Σοβαρά ερωτήματα για τους διπλωματικούς χειρισμούς γύρω από τον Great Sea Interconnector και τις συνέπειες της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Άγκυρα έθεσε ο ομότιμος καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας του ΕΚΠΑ, Ιωάννης Μάζης, μιλώντας στον Γιώργο Σαχίνη και στον Ράδιο 984. Ο καθηγητής προειδοποίησε ότι η ενημέρωση της Τουρκίας μπορεί να δημιουργήσει επικίνδυνο διπλωματικό προηγούμενο, υποστηρίζοντας πως το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο η κατασκευή του καλωδίου, αλλά η προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
«Η ενημέρωση έχει βαρύνουσα νομική σημασία»
Στην παρέμβασή του, ο Ιωάννης Μάζης επικεντρώθηκε στη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, η οποία συνδέεται με τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η έννοια της ενημέρωσης στο πλαίσιο θαλάσσιων ερευνητικών δραστηριοτήτων δεν είναι μια απλή διαδικαστική λεπτομέρεια.
Όπως εξήγησε, όταν ένα κράτος προγραμματίζει εργασίες για την πόντιση υποθαλάσσιου καλωδίου, η ενημέρωση του παράκτιου κράτους που διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή μπορεί να εξυπηρετεί πρακτικούς σκοπούς, όπως η αποφυγή παρεμβολών σε υφιστάμενες υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις.
Κατά την εκτίμησή του, όμως, η συγκεκριμένη περίπτωση αποκτά διαφορετική σημασία, καθώς η Τουρκία προβάλλει διεκδικήσεις σε θαλάσσιες περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.
«Η έννοια της ενημέρωσης έχει βαρύνουσα νομική σημασία», τόνισε.
Ο Ιωάννης Μάζης επικαλέστηκε επίσης τις δημόσιες τοποθετήσεις του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου, οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν προειδοποιήσει για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγουμένου μέσω της ενημέρωσης της Άγκυρας.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο καθηγητής στο περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης, το οποίο, όπως επισήμανε, δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Αναφέρθηκε σε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η γαλλική πλευρά ενδέχεται να ενημέρωσε την Τουρκία εξ ονόματος των ελληνικών αρχών.
Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει αυτή την πληροφορία, τονίζοντας όμως πως, εφόσον ισχύει, το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο.
Κατά την ανάλυσή του, μια τέτοια διατύπωση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα προκειμένου να υποστηρίξει ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε την εμπλοκή της Τουρκίας στη διαδικασία.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι ακόμη και αν η Γαλλία προχώρησε αυτοβούλως στη συγκεκριμένη διπλωματική ενέργεια, η ελληνική κυβέρνηση όφειλε να γνωρίζει και να ελέγξει το περιεχόμενό της.
Ο καθηγητής απέρριψε την αντίληψη ότι η ρηματική διακοίνωση αποτελεί μια ασήμαντη μορφή διπλωματικής επικοινωνίας, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για επίσημο διπλωματικό έγγραφο.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο και «Γαλάζια Πατρίδα»
Συνδέοντας την υπόθεση του καλωδίου με τις ευρύτερες τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ο Ιωάννης Μάζης αναφέρθηκε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η διαδρομή της ηλεκτρικής διασύνδεσης διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία επιχειρεί να θεμελιώσει διεκδικήσεις μέσω των συγκεκριμένων χαρτογραφικών και διπλωματικών εργαλείων.
Επισήμανε ότι η τουρκική πλευρά, με τις αντι-NAVTEX που εκδίδει, επιχειρεί να παρουσιάσει τις δραστηριότητες του ερευνητικού πλοίου ως εργασίες που πραγματοποιούνται σε τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Το πρόβλημα, κατά τον καθηγητή, είναι ότι η προηγηθείσα ενημέρωση μπορεί να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα ως πρόσθετο διπλωματικό επιχείρημα.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι οι NAVTEX και οι ρηματικές διακοινώσεις δεν δημιουργούν από μόνες τους κυριαρχικά δικαιώματα. Μπορούν, ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, να συμβάλουν στη διαμόρφωση διπλωματικών τετελεσμένων.
«Δεν είναι το καλώδιο – Θέλει να κατοχυρώσει δικαιώματα»
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συζήτησης αφορούσε το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιτρέψει τελικά την απρόσκοπτη συνέχιση του έργου.
Ο Ιωάννης Μάζης εκτίμησε ότι η Άγκυρα ενδέχεται να μη δημιουργήσει νέα εμπόδια, ακριβώς επειδή θεωρεί ότι έχει ήδη αποκομίσει διπλωματικό όφελος.
