Η πιθανή προσέγγιση Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν δεν είναι απλώς μία ακόμη διπλωματική κίνηση στον ταραγμένο χάρτη της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με την ανάλυση του Σταύρου Καλεντερίδη, αποτελεί σύμπτωμα μιας βαθύτερης μεταβολής: οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θεωρούν πλέον επαρκή την αμερικανική αμυντική εγγύηση και αναζητούν πρόσθετους εταίρους, όπλα και μηχανισμούς αποτροπής.
Σε αυτό το κενό επιχειρεί να εισέλθει η Τουρκία. Η Άγκυρα δεν διαθέτει τα κεφάλαια της Σαουδικής Αραβίας ούτε το ανθρώπινο στρατιωτικό δυναμικό του Πακιστάν. Διαθέτει, όμως, μια αναπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, παραγωγικές δυνατότητες και οπλικά συστήματα που μπορεί να προσφέρει σε ένα Ριάντ αποφασισμένο να μειώσει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ.
Γιατί το Ριάντ κοιτάζει πέρα από την Ουάσιγκτον
Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τη σαουδαραβική αναζήτηση νέων συμμαχιών με τη φθορά της αξιοπιστίας των Ηνωμένων Πολιτειών ως αποκλειστικού εγγυητή ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Όπως υποστήριξε, τα προβλήματα στα αμερικανικά αποθέματα πυραύλων και αντιαεροπορικών μέσων έχουν γίνει αντιληπτά από φίλους και αντιπάλους. Για τα κράτη του Κόλπου, η εξάρτηση από μία μόνο δύναμη δεν θεωρείται πλέον ασφαλής επιλογή.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται ανάμεσα σε δύο θαλάσσιες ζώνες υψηλού κινδύνου. Στα Στενά του Ορμούζ πρέπει να υπολογίζει το Ιράν και στον άξονα Ερυθράς Θάλασσας–Μπαμπ ελ Μαντέμπ–Κόλπου του Άντεν βρίσκεται αντιμέτωπη με την απειλή των Χούθι.
Η απάντηση του Ριάντ είναι η διεύρυνση των επιλογών του. Το Πακιστάν προσφέρει στρατιωτική ισχύ και αμυντικές εγγυήσεις. Η Τουρκία προσφέρει μη επανδρωμένα αεροσκάφη, οπλικά συστήματα και πιθανές γραμμές παραγωγής μέσα στη Σαουδική Αραβία. Το σαουδαραβικό κεφάλαιο, με τη σειρά του, μπορεί να χρηματοδοτήσει το εγχείρημα και να δώσει οικονομική ανάσα τόσο στην Άγκυρα όσο και στο Ισλαμαμπάντ.
Το διπλό παιχνίδι του Πακιστάν
Στην ανάλυση του Καλεντερίδη, το Πακιστάν κατέχει κομβική θέση. Έχει ανάγκη από σαουδαραβικές επενδύσεις, οικονομική στήριξη και ευνοϊκότερη πρόσβαση στο πετρέλαιο. Σε αντάλλαγμα μπορεί να προσφέρει πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας, στρατιωτική παρουσία και επιχειρησιακή υποστήριξη.
Ταυτόχρονα, όμως, το Ισλαμαμπάντ δεν εγκαταλείπει τον ρόλο της γέφυρας προς την Τεχεράνη. Συνομιλεί με το Ιράν και επιδιώκει να εμφανίζεται ως διαμεσολαβητής, ακόμη και όταν ενισχύει τη συνεργασία του με το Ριάντ.
Αυτή η πολυδιάστατη πολιτική αποτέλεσε για τον αναλυτή και ένα έμμεσο μάθημα προς την Αθήνα: η συμμετοχή σε μία συμμαχία δεν εμποδίζει ένα κράτος να διατηρεί ανοικτούς διαύλους με άλλες δυνάμεις, όταν αυτό εξυπηρετεί τα εθνικά του συμφέροντα.
Ο πολλαπλασιαστής ισχύος της Τουρκίας
Για την Τουρκία, μια τέτοια τριμερής δεν προσφέρει μόνο οικονομικά οφέλη. Της επιτρέπει να μετατρέψει την αμυντική της βιομηχανία σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, να αποκτήσει βαθύτερο αποτύπωμα στον Κόλπο και να συνδέσει τη Μέση Ανατολή με τις φιλοδοξίες της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Εδώ βρίσκεται, κατά τον Καλεντερίδη, ο σοβαρότερος κίνδυνος για τον Ελληνισμό. Εάν η συνεργασία περιοριστεί σε εμπόριο όπλων και τεχνογνωσία, θα πρόκειται για μια σημαντική αλλά διαχειρίσιμη εξέλιξη.
Εάν, όμως, εξελιχθεί σε συμφωνία κοινής αμυντικής συνδρομής, η Τουρκία θα αποκτήσει έναν πρωτοφανή πολλαπλασιαστή ισχύος: σαουδαραβική χρηματοδότηση και πακιστανική στρατιωτική υποστήριξη πίσω από τις δικές της αναθεωρητικές επιδιώξεις.
Ο αναλυτής ήταν σαφής ότι δεν υπάρχει ακόμη επίσημη ανακοίνωση που να επιβεβαιώνει το βαρύτερο αυτό σενάριο. Υπάρχουν, όμως, ενδείξεις, προπαρασκευαστικές κινήσεις και κοινά συμφέροντα που επιβάλλουν διαρκή παρακολούθηση.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι ο έλεγχος της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου. Αν η τριμερής αποκτήσει μόνιμη στρατιωτική δομή, δεν θα είναι απλώς μια περιφερειακή συνεργασία. Θα είναι μια νέα αρχιτεκτονική ισχύος, την οποία Ελλάδα και Κύπρος θα βρουν μπροστά τους.
geopolitico.