Σε νέα φάση εισέρχονται οι οικονομικές σχέσεις της Ινδίας με τη νότια Αφρική, καθώς το Νέο Δελχί και η πενταμελής Τελωνειακή Ένωση της Νότιας Αφρικής (SACU) επανεκκινούν τις συνομιλίες για τη σύναψη προτιμησιακής εμπορικής συμφωνίας.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, Ινδία και SACU υπέγραψαν στις 12 Αυγούστου τους όρους αναφοράς που καθορίζουν το πλαίσιο, τους στόχους και τις διαδικασίες των επικείμενων διαπραγματεύσεων.
Στην SACU συμμετέχουν η Νότια Αφρική, η Μποτσουάνα, η Ναμίμπια, το Λεσότο και το Εσουατίνι, με τη συμφωνία –εφόσον ολοκληρωθεί– να μπορεί να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη εμπορική συμφωνία της Ινδίας με περιφερειακό αφρικανικό συνασπισμό.
Επανεκκίνηση έπειτα από χρόνια στασιμότητας
Η κίνηση ουσιαστικά αναβιώνει μια διαπραγματευτική διαδικασία που είχε ξεκινήσει πριν από περισσότερο από δύο δεκαετίες. Ινδία και SACU είχαν πραγματοποιήσει πέντε γύρους συνομιλιών από το 2002 έως το 2010, χωρίς όμως να καταλήξουν σε συμφωνία.
Αυτή τη φορά, το οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον είναι αισθητά διαφορετικό. Η Ινδία επιδιώκει να διευρύνει τις εμπορικές της διεξόδους, να εξασφαλίσει καλύτερη πρόσβαση στις αφρικανικές αγορές και ταυτόχρονα να ενισχύσει τις αλυσίδες εφοδιασμού της σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Μια συμφωνία με την SACU θα έδινε στις ινδικές επιχειρήσεις προνομιακότερη πρόσβαση σε μια αγορά περίπου 65 εκατομμυρίων κατοίκων, ενώ τα αφρικανικά κράτη θα μπορούσαν αντίστοιχα να αυξήσουν τις εξαγωγές τους προς μία από τις μεγαλύτερες και ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου.
Δεν πρόκειται, πάντως, για μια πλήρη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Μια προτιμησιακή εμπορική συμφωνία επικεντρώνεται κατά κανόνα στη μείωση των δασμών για συγκεκριμένο κατάλογο προϊόντων και συνήθως δεν έχει το εύρος μιας FTA σε τομείς όπως οι υπηρεσίες, οι επενδύσεις και η πνευματική ιδιοκτησία.
Η μάχη των δασμών στα αυτοκίνητα
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για το Νέο Δελχί είναι ο κλάδος της αυτοκινητοβιομηχανίας.
Η Νότια Αφρική εξετάζει το ενδεχόμενο να αυξήσει τους δασμούς στα αυτοκίνητα που εισάγονται από την Ινδία και την Κίνα στο 50% από 25%, εξέλιξη που θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά μια σημαντική κατηγορία ινδικών εξαγωγών.
Τα αυτοκίνητα και τα ανταλλακτικά αποτέλεσαν τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία ινδικών εξαγωγών προς την SACU μετά τα πετρελαϊκά προϊόντα, με την αξία των αποστολών να φθάνει τα 1,7 δισ. δολάρια κατά το οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2026.
Σύμφωνα με αξιωματούχους και εκπροσώπους της βιομηχανίας που επικαλείται το Reuters, η Ινδία αναμένεται να επιδιώξει δασμολογικές παραχωρήσεις όχι μόνο για αυτοκίνητα και ανταλλακτικά, αλλά και για φαρμακευτικά προϊόντα, μηχανήματα, ηλεκτρικό εξοπλισμό, χημικά και κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα.
Εμπόριο δισεκατομμυρίων
Οι εμπορικές σχέσεις των δύο πλευρών έχουν ήδη σημαντικό μέγεθος.
Οι ινδικές εξαγωγές προς τις χώρες της SACU ανήλθαν σε 7,5 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26, ενώ οι εισαγωγές της Ινδίας έφθασαν τα 9,2 δισ. δολάρια.
Η Νότια Αφρική δεσπόζει στις συγκεκριμένες εμπορικές ροές. Οι ινδικές εξαγωγές προς τη χώρα ανήλθαν περίπου στα 7 δισ. δολάρια, ενώ οι εισαγωγές από τη Νότια Αφρική στα 8,5 δισ. δολάρια.
Η εκτελεστική διευθύντρια του υπουργείου Διεθνών Σχέσεων και Εμπορίου της Ναμίμπια, Ndiitah Nghipondoka Robiati, δήλωσε ότι οι όροι αναφοράς θα κατευθύνουν τους διαπραγματευτές προς μια «ισορροπημένη, αμοιβαία επωφελή και προσανατολισμένη στην ανάπτυξη συμφωνία».
Από την πλευρά του, ο υπουργός Εμπορίου της Ινδίας Piyush Goyal εξέφρασε την πεποίθηση ότι τόσο η Ινδία όσο και τα κράτη της SACU θα ωφεληθούν σημαντικά από μια δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία, εκφράζοντας την ελπίδα ότι οι συνομιλίες θα ολοκληρωθούν μέσα στους επόμενους μήνες.
Το μεγάλο στοίχημα των κρίσιμων ορυκτών
Πίσω από τους δασμούς και τις εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων βρίσκεται όμως και ένα ζήτημα αυξανόμενης στρατηγικής σημασίας: η πρόσβαση στα κρίσιμα ορυκτά της νότιας Αφρικής.
Το Νέο Δελχί επιδιώκει ασφαλέστερη και πιο αξιόπιστη πρόσβαση σε πρώτες ύλες των χωρών της SACU, μεταξύ των οποίων βρίσκονται μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου, μαγγάνιο και χαλκός.
Πρόκειται για υλικά καθοριστικής σημασίας για τη σύγχρονη βιομηχανία, την κατασκευή μπαταριών και τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.
Η συγκεκριμένη παράμετρος δίνει στις διαπραγματεύσεις διάσταση που υπερβαίνει το παραδοσιακό εμπόριο. Σε μια εποχή κατά την οποία οι μεγάλες οικονομίες επιδιώκουν να διασφαλίσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες κρίσιμων πρώτων υλών, η Αφρική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική βαρύτητα.
Η Ινδία επιχειρεί έτσι να συνδυάσει δύο στόχους: από τη μία να ανοίξει περισσότερο τις αγορές της νότιας Αφρικής στα ινδικά βιομηχανικά προϊόντα και από την άλλη να εξασφαλίσει σταθερότερη πρόσβαση στις πρώτες ύλες που απαιτεί η αναπτυσσόμενη βιομηχανική και τεχνολογική της βάση.
Εάν οι διαπραγματεύσεις οδηγήσουν τελικά σε συμφωνία, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα για την περαιτέρω οικονομική διείσδυση της Ινδίας στην αφρικανική ήπειρο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αφρική βρίσκεται στο επίκεντρο ενός ευρύτερου διεθνούς ανταγωνισμού για αγορές, επενδύσεις, πρώτες ύλες και στρατηγικές αλυσίδες εφοδιασμού.