Τον δρόμο για τον Άραξο και, στη συνέχεια, για τις εγκαταστάσεις της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας πήρε το F-16 της 335 Μοίρας «Τίγρης», το οποίο κατάφερε να προσγειωθεί με την «κοιλιά» στο αεροδρόμιο της Ζακύνθου, έπειτα από σοβαρή βλάβη που παρουσίασε εν πτήσει.
Η ασφαλής κατάληξη της εξαιρετικά δύσκολης επιχείρησης αποδίδεται στην ψυχραιμία, την εμπειρία και τον επαγγελματισμό του χειριστή, αντισμηνάρχου Γεωργίου Χατζόπουλου, ο οποίος επέλεξε να μην εγκαταλείψει το αεροσκάφος, αλλά να το οδηγήσει μέχρι το αεροδρόμιο και να επιχειρήσει αναγκαστική προσγείωση χωρίς τροχούς.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής εκτιμήσεις των τεχνικών της Πολεμικής Αεροπορίας, υπάρχουν βάσιμες ελπίδες ότι το μαχητικό θα μπορέσει να επιστρέψει σε πτήσιμη κατάσταση. Η τελική απόφαση, ωστόσο, θα ληφθεί μόνο μετά την πλήρη αξιολόγηση των ζημιών και τη σύγκριση του κόστους αποκατάστασης με την επιχειρησιακή αξία του αεροσκάφους.
Η επιχείρηση μεταφοράς
Αργά το βράδυ της Τρίτης, το F-16 τοποθετήθηκε σε ειδική ράμπα μεταφοράς και μετακινήθηκε οδικώς προς το λιμάνι της Ζακύνθου.
Από εκεί φορτώθηκε σε πλοίο με προορισμό την Κυλλήνη. Το επόμενο στάδιο προβλέπει τη μεταφορά του στην 116 Πτέρυγα Μάχης στον Άραξο, όπου θα πραγματοποιηθεί ο πρώτος τεχνικός έλεγχος και η απαραίτητη προετοιμασία για τη μετακίνησή του στην ΕΑΒ.
Στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία θα ξεκινήσει η ουσιαστική διαδικασία αποτίμησης της κατάστασης του μαχητικού. Οι έλεγχοι θα καλύψουν το σύνολο των κρίσιμων τμημάτων του αεροσκάφους, από τη δομή και τα μηχανικά συστήματα μέχρι τα ηλεκτρονικά και τα υποσυστήματα αποστολής.
Πρώτος στόχος ο έλεγχος της ατράκτου
Το βασικότερο ζήτημα για τους τεχνικούς είναι να διαπιστωθεί εάν η άτρακτος και τα κρίσιμα δομικά στοιχεία του F-16 έχουν υποστεί ρωγμές, στρεβλώσεις ή θραύσεις.
Η προσγείωση με την «κοιλιά» ασκεί τεράστιες καταπονήσεις στο αεροσκάφος, καθώς η άτρακτος έρχεται σε άμεση επαφή με τον διάδρομο και σύρεται σε μεγάλη απόσταση χωρίς τη μεσολάβηση του συστήματος προσγείωσης.
Ακόμη και όταν οι εξωτερικές ζημιές φαίνονται περιορισμένες, είναι απαραίτητος ο ενδελεχής έλεγχος για μικροσκοπικές ρωγμές ή παραμορφώσεις σε σημεία που δέχθηκαν υψηλά φορτία. Τέτοιες βλάβες μπορεί να μην είναι άμεσα ορατές, αλλά να επηρεάζουν την ασφάλεια του αεροσκάφους σε επόμενες πτήσεις.
Οι πρώτες εκτιμήσεις, πάντως, εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες. Αρμόδιες πηγές θεωρούν ότι η άτρακτος υπέστη τη μικρότερη δυνατή ζημιά, κυρίως χάρη στον τρόπο με τον οποίο ο χειριστής έφερε το αεροσκάφος στον διάδρομο και διατήρησε τον έλεγχο κατά την επαφή με το έδαφος.
Η απόφαση του πιλότου
Ο αντισμήναρχος Χατζόπουλος κλήθηκε να διαχειριστεί μια εξαιρετικά σύνθετη κατάσταση, με απώλεια συστημάτων, ηχητικές και οπτικές προειδοποιήσεις και σοβαρή δυσκολία ελέγχου του αεροσκάφους.
Παρά την πίεση, έκρινε ότι υπήρχε περιθώριο να διατηρήσει το μαχητικό στον αέρα και να το κατευθύνει προς τη Ζάκυνθο.
Η επιλογή αυτή είχε διπλή σημασία. Πρώτον, επέτρεψε την ασφαλή διάσωση του ίδιου. Δεύτερον, έδωσε τη δυνατότητα να σωθεί ένα μαχητικό πρώτης γραμμής, αντί να καταστραφεί πλήρως από πτώση ή εγκατάλειψη.
Το αεροσκάφος φαίνεται ότι είχε χάσει και τη δυνατότητα κανονικής ανάπτυξης του συστήματος προσγείωσης. Ο χειριστής αναγκάστηκε, επομένως, να εκτελέσει την πλέον δύσκολη εκδοχή αναγκαστικής προσγείωσης.
Έλεγχος στα ηλεκτρονικά και στο ραντάρ
Παράλληλα με την άτρακτο, ιδιαίτερη σημασία έχει η κατάσταση των ηλεκτρονικών συστημάτων.
Το συγκεκριμένο F-16 είναι αναβαθμισμένο στο επίπεδο Viper και αποτελεί ένα από τα πλέον προηγμένα μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας. Διαθέτει σύγχρονο ραντάρ APG-83 AESA, προηγμένους υπολογιστές αποστολής και αναβαθμισμένα ηλεκτρονικά συστήματα.
