουρκική αμυντική βιομηχανία, ο κ. Σταθακόπουλος τόνισε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να την απαξιώνει. Η Τουρκία, όπως είπε, είναι μεγάλη χώρα, με πληθυσμιακό και στρατιωτικό όγκο, δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ και ενεργή αμυντική παραγωγή. Παρότι εξαρτάται ακόμη από εξαρτήματα τρίτων χωρών, επιχειρεί να δημιουργήσει δικά της μοντέλα οπλικών συστημάτων, να τα πουλήσει σε χώρες που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε δυτικά όπλα και να χρηματοδοτήσει περαιτέρω τη στρατιωτική της βιομηχανία μέσω προκαταβολών και εξαγωγών.
Στο ερώτημα τι σημαίνει η φράση του Τραμπ ότι ο Ερντογάν είναι «καλός σύμμαχος», ο κ. Σταθακόπουλος απάντησε ότι η Τουρκία συχνά αναλαμβάνει ρόλους που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θέλουν να εκτελέσουν άμεσα. Όπως είπε χαρακτηριστικά, η Άγκυρα μπαίνει πολλές φορές να κάνει τη «βρώμικη δουλειά» σε περιοχές όπως η Συρία ή σε επαφές με χώρες που βρίσκονται υπό κυρώσεις.
Παράλληλα, εξήγησε ότι η Τουρκία αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση, άλλοτε εμφανιζόμενη ως δυτική χώρα και άλλοτε ως δύναμη του ισλαμικού κόσμου. Αυτή η διπλή ταυτότητα, σύμφωνα με τον ίδιο, την καθιστά χρήσιμη για τη Δύση, ιδίως όταν χρειάζεται δίαυλος επικοινωνίας με τον μουσουλμανικό κόσμο ή με καθεστώτα με τα οποία οι ΗΠΑ έχουν περιορισμένες σχέσεις.
Το πιο ανησυχητικό σημείο της παρέμβασης αφορούσε τη «Γαλάζια Πατρίδα». Ο κ. Σταθακόπουλος προειδοποίησε ότι εφόσον οι τουρκικές διεκδικήσεις λάβουν μορφή νόμου, τότε οι τουρκικές αρχές, το ναυτικό και το λιμενικό θα υποχρεούνται να τις εφαρμόζουν ως εσωτερική νομοθεσία. Όπως σημείωσε, αυτό μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στο Αιγαίο, ιδίως εάν η Τουρκία επιχειρήσει να ασκήσει δικαιώματα πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, επικαλούμενη δικό της νόμο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα πράξει η Ελλάδα εάν η Τουρκία εμφανιστεί στα έξι ναυτικά μίλια και ένα μέτρο, επιχειρώντας να εφαρμόσει τη δική της νομοθεσία, ενώ η Αθήνα θα επικαλείται το δικαίωμά της για επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια. Εκεί, όπως είπε, θα βρίσκεται η μεγάλη εξίσωση που θα κληθούν να λύσουν οι Έλληνες πολιτικοί και διπλωμάτες.
Η παρέμβαση του Δημήτρη Σταθακόπουλου έκλεισε με την επισήμανση ότι η Ελλάδα δεν πρέπει ούτε να υποτιμά ούτε να εξωραΐζει την τουρκική ισχύ. Η Τουρκία κινείται συστηματικά, αξιοποιεί τη γεωγραφία της, επενδύει στην αμυντική της βιομηχανία και επιχειρεί να μετατρέψει τις αναθεωρητικές της θέσεις σε θεσμικό πλαίσιο. Για την Αθήνα, το ζήτημα δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά στρατηγικό και βαθιά εθνικό.