Σοβαρές επισημάνσεις για τους χειρισμούς γύρω από τον Great Sea Interconnector, τη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα και τις επιπτώσεις στα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα διατύπωσε ο διδάκτωρ Γεωπολιτικής και καθηγητής Γεωστρατηγικής Γιώργος Φίλης, μιλώντας στην τηλεόραση BEST και στον κ. Κανελλόπουλο.
Ο γνωστός γεωπολιτικός αναλυτής υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν είχε κανέναν λόγο να επιτρέψει την εμπλοκή της Τουρκίας μέσω διπλωματικής ενημέρωσης για τις έρευνες του καλωδίου, τονίζοντας ότι η έκδοση NAVTEX ήταν επαρκής. Παράλληλα, έθεσε ζήτημα στρατηγικής αξιοποίησης της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας, προειδοποιώντας ότι η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αποδυναμώσει τις περιφερειακές συμμαχίες που περιορίζουν τα περιθώρια κινήσεών της.
«Δεν χρειαζόταν τίποτα περισσότερο από μια NAVTEX»
Ο Γιώργος Φίλης ξεκίνησε την ανάλυσή του επισημαίνοντας ότι η αντιπαράθεση που εξελίσσεται στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αφορά αποκλειστικά ένα ενεργειακό έργο, αλλά την ισορροπία ισχύος στη θάλασσα και την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Όπως εξήγησε, για τις εργασίες τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων δεν απαιτείται, κατά την ερμηνεία του, ιδιαίτερη διπλωματική ενημέρωση τρίτης χώρας. Η NAVTEX αποτελεί το κατάλληλο μέσο γνωστοποίησης των εργασιών προς τη ναυσιπλοΐα.
Χρησιμοποίησε μάλιστα το παράδειγμα των εργασιών σε έναν αυτοκινητόδρομο, όπου η σχετική σήμανση ενημερώνει τους οδηγούς για τους περιορισμούς κυκλοφορίας. Αντίστοιχα, η NAVTEX πληροφορεί τους ναυτιλλομένους ότι πραγματοποιούνται δραστηριότητες σε συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή.
Κατά συνέπεια, αμφισβήτησε την αναγκαιότητα της γαλλικής διπλωματικής πρωτοβουλίας προς την Τουρκία.
Η γαλλική ρηματική διακοίνωση και το κρίσιμο έγγραφο
Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στο περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, ζητώντας ουσιαστικά να αποσαφηνιστεί τι ακριβώς αναφέρει.
Ο αναλυτής διευκρίνισε ότι η ρηματική διακοίνωση αποτελεί γραπτό διπλωματικό κείμενο και όχι απλή προφορική ενημέρωση.
Επισήμανε επίσης μια ουσιώδη διαφορά: η ενημέρωση δεν πραγματοποιήθηκε από την ιδιωτική εταιρεία που εμπλέκεται στο έργο, αλλά σε διακρατικό επίπεδο, μέσω της γαλλικής διπλωματικής εκπροσώπησης προς το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών.
Ο ίδιος δήλωσε ότι δεν θεωρεί πιθανό η γαλλική πλευρά, σε συνεννόηση με την Αθήνα, να συμπεριέλαβε διατύπωση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αίτημα άδειας από την Τουρκία.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι ακόμη και η ύπαρξη μιας τέτοιας γραπτής διακρατικής επικοινωνίας προσέφερε στην Άγκυρα τη δυνατότητα να την αξιοποιήσει πολιτικά, παρουσιάζοντας την εξέλιξη ως επιβεβαίωση του δικού της ρόλου.
Ο Φίλης ανέφερε ότι είχε προειδοποιήσει από τα μέσα Οκτωβρίου πως η Τουρκία θα επιχειρούσε να εκμεταλλευτεί οποιαδήποτε επικοινωνία που δεν θα ήταν απολύτως προσεκτικά διατυπωμένη.
«Οι Γάλλοι θα κινηθούν με βάση τα δικά τους συμφέροντα»
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε και ο ρόλος της Γαλλίας.
Ο Γιώργος Φίλης υποστήριξε ότι η Αθήνα ουσιαστικά επέλεξε να χρησιμοποιήσει τη γαλλική πλευρά ως διαμεσολαβητή για τη διαχείριση μιας ευαίσθητης κατάστασης.
Κατά την εκτίμησή του, αυτό δημιουργεί ένα θεμελιώδες πρόβλημα: καμία τρίτη δύναμη δεν είναι υποχρεωμένη να προτάξει τα ελληνικά συμφέροντα έναντι των δικών της.
Ειδικά για τη Γαλλία, σημείωσε ότι διατηρεί οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή, ενώ επιδιώκει σχέσεις και με την Τουρκία.
Αναφέρθηκε ακόμη στη σημασία που αποδίδουν ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Τουρκία ως παράγοντα περιορισμού της ρωσικής επιρροής.
Σχολιάζοντας την ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία, υποστήριξε ότι το Παρίσι έχει πρόσθετο κίνητρο να αποτρέψει μια πολεμική σύγκρουση, ακριβώς επειδή μια σοβαρή ελληνοτουρκική κρίση θα μπορούσε να εγείρει ζητήματα που σχετίζονται με τις συμβατικές του δεσμεύσεις.
Η βασική του θέση ήταν ότι οι αμυντικές προμήθειες και οι στρατηγικές συνεργασίες δεν πρέπει να δημιουργούν την εντύπωση πως η Ελλάδα μπορεί να αναθέτει σε τρίτους τη διαχείριση των εθνικών της συμφερόντων.