Οι πρώτες ενδείξεις είναι θετικές, καθώς η γωνία με την οποία σύρθηκε το αεροσκάφος στον διάδρομο και το σημείο όπου εκδηλώθηκε φωτιά στο πίσω μέρος της ατράκτου φαίνεται ότι δεν επηρέασαν άμεσα το ραντάρ και τα βασικά ηλεκτρονικά του πιλοτηρίου.
Αυτό, όμως, θα πρέπει να επιβεβαιωθεί με εξειδικευμένους ελέγχους. Οι τεχνικοί θα εξετάσουν καλωδιώσεις, υπολογιστές, αισθητήρες, συστήματα επικοινωνιών, ηλεκτρονικού πολέμου και διαχείρισης αποστολής.
Η επαναφορά ενός Viper δεν εξαρτάται μόνο από το αν η άτρακτος μπορεί να επισκευαστεί. Απαιτείται να διαπιστωθεί ότι τα ηλεκτρονικά του μπορούν να επανέλθουν σε πλήρη και ασφαλή λειτουργία.
Το κρίσιμο ερώτημα του κόστους
Ακόμη και αν τεχνικά είναι δυνατή η επισκευή, η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από το οικονομικό και επιχειρησιακό κόστος.
Οι αρμόδιοι θα πρέπει να αξιολογήσουν πόσο χρόνο θα απαιτήσει η αποκατάσταση, ποια εξαρτήματα πρέπει να αντικατασταθούν και εάν απαιτούνται εκτεταμένες επεμβάσεις στην άτρακτο ή στα ηλεκτρονικά.
Θα εξεταστεί, επίσης, εάν η επισκευή είναι συμφέρουσα σε σχέση με την ηλικία, τις ώρες πτήσης και τη συνολική επιχειρησιακή αξία του αεροσκάφους.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το γεγονός ότι πρόκειται για αναβαθμισμένο F-16 Viper αυξάνει σημαντικά το κίνητρο για την πλήρη αποκατάστασή του. Δεν είναι ένα παλαιό αεροσκάφος περιορισμένης αξίας, αλλά μαχητικό πρώτης γραμμής με δυνατότητες κρίσιμες για την ελληνική αεράμυνα.
Το προηγούμενο του Mirage 2000
Η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει εμπειρία από ανάλογες περιπτώσεις αποκατάστασης σοβαρά τραυματισμένων μαχητικών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Mirage 2000 με αριθμό σειράς 210, το οποίο στις 30 Σεπτεμβρίου 1997 προσθαλασσώθηκε στη νοητή προέκταση του διαδρόμου της 135 Σμηναρχίας Μάχης στη Σκύρο.
Ο χειριστής του, υποσμηναγός Δημήτριος Στρατάκιας, έχασε τη ζωή του στο βυθιζόμενο αεροσκάφος.
Το Mirage ανασύρθηκε τρεις ημέρες αργότερα και η επιθεώρηση έδειξε ότι δεν είχε υποστεί ανεπανόρθωτες δομικές ζημιές. Μεταφέρθηκε στην 114 Πτέρυγα Μάχης, όπου τοποθετήθηκε σε αυτοσχέδια δεξαμενή και καθαρίστηκε με ειδικά χημικά για την απομάκρυνση του θαλασσινού αλατιού.
Στη συνέχεια, στο πλαίσιο των αντισταθμιστικών ωφελημάτων για την αγορά των Mirage 2000-5, ζητήθηκε από τη Dassault η πλήρης αποκατάστασή του, με τις εργασίες να πραγματοποιούνται στην ΕΑΒ.
Το αεροσκάφος επέστρεψε σε υπηρεσία το 2003 και παρέμεινε ενεργό για ακόμη 19 χρόνια, μέχρι την αντικατάστασή του από τα Rafale.
Το ιστορικό αυτό προηγούμενο δείχνει ότι ακόμη και ένα μαχητικό που έχει υποστεί εξαιρετικά σοβαρό περιστατικό μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να επισκευαστεί και να επιστρέψει σε πλήρη επιχειρησιακή δράση.
Το στοίχημα της επαναφοράς
Για την Πολεμική Αεροπορία, η διάσωση του F-16 της 335 Μοίρας έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε επίπεδο Viper αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες ενίσχυσης της αεροπορικής ισχύος της χώρας. Κάθε αεροσκάφος της συγκεκριμένης διαμόρφωσης έχει σημαντική επιχειρησιακή και οικονομική αξία.
Η επιτυχής προσγείωση στη Ζάκυνθο έσωσε ήδη τον χειριστή και απέτρεψε την ολοκληρωτική απώλεια του μαχητικού. Το επόμενο στάδιο είναι να διαπιστωθεί εάν η ζημιά περιορίζεται σε επισκευάσιμα τμήματα ή εάν έχουν επηρεαστεί κρίσιμα δομικά σημεία.
Οι τεχνικοί στον Άραξο και στην ΕΑΒ καλούνται τώρα να δώσουν την τελική απάντηση.
Οι πρώτες ενδείξεις αφήνουν περιθώριο αισιοδοξίας. Αν οι δομικοί και ηλεκτρονικοί έλεγχοι επιβεβαιώσουν την αρχική εικόνα, το «λαβωμένο» F-16 μπορεί να επιστρέψει στους αιθέρες.
Και τότε η προσγείωση της Ζακύνθου δεν θα καταγραφεί μόνο ως ένα περιστατικό που έληξε χωρίς απώλεια ζωής, αλλά ως μια σπάνια επιχείρηση διάσωσης ενός από τα πολυτιμότερα μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας.