Σκληρή επίθεση στις διπλωματικές προσπάθειες με το Ιράν εξαπέλυσε ο πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, Τζον Μπόλτον, υποστηρίζοντας ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη δεν οδηγούν πουθενά και ότι μόνο η αλλαγή καθεστώτος μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες σταθερότητας στη Μέση Ανατολή.
Μιλώντας στο TVP World, ο άλλοτε στενός συνεργάτης του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, από το 2018 έως το 2019, εμφανίστηκε κάθετος απέναντι σε κάθε σενάριο επαναπροσέγγισης με το σημερινό ιρανικό καθεστώς.
«Οι διαπραγματεύσεις με το καθεστώς που βρίσκεται τώρα στην εξουσία είναι χάσιμο οξυγόνου», ανέφερε χαρακτηριστικά, απορρίπτοντας τη λογική ότι η Τεχεράνη μπορεί να εγκαταλείψει πραγματικά τις πυρηνικές της φιλοδοξίες μέσω συμφωνιών και διεθνών δεσμεύσεων.
«Η συμφωνία του 2015 άνοιγε δρόμο στο Ιράν για πυρηνικά όπλα»
Ο Μπόλτον υπερασπίστηκε πλήρως την απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αποχωρήσει το 2018 από τη συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Κατά την άποψή του, η συμφωνία εκείνη δεν έκλεινε τον δρόμο του Ιράν προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων, αλλά αντιθέτως του έδινε χρόνο και περιθώριο να συνεχίσει.
Όπως υποστήριξε, βασικά τμήματα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος παρέμεναν εκτός ουσιαστικής διεθνούς εποπτείας, δημιουργώντας μια «ψευδή αίσθηση ασφάλειας» στη Δύση. Με άλλα λόγια, κατά τον Μπόλτον, η συμφωνία δεν εξουδετέρωνε την απειλή, απλώς την έκρυβε κάτω από το χαλί.
Ο πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ προειδοποίησε επίσης ότι ο κίνδυνος δεν περιορίζεται μόνο στον εμπλουτισμό ουρανίου. Αναφέρθηκε και σε έναν δεύτερο δρόμο προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου, μέσω πλουτωνίου, εκφράζοντας ανησυχία για τα χρησιμοποιημένα πυρηνικά καύσιμα από τον αντιδραστήρα του Μπουσέρ.
Το Ιράν, από την πλευρά του, αρνείται σταθερά ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ενώ οι διεθνείς επιθεωρητές κατά καιρούς έχουν καταγράψει μικτή εικόνα ως προς τη συμμόρφωση της Τεχεράνης με τις προηγούμενες δεσμεύσεις της.
Το Ιράν μέσα στον αντιδυτικό άξονα
Ο Μπόλτον δεν περιορίστηκε στο πυρηνικό πρόγραμμα. Έβαλε το Ιράν μέσα σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, συνδέοντάς το με την αντιδυτική σύμπλευση Κίνας και Ρωσίας.
Όπως είπε, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχουν επανειλημμένα μιλήσει για μια συνεργασία «χωρίς όρια». Σε αυτό το σχήμα, σύμφωνα με τον ίδιο, εντάσσονται ως δευτερεύοντες αλλά χρήσιμοι εταίροι χώρες όπως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα, οι οποίες λειτουργούν ως τμήματα ενός ευρύτερου μπλοκ που αντιπαρατίθεται στη δυτική επιρροή.
Οι δηλώσεις του έγιναν σε μια περίοδο που η συνεργασία Μόσχας–Τεχεράνης βαθαίνει, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ιρανική συνδρομή στη Ρωσία μέσω drones που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας.
Ζητά αλλαγή καθεστώτος, αλλά χωρίς αμερικανικά στρατεύματα
Παρότι ο Μπόλτον τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, παραδέχθηκε ότι η Ουάσινγκτον δεν διαθέτει σήμερα καθαρή στρατηγική για το πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί κάτι τέτοιο.