Η στρατηγική σημασία του Ισραήλ
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος της ανάλυσης αφορούσε την ελληνοϊσραηλινή συνεργασία.
Ο Φίλης υποστήριξε ότι η Τουρκία επιδιώκει να αντιμετωπίζει χωριστά τους περιφερειακούς ανταγωνιστές της, αποτρέποντας τη συγκρότηση ενός αποτελεσματικού στρατηγικού μετώπου.
Κατά την εκτίμησή του, η συνδυασμένη στρατιωτική ισχύς Ελλάδας και Ισραήλ θα αποτελούσε σοβαρό παράγοντα αποτροπής, ιδίως στον αεροπορικό και ναυτικό τομέα.
Προειδοποίησε ότι η Άγκυρα θα επιχειρήσει να υπονομεύσει την ελληνοϊσραηλινή προσέγγιση, αξιοποιώντας και επιχειρήματα στο εσωτερικό της Ελλάδας εναντίον αυτής της συνεργασίας.
Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ μιας ακόμη βαθύτερης στρατηγικής σχέσης, φτάνοντας να υποστηρίξει την ανάγκη στρατιωτικής συμφωνίας Ελλάδας και Ισραήλ.
Χαρακτήρισε την Τουρκία υπαρξιακή απειλή για την Ελλάδα και εκτίμησε ότι τείνει να εξελιχθεί σε αντίστοιχη απειλή για το Ισραήλ. Πρόκειται για τη γεωπολιτική αξιολόγηση του ίδιου του αναλυτή.
Κάσος: Η πραγματική δοκιμασία μετά τα έξι ναυτικά μίλια
Ο Γιώργος Φίλης προσδιόρισε ως κρίσιμο σημείο των εξελίξεων τη δραστηριοποίηση του ερευνητικού πλοίου πέρα από τα έξι ναυτικά μίλια της Κάσου.
Όπως εξήγησε, εκεί ενδέχεται να εκδηλωθούν οι συνέπειες της τουρκικής αμφισβήτησης των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων.
Επέστησε ιδιαίτερα την προσοχή στο ζήτημα των συντεταγμένων που συνδέονται με τις σχετικές ενημερώσεις.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, έχει σημασία να εξεταστεί εάν οι περιοχές δραστηριοποίησης του πλοίου συμπίπτουν με το σύνολο των περιοχών που προβλέπει ο ελληνικός σχεδιασμός ή εάν θα υπάρξει κάποιος περιορισμός που θα μπορούσε να συνδεθεί με τις τουρκικές αξιώσεις.
Παράλληλα, περιέγραψε διαφορετικά ενδεχόμενα τουρκικής αντίδρασης.
Η Άγκυρα θα μπορούσε, κατά την εκτίμησή του, να επιτρέψει την εξέλιξη των συγκεκριμένων εργασιών, διατηρώντας ωστόσο στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Θα μπορούσε επίσης να επιδιώξει μια αντισταθμιστική κίνηση, όπως η έκδοση δικής της NAVTEX ή η πραγματοποίηση ερευνητικών δραστηριοτήτων στην ίδια θαλάσσια ζώνη.
Ο Φίλης δεν παρουσίασε αυτές τις κινήσεις ως βέβαιες εξελίξεις, αλλά ως πιθανά σενάρια που πρέπει να ληφθούν υπόψη.
«Δεν είναι το καλώδιο ο αυτοσκοπός»
Το κεντρικό πολιτικό και στρατηγικό μήνυμα της παρέμβασης ήταν η ανάγκη να διαχωριστεί η ολοκλήρωση του Great Sea Interconnector από την προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Ο Γιώργος Φίλης υπογράμμισε ότι το έργο έχει σημαντική ενεργειακή και οικονομική αξία, καθώς αποσκοπεί στη διασύνδεση της Κύπρου με την Ελλάδα και το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ.
Ωστόσο, υποστήριξε ότι η υλοποίησή του δεν μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για οποιαδήποτε παραχώρηση ή υποχώρηση σε ζητήματα θαλάσσιων δικαιωμάτων.
Κατά την άποψή του, η ελληνική στρατηγική πρέπει να επιδιώκει την ολοκλήρωση του έργου με τρόπο που να κατοχυρώνει και όχι να αποδυναμώνει την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
Μάλιστα, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, επισημαίνοντας ότι εάν η κατασκευή του καλωδίου προϋπέθετε παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, τότε δεν θα εξυπηρετούσε το ελληνικό εθνικό συμφέρον.
Η κριτική στα «ήρεμα νερά» και στον δομημένο διάλογο
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Φίλης άσκησε κριτική στην πολιτική των «ήρεμων νερών» και στη λογική του δομημένου ελληνοτουρκικού διαλόγου.
Υποστήριξε ότι οι εξελίξεις γύρω από το καλώδιο αναδεικνύουν τα όρια αυτής της προσέγγισης, καθώς η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει αξιώσεις που επηρεάζουν την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
Κατά την εκτίμησή του, υπάρχει κίνδυνος η ολοκλήρωση ενός σημαντικού έργου να παρουσιαστεί ως διπλωματική επιτυχία, ακόμη και εάν συνοδεύεται από ανεπιθύμητες πολιτικές ή στρατηγικές συνέπειες.
Το βασικό ερώτημα που έθεσε είναι εάν η Ελλάδα θα διατηρήσει ακέραιη τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων της στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές, ανεξάρτητα από την τελική πορεία του ενεργειακού έργου.