Γράφει ο Ταξίαρχος ε.α. Νικόλαος Μπόχτης
Η πρόσφατη απόφαση της Σερβίας να στραφεί αρχικά στη Ρωσία για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, με την αποστολή του Ρωσικού πυροσβεστικού αεροσκάφους Ilyushin Il-76P, αποτελεί χαρακτηριστικό της ιδιαίτερης εξωτερικής πολιτικής του Βελιγραδίου.
Η Σερβία παρότι είναι υποψήφια προς ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, δεν ζήτησε αρχικά την ενεργοποίησή του και στράφηκε στη Μόσχα, επικαλούμενη την περιορισμένη διαθεσιμότητα Eυρωπαϊκών πτητικών μέσων.
Η υπόψη επιλογή προκάλεσε την αντίδραση των Βρυξελλών οι οποίες υπενθύμισαν ότι οι σχέσεις με τη Ρωσία δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως συνήθεις σχέσεις, ιδιαίτερα μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Την 21 Αυγούστου η Σερβία ενεργοποίησε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας και η ΕΕ απέστειλε ελικόπτερα, πυροσβέστες και οχήματα, ενώ το Ρωσικό Il-76P συνέχισε να επιχειρεί ταυτόχρονα .
Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει την στρατηγική του Βελιγραδίου το οποίο δεν επιλέγει αποκλειστικά Ανατολή ή Δύση αλλά αξιοποιεί παράλληλα διαφορετικά κέντρα ισχύος, διατηρώντας έτσι μεγαλύτερα περιθώρια στρατηγικών επιλογών.
Ρωσικό πυροσβεστικό αεροσκάφος στη Σερβία (Αύγουστος 2026). Πηγή Υπουργείο Εξωτερικών Ρωσίας.
Παρούσα κατάσταση
Η αποστολή του Ilyushin προφανώς έχει επιχειρησιακό και ανθρωπιστικό χαρακτήρα, αλλά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρύτερη στρατηγική της Μόσχας για τη διατήρηση ισχυρών ερεισμάτων στην περιοχή.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί συστηματικά μέσα ενημέρωσης, όπως το Sputnik και το RT Balkan, το οποίο εκπέμπει από το Βελιγράδι παρά τους Ευρωπαϊκους περιορισμούς, για να διαχέει τα μηνύματα της .
Οι στενοί θρησκευτικοί και ιστορικοί δεσμοί μεταξύ της Ρωσικής και της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αποτελούν ένα πρόσθετο πεδίο επιρροής σε Σερβία, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Δημοκρατία Srpska.
Η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα πλην όμως το Βελιγράδι επιχειρεί να μειώσει τον βαθμό της Ρωσικής ιδιοκτησιακής παρουσίας, με την σε εξέλιξη μεταβίβαση σημαντικού ποσοστού της Σερβικής NIS από τη Ρωσική Gazprom Neft στην Ουγγρική MOL.
Επίσκεψη Αρχηγού Ενόπλων Δυνάμεων Σερβίας στις ΗΠΑ (Φεβρουάριος 2026).Πηγή Ένοπλες Δυνάμεις Σερβίας.
Διεύρυνση επιρροής Βελιγραδιού και Μόσχας στα Σκόπια
Η Βόρεια Μακεδονία, αν και μέλος του ΝΑΤΟ και συντονισμένη με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, δέχεται πιέσεις από τα δίκτυα επιρροής Βελιγραδίου, Μόσχας μέσω οικονομικής, θρησκευτικής και επικοινωνιακής επίδρασης.Το 2024 η άνοδος στην κυβέρνηση του VMRO-DPMNE λειτούργησε ως καταλύτης για την διεύρυνση της επιρροής αυτής.
Η νέα πολιτική ηγεσία των Σκοπίων, υιοθετώντας εθνικιστική ρητορική, δεν προχώρησε στις απαραίτητες συνταγματικές αλλαγές που απαιτεί η ΕΕ, οδηγώντας τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της χώρας σε στασιμότητα.
Η Σερβία αποτελεί σημαντικό οικονομικό και εμπορικό εταίρο των Σκοπίων σε ιδιαίτερα κρίσιμους τομείς μεταξύ αυτών οι τηλεπικοινωνίες και τα ΜΜΕ προσφέροντας οικονομική και πολιτική στήριξη, την ίδια ώρα που οι σχέσεις της Βόρειας Μακεδονίας με τους ευρωπαίους γείτονές της, Ελλάδα και Βουλγαρία δοκιμάζονται.
Η αυξανομένη επιρροή της Σερβίας στη Βόρεια Μακεδονία έχει προκαλέσει ανησυχία σε Ευρωπαϊκό επίπεδο.Η ΕΕ επισήμανε ότι η εργαλειοποίηση του εθνικιστικού αφηγήματος περί «Σερβικού Κόσμου» (Srpski Svet) επιβραδύνει την Ευρωπαϊκή ενσωμάτωση των Σκοπίων και ενισχύει τη δημιουργία νέων εθνοτικών εντάσεων στα Δυτικά Βαλκάνια.
Σύμφωνα με εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τα Σερβόφωνα μέσα ενημέρωσης αναπαράγουν τα αφηγήματα του Κρεμλίνου στη Βόρεια Μακεδονία με ενδεχόμενο την υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους δυτικούς θεσμούς.