Ξεκαθάρισε, μάλιστα, ότι δεν βλέπει πιθανό σενάριο αποστολής αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων. «Δεν υπάρχει κανένας τρόπος ο Τραμπ να χρησιμοποιήσει boots on the ground», ανέφερε, δείχνοντας πως ακόμη και οι πιο σκληροί κύκλοι στην Ουάσινγκτον αντιλαμβάνονται τα όρια της αμερικανικής ισχύος μετά τις εμπειρίες του Ιράκ και του Αφγανιστάν.
Αντί για άμεση στρατιωτική επέμβαση, ο Μπόλτον πρότεινε ενίσχυση των εσωτερικών αντιπολιτευτικών δυνάμεων στο Ιράν, μεγαλύτερη οικονομική πίεση και στοχευμένα μέτρα που θα περιορίζουν την πρόσβαση της Τεχεράνης στο διεθνές εμπόριο και στις παγκόσμιες διαδρομές ανεφοδιασμού.
Η λογική του είναι σαφής: όχι διαπραγματεύσεις, αλλά φθορά. Όχι συμφωνίες με το καθεστώς, αλλά πίεση μέχρι να κλονιστεί από μέσα.
Σύνδεση με την Ουκρανία και τον παγκόσμιο ανταγωνισμό
Ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ συνέδεσε το μέτωπο του Ιράν και με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Κατηγόρησε την Κίνα ότι βοηθά τη Ρωσία «από την αρχή» του πολέμου, όχι απαραίτητα με τον πιο εμφανή στρατιωτικό τρόπο, αλλά μέσω αγοράς ενέργειας, οικονομικών διαύλων και έμμεσης υποστήριξης που επιτρέπει στη Μόσχα να συνεχίζει την πολεμική της προσπάθεια.
Κατά τον Μπόλτον, η Ρωσία δεν πρόκειται να οδηγηθεί σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις αν δεν αλλάξει η κατάσταση στο πεδίο της μάχης. Επέκρινε, μάλιστα, τη δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία, λέγοντας ότι μέχρι σήμερα ήταν αρκετή ώστε το Κίεβο «να μη νικηθεί», αλλά όχι αρκετή ώστε «να επικρατήσει».
Το μήνυμα που στέλνει είναι ότι η Δύση κινείται με μισές αποφάσεις: ούτε επιβάλλει πραγματική ήττα στους αντιπάλους της, ούτε διαθέτει στρατηγική αποτροπής ικανή να αλλάξει τους συσχετισμούς.
Μια γραμμή σύγκρουσης χωρίς αυταπάτες
Οι δηλώσεις Μπόλτον αποτυπώνουν την πιο σκληρή σχολή σκέψης στην αμερικανική στρατηγική κοινότητα. Για τον ίδιο, το Ιράν δεν είναι συνομιλητής αλλά εχθρικό καθεστώς. Η Ρωσία και η Κίνα δεν είναι απλώς ανταγωνιστές, αλλά οι κεντρικοί πυλώνες ενός αντιδυτικού άξονα. Και η διπλωματία, όταν δεν συνοδεύεται από ισχύ, θεωρείται όχι εργαλείο σταθερότητας αλλά αυταπάτη.
Η προσέγγιση αυτή έχει πολλούς επικριτές, καθώς η αλλαγή καθεστώτος στη Μέση Ανατολή έχει βαρύ ιστορικό προηγούμενο και συχνά οδήγησε σε αποσταθεροποίηση αντί για τάξη. Ωστόσο, ο Μπόλτον επιμένει πως η συνέχιση των διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη απλώς παρατείνει το πρόβλημα.
Με άλλα λόγια, το μήνυμά του προς την Ουάσινγκτον είναι ωμό: σταματήστε να πιστεύετε ότι το ιρανικό καθεστώς θα αλλάξει συμπεριφορά με συμφωνίες. Ή θα πιεστεί μέχρι τέλους ή θα συνεχίσει να λειτουργεί ως κρίσιμος κρίκος στον αντιδυτικό άξονα που απλώνεται από τη Μόσχα και το Πεκίνο μέχρι την Τεχεράνη και την Πιονγκγιάνγκ.