Σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση βρίσκεται η τουρκική υποψηφιότητα για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες στη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, μετά το αποτέλεσμα της άτυπης ψηφοφορίας που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Ο Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και νυν Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), συγκέντρωσε μόλις τρεις θετικές ψήφους, έναντι οκτώ αρνητικών και τεσσάρων ουδέτερων τοποθετήσεων.
Το αποτέλεσμα τον κατατάσσει στην έκτη θέση μεταξύ των υποψηφίων και αποτυπώνει τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει την τουρκική υποψηφιότητα από την απαιτούμενη υποστήριξη για την ανάληψη της ηγεσίας του Οργανισμού.
Αν και η διαδικασία δεν συνεπάγεται τον αυτόματο αποκλεισμό του Σινιρλίογλου, συνιστά σαφή ένδειξη ότι η προσπάθεια της Άγκυρας αντιμετωπίζει σοβαρά διπλωματικά εμπόδια.
Οκτώ χώρες δεν θέλουν τον υποψήφιο της Άγκυρας
Η όγδοη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή και των 15 μελών του οργάνου.
Η Τουρκία είχε καταθέσει επίσημα την υποψηφιότητα του Σινιρλίογλου την 1η Νοεμβρίου, σε ιδιαίτερα προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα.
Η πρώτη καταγραφή των διαθέσεων απέναντί του υπήρξε απογοητευτική για την Άγκυρα.
Μόλις τρεις χώρες επέλεξαν να ενθαρρύνουν την υποψηφιότητά του, οκτώ την αποθάρρυναν και τέσσερις δεν εξέφρασαν γνώμη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο Τούρκος διπλωμάτης απέχει σημαντικά από τις τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφους που απαιτούνται για την υιοθέτηση απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Επιπλέον, οποιαδήποτε επίσημη πρόταση για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα πρέπει να μην αντιμετωπίζει βέτο από κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη: τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
Η συγκεκριμένη ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε χωρίς διαφοροποίηση ανάμεσα στις ψήφους των μόνιμων και των εκλεγμένων μελών. Επομένως, δεν είναι γνωστό εάν μεταξύ των οκτώ αρνητικών ψήφων περιλαμβάνεται και κάποια χώρα που διαθέτει δικαίωμα βέτο.
Η Αθήνα είχε προαναγγείλει ότι δεν θα στηρίξει τον Σινιρλίογλου
Η ελληνική κυβέρνηση είχε διατυπώσει σαφή θέση πριν από τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του στον ΑΝΤ1 την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να υποστηρίξει την τουρκική υποψηφιότητα.
Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας συνέδεσε την επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα με την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των αποφάσεων του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Στο επίκεντρο της ελληνικής επιχειρηματολογίας βρίσκεται η στάση της Τουρκίας απέναντι στο Κυπριακό.
Ο Γεραπετρίτης επισήμανε ότι ο επικεφαλής του ΟΗΕ πρέπει να διαθέτει το απαιτούμενο διεθνές κύρος για να διαχειρίζεται σύνθετες κρίσεις και να προέρχεται από κράτος που σέβεται καθολικά το διεθνές δίκαιο.
Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται αποφάσεις του Οργανισμού για το Κυπριακό, γεγονός που καθιστά αδύνατη την ελληνική υποστήριξη.
Η τοποθέτηση της Αθήνας δεν περιορίζεται, επομένως, στην εθνικότητα του υποψηφίου, αλλά συνδέεται με τη στάση της χώρας που τον προτείνει απέναντι στις θεμελιώδεις αρχές του ΟΗΕ.
Η Ελλάδα δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς δεν είναι μέλος του κατά την τρέχουσα περίοδο. Η ελληνική αντίθεση εκφράστηκε διπλωματικά και πολιτικά.
Διευκρίνιση για τη συμμετοχή της Ελλάδας: Η Ελλάδα είναι πράγματι εκλεγμένο μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη διετία 2025–2026 και συμμετείχε στη διαδικασία της 5ης Νοεμβρίου. Επομένως, η τελευταία πρόταση της προηγούμενης ενότητας ήταν λανθασμένη. Λόγω της μυστικότητας της ψηφοφορίας, δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί επισήμως η ελληνική ψήφος από το δημοσιοποιημένο αποτέλεσμα.
Γιατί η αποτυχία δεν προκάλεσε έκπληξη στην Αθήνα
Ελληνικές διπλωματικές πηγές επισημαίνουν τέσσερις βασικούς παράγοντες που καθιστούσαν εξαρχής δύσκολη την επικράτηση του Σινιρλίογλου.
Πρώτον, η υποψηφιότητά του υποβλήθηκε μόλις την 1η Νοεμβρίου, όταν η διαδικασία επιλογής είχε ήδη προχωρήσει σημαντικά και είχαν πραγματοποιηθεί επτά άτυπες ψηφοφορίες.
Δεύτερον, υπάρχει η άτυπη αρχή της γεωγραφικής εναλλαγής, σύμφωνα με την οποία η επόμενη ηγεσία του ΟΗΕ αναμένεται να προέλθει από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική.
Τρίτον, έχει διαμορφωθεί ισχυρή πολιτική προσδοκία να αναλάβει για πρώτη φορά γυναίκα τη θέση του Γενικού Γραμματέα.
Τέταρτον, η Αθήνα θέτει ζήτημα αξιοπιστίας της τουρκικής υποψηφιότητας εξαιτίας της στάσης της Άγκυρας απέναντι στο διεθνές δίκαιο και στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας για την Κύπρο.