Κατά αυτόν τον τρόπο η Μόσχα παρότι από το 2022 έχει χαρακτηρίσει τα Σκόπια μη φιλική χώρα λόγω της στάσης στον πόλεμο με την Ουκρανία, αξιοποιεί την εθνικιστική στροφή και τους θρησκευτικούς δεσμούς και «επιστρέφει» στοχεύοντας τα συναισθήματα και τις κοινωνικές ανασφάλειες. Παρουσιάζεται ως ο υπερασπιστής της «μακεδονικής εθνικής ταυτότητας» προσφέροντας εναλλακτική «ελκυστική» πρόταση απέναντι στις χρονίζουσες πιέσεις για μεταρρυθμίσεις της ΕΕ.
Συνάντηση ΥΠΑΜ Σερβίας με Στρατιωτική Αντιπροσωπεία Κίνας (Αύγουστος 2026). Πηγή Υπουργείο Άμυνας Σερβίας.
Διαπιστώσεις Συμπεράσματα
Η γεωπολιτική κινητικότητα στα Βαλκάνια επεκτείνεται πλέον επίσημα και στο επίπεδο των αμυντικών συμπράξεων.Οι υπόψη εξελίξεις δημιούργησαν στην περιοχή δύο νέους περιφερειακούς σχηματισμούς αμυντικής συνεργασίας οι οποίοι υπό προϋποθέσεις δύναται να λειτουργήσουν ως αντίπαλοι πόλοι.
Η Κροατία, η Αλβανία (μέλη του ΝΑΤΟ) και το Κοσσυφοπέδιο, υπέγραψαν τριμερή αμυντική συμφωνία με στόχο την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και την ενσωμάτωση του Κοσσυφοπεδίου στις Ευρωατλαντικές δομές
Η Σερβία προχώρησε σε επικαιροποίηση της συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας με την Ουγγαρία, η οποία αν και είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί ιδιαίτερη σχέση με τη Ρωσία.Η υπόψη συμφωνία σε συνδυασμό με την μη επιδίωξη ένταξης του Βελιγραδίου στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, δημιουργούν ένα πλέγμα που ενδέχεται να λειτουργεί ως δίαυλος του Κρεμλίνου στην καρδιά των Βαλκανίων.
Η επιρροή της Μόσχας αν και την παρούσα περίοδο δεν εκτιμάται ως κυρίαρχη,ενδέχεται να υπονομεύει την εμπιστοσύνη στην ΕΕ και να επιβραδύνει ή αναστείλει την ένταξη των Σκοπίων σε αυτή.
Επιπλέον δυνάμεις όπως η Κίνα και η Τουρκία εκδηλώνουν έντονο στρατηγικό ενδιαφέρον και παρουσία στην περιοχή.
Η Ελλάδα διατηρώντας ιστορικά ιδιαίτερες σχέσεις με την Σερβία, παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στα βόρεια σύνορα και προσαρμόζει τον στρατηγικό σχεδιασμό εστιάζοντας στην αποτροπή εθνικιστικών αφηγημάτων και στη διατήρηση των απαραίτητων ισορροπιών.
Συνεκτιμώντας τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι το ουσιώδες για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ δεν είναι το ενδεχόμενο γραμμικής μετατόπισης των Βαλκανίων προς τη Ρωσική σφαίρα επιρροής, αλλά η διαμόρφωση ενός ολοένα πιο σύνθετου γεωπολιτικού χώρου, όπου η στασιμότητα της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η αναζωπύρωση εθνικιστικών αφηγημάτων και ο ανταγωνισμός τρίτων δυνάμεων δημιουργούν νέες ευκαιρίες εξωτερικών παρεμβάσεων.
Τα Βαλκάνια δεν επιστρέφουν απλώς στον παραδοσιακό ανταγωνισμό Ανατολής και Δύσης αλλά εξελίσσονται σε ένα πολυδιάστατο πεδίο γεωπολιτικών αναμετρήσεων.
Σε αυτό το περιβάλλον το Βελιγράδι αρνείται το ρόλο του παθητικού θεατή επιδιώκοντας να αναδειχθεί διαμορφωτής των εξελίξεων και η Αθήνα οφείλει να παραμείνει αδιαμφισβήτητος πυλώνας σταθερότητας και ισχυρός παράγοντας αποτροπής.
Πηγές
Al Jazeera English: EU, Russian aircraft help Serbia battle wildfires
Atlantic Council Analysis: 2026 Outlook in the Western Balkans
Balkan Insight: EU Questions Serbia’s Turn to Russia for Help in Battling Wildfires
Deutsche Welle (DW): Western Balkans peace threatened by new military alliances?
EUCRTA / European Parliament Briefing: European Parliament: Growing concern over Serbia’s destabilising influence in the region
European Western Balkans: Military cooperation between Croatia, Albania and Kosovo prompts harsh reactions in Serbia
European Western Balkans: Serbia did not activate the EU Civil Protection Mechanism
Reuters: Serbia turns to Russia to help fight wildfires
The Geopost / European Parliament Reports: European Parliament report on North Macedonia raises concerns about so-called Serbian World project
The Western Balkans / The Western Balkans Policy Review: Russian and Serbian influence in North Macedonia