«Και εγώ κλείνω μάλλον προς αυτό το αφήγημα ότι πήραν αυτά που θέλαν. Μάλλον δεν θα δημιουργήσουν πρόβλημα», ανέφερε.
Ο καθηγητής συνέδεσε την εκτίμησή του με τη σημασία που έχει η συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή για την Ευρώπη, το Ισραήλ και τους ευρύτερους σχεδιασμούς διασυνδεσιμότητας, στους οποίους περιλαμβάνεται και ο IMEC.
Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι ο πραγματικός στόχος της Άγκυρας δεν είναι κατ’ ανάγκην να εμποδίσει το καλώδιο, αλλά να κατοχυρώσει τις διεκδικήσεις της.
Ο Ιωάννης Μάζης συμφώνησε με αυτή την προσέγγιση, τονίζοντας ότι η ολοκλήρωση του έργου δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί με κόστος για τα εθνικά δικαιώματα.
«Το καλώδιο έχει σημασία να γίνει, αλλά όχι έναντι οιουδήποτε εθνικού κόστους», υπογράμμισε.
«Να οριοθετήσουμε ΑΟΖ με την Κύπρο»
Ο Ιωάννης Μάζης δεν περιορίστηκε στην κριτική των κυβερνητικών χειρισμών, αλλά κατέθεσε και συγκεκριμένη πρόταση για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Υποστήριξε ότι η Αθήνα πρέπει να αξιοποιήσει τις ευρωπαϊκές τοποθετήσεις εναντίον του τουρκολιβυκού μνημονίου και των τουρκικών αναθεωρητικών διεκδικήσεων, προχωρώντας στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Υπενθύμισε ότι η Λευκωσία έχει ζητήσει επανειλημμένα την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ελλάδα, αναφερόμενος και στις παλαιότερες προσπάθειες του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Κύπρου, Νίκου Ρολάνδη.
Κατά τον καθηγητή, η μη ολοκλήρωση της οριοθέτησης έχει αφήσει περιθώρια στην Τουρκία να προωθεί τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, κάλεσε την Ελλάδα να θέσει συστηματικά στα διεθνή φόρα το ζήτημα της μη προσχώρησης της Τουρκίας στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η προειδοποίηση για την Κύπρο και τις τουρκικές NAVTEX
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη γεωγραφική έκταση των τουρκικών διεκδικήσεων, όπως αυτές αποτυπώνονται στις NAVTEX της Άγκυρας.
Ο καθηγητής υποστήριξε ότι η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει ως δική της υφαλοκρηπίδα εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές από την Κάσο και την Κάρπαθο μέχρι την Κύπρο.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν περιορίζεται στο Αιγαίο, αλλά επεκτείνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, επηρεάζοντας και περιοχές που η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι ανήκουν στη δική της ΑΟΖ.
Ο Ιωάννης Μάζης συνέδεσε αυτή τη στρατηγική με την προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλει μια ευρύτερη πολυμερή διαπραγμάτευση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Εξέφρασε την ανησυχία ότι μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να μετατρέψει ζητήματα διεθνούς δικαίου σε αντικείμενο πολιτικής διαπραγμάτευσης.
«Είναι υποχρέωση της κυβέρνησης να δώσει τη διακοίνωση»
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Γιώργος Σαχίνης επανήλθε στο ζήτημα της δημοσιοποίησης της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης.
Ο Ιωάννης Μάζης ήταν κατηγορηματικός:
«Είναι υποχρέωση του ελληνικού κράτους να το κάνει. Είναι υποχρέωση της ελληνικής κυβερνήσεως».
Ο δημοσιογράφος υπενθύμισε ότι ο πρωθυπουργός είχε δηλώσει πως, σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβε από τη Γαλλία, η συγκεκριμένη διακοίνωση δεν θίγει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η απάντηση του καθηγητή ήταν χαρακτηριστική:
«Ωραία. Πειράζει να την έχουμε; Ενοχλεί κάποιον να την έχουμε;»
Για τον Ιωάννη Μάζη, η δημοσιοποίηση του εγγράφου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου να αξιολογηθεί με ακρίβεια η διπλωματική σημασία της γαλλικής ενέργειας.
Η βασική του θέση ήταν ότι η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου αποτελεί σημαντικό στόχο, αλλά δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχία εάν συνοδεύεται από διπλωματικές παραχωρήσεις που θα μπορούσε να αξιοποιήσει μελλοντικά η Τουρκία.