Οι παράγοντες αυτοί δεν αποτελούν τυπικούς κανόνες αποκλεισμού, αλλά επηρεάζουν τις διπλωματικές ισορροπίες και τις επιλογές των κρατών.
Η μεγάλη κερδισμένη της ψηφοφορίας ήταν η πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα, Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, η οποία συγκέντρωσε 12 θετικές και μόλις τρεις αρνητικές ψήφους.
Το αποτέλεσμα ενίσχυσε τη θέση της ως επικρατέστερης υποψηφίας για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκε ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι, με εννέα θετικές, τέσσερις αρνητικές και δύο ουδέτερες ψήφους.
Ακολούθησε η Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ από τη Γουιάνα, με οκτώ θετικές ψήφους, ενώ η Λάνα Νουσεϊμπέχ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκέντρωσε επτά θετικές και έξι αρνητικές.
Η Γκρίνσπαν ενίσχυσε το προβάδισμά της σε σχέση με την προηγούμενη ψηφοφορία, στην οποία είχε συγκεντρώσει 11 θετικές ψήφους. Ωστόσο, ακόμη και η δική της υποψηφιότητα δεν έχει εξασφαλίσει οριστικά την αναγκαία συναίνεση των πέντε μόνιμων μελών.
Τα επόμενα βήματα για τον Τούρκο διπλωμάτη
Παρά το δυσμενές αποτέλεσμα, η υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου παραμένει τυπικά ενεργή.
Στις 6 Νοεμβρίου είναι προγραμματισμένη η παρουσίασή της στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ενώ στις 9 Νοεμβρίου θα ακολουθήσει άτυπος διάλογος με τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η διαδικασία επιλογής θα συνεχιστεί μέχρι να διαμορφωθεί η απαιτούμενη συναίνεση γύρω από έναν υποψήφιο, τον οποίο το Συμβούλιο Ασφαλείας θα προτείνει στη Γενική Συνέλευση.
Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Για την Άγκυρα, η πρώτη ψηφοφορία αποδεικνύεται εξαιρετικά δυσμενής. Η τουρκική υποψηφιότητα εισήλθε καθυστερημένα στην κούρσα, χωρίς να συγκεντρώσει ισχυρή αρχική υποστήριξη, ενώ οι βασικοί ανταγωνιστές της έχουν ήδη αποκτήσει σημαντικό προβάδισμα.
Το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, η οποία έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή της στην υποψηφιότητα ενός Τούρκου αξιωματούχου για την ηγεσία του Οργανισμού, όσο η Άγκυρα αρνείται να συμμορφωθεί με τις αποφάσεις του για το Κυπριακό.
Η υποψηφιότητα Σινιρλίογλου δεν έχει αποκλειστεί οριστικά. Με μόλις τρεις θετικές ψήφους, όμως, βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο διπλωματικό εγχείρημα.
Από την ελληνική υποστήριξη στον ΟΑΣΕ στο σημερινό «όχι»
Η αρνητική στάση της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στην υποψηφιότητα Σινιρλίογλου για τη Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Αθήνα είχε στηρίξει ενεργά τον ίδιο Τούρκο διπλωμάτη για την ανάληψη της ηγεσίας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη μόλις δύο χρόνια νωρίτερα.
Τον Μάιο του 2024, οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας, Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν Φιντάν, είχαν προωθήσει από κοινού τις υποψηφιότητες του Φεριντούν Σινιρλίογλου για τη Γενική Γραμματεία του ΟΑΣΕ και της Μάνιας Τελαλιάν για τη διεύθυνση του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Η πρωτοβουλία είχε παρουσιαστεί ως δείγμα της ελληνοτουρκικής προσέγγισης και του κλίματος των «ήρεμων νερών». Τον Δεκέμβριο του 2024 οι δύο υποψηφιότητες εγκρίθηκαν από τα 57 συμμετέχοντα κράτη του Οργανισμού.
Σήμερα, όμως, ο ίδιος Έλληνας υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ότι η Αθήνα δεν μπορεί να στηρίξει τον Σινιρλίογλου για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, επικαλούμενος την άρνηση της Τουρκίας να εφαρμόσει τα ψηφίσματα του Οργανισμού για το Κυπριακό και την ανάγκη καθολικού σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
Η διαφοροποίηση δημιουργεί ένα εύλογο πολιτικό ερώτημα: εφόσον η στάση της Τουρκίας απέναντι στο Κυπριακό αποτελούσε ήδη γνωστό δεδομένο το 2024, με ποια κριτήρια κρίθηκε τότε κατάλληλη η υποψηφιότητα Σινιρλίογλου για την ηγεσία ενός οργανισμού με αποστολή την ευρωπαϊκή ασφάλεια και συνεργασία;
Ασφαλώς, οι δύο διεθνείς θέσεις έχουν διαφορετικές αρμοδιότητες και πολιτικό βάρος. Ωστόσο, η προηγούμενη ελληνική υποστήριξη αποτελεί γεγονός που δεν μπορεί να παρακαμφθεί κατά την αξιολόγηση της σημερινής κυβερνητικής στάσης.
Το αποτέλεσμα των τριών θετικών ψήφων στο Συμβούλιο Ασφαλείας συνιστά σοβαρό πλήγμα στις φιλοδοξίες της Άγκυρας. Δεν συνιστά, όμως, από μόνο του επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας, ούτε μπορεί να αποδοθεί στην αντίθεση της Αθήνας χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία για τη στάση των υπόλοιπων μελών.