Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παιχνίδι μηνυμάτων βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ με επίκεντρο τη Συρία. Η αφορμή δόθηκε από δημοσίευμα της Türkiye Gazetesi, σύμφωνα με το οποίο η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου προσέγγισε την Άγκυρα μέσω τρίτης χώρας προτείνοντας ουσιαστικά έναν καθορισμό στρατιωτικών ζωνών επιρροής στο συριακό έδαφος.
Η τουρκική εφημερίδα συμπύκνωσε την υποτιθέμενη ισραηλινή πρόταση στη φράση «Ελάτε να μοιράσουμε τη Συρία», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η Άγκυρα την απέρριψε.
Το ερώτημα όμως είναι εάν αυτή είναι ολόκληρη η ιστορία.
Διότι όσα δημοσιεύουν το τελευταίο διάστημα τα ίδια τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης επιβεβαιώνουν ότι βρίσκεται πράγματι σε εξέλιξη μια σκληρή διαπραγμάτευση για τα όρια της τουρκικής και ισραηλινής στρατιωτικής επιρροής στη μετα-Άσαντ Συρία. Δεν επιβεβαιώνουν, όμως, τη συγκεκριμένη εκδοχή της Türkiye Gazetesi για το μήνυμα μέσω τρίτης χώρας.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης.
Το Ισραήλ λέει: Υπάρχει ήδη ένα status quo
Ο ίδιος ο Νετανιάχου έχει περιγράψει δημόσια την ισραηλινή αντίληψη.
Σε δηλώσεις του, ανέφερε ότι η Τουρκία διαθέτει ήδη μια συγκεκριμένη περιοχή επιρροής στη βόρεια Συρία, αλλά το Ισραήλ δεν πρόκειται να δεχθεί την κάθοδο της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας προς τον νότο.
«Υπάρχει status quo», ήταν επί της ουσίας η θέση του.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός παραδέχθηκε πως το συγκεκριμένο μήνυμα μεταφέρθηκε στην Τουρκία μέσω των Αμερικανών, με άλλους τρόπους, αλλά και προς τη Δαμασκό.
Άρα, η ύπαρξη παρασκηνιακών διαύλων και έμμεσων μηνυμάτων μεταξύ Ιερουσαλήμ και Άγκυρας δεν αποτελεί τουρκική εφεύρεση. Είναι δημόσια παραδεδεμένη από τον ίδιο τον Νετανιάχου.
Το ισραηλινό «Don’t» προς την Άγκυρα
Η ισραηλινή αφήγηση παρουσιάζεται ακόμη πιο καθαρά από τους Times of Israel.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Νετανιάχου προειδοποίησε την Τουρκία ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να ανεχθεί στρατιωτική ανάπτυξη που θα κινηθεί νοτιότερα στη Συρία και θα δημιουργήσει απειλή για την ισραηλινή ασφάλεια.
Το μήνυμα που επέλεξε να δημοσιοποιήσει ήταν χαρακτηριστικά λιτό:
«Don’t».
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι είχε προειδοποιήσει την τουρκική πλευρά πριν από την επίθεση στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, την οποία η Άγκυρα φερόταν να εξετάζει για στρατιωτική αξιοποίηση.
Ταυτόχρονα, οι Times of Israel αποκάλυψαν ότι ο επικεφαλής της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, είχε συνομιλήσει με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι και ότι μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν ακριβώς η τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Η συνομιλία προηγήθηκε της ισραηλινής επέμβασης στη βάση Αλ Ντουχούρ στην περιοχή του Ιντλίμπ και ο Ισραηλινός επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών φέρεται να διαμήνυσε στον Σαϊμπάνι, ότι επίκειται επίθεση…
Επομένως, υπάρχει μια δεύτερη πραγματικότητα: οι εμπλεκόμενοι συνομιλούν.
Μυστικός δίαυλος Ισραήλ–Τουρκίας
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι σχετική πληροφορία του ισραηλινού δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα Kan.
Ισραήλ και Τουρκία έχουν δημιουργήσει παρασκηνιακό δίαυλο επικοινωνίας με στόχο την αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης στρατιωτικής σύγκρουσης στη Συρία.
Ισραηλινός αξιωματούχος ασφαλείας έδωσε μάλιστα το στίγμα! Το Ισραήλ δεν επιθυμεί να μετατρέψει την Τουρκία σε εχθρό. Η κόκκινη γραμμή όμως αφορά την εγκατάσταση τουρκικών συστημάτων αεράμυνας, drones, πυραύλων και στρατιωτικών βάσεων που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ισραηλινή ελευθερία δράσης.
Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ. Το Ισραήλ δεν επιδιώκει κλιμάκωση με την Τουρκία, αλλά δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη δημιουργία τουρκικών βάσεων στη Συρία.
Η Συρία ως χώρος ανταγωνισμού δύο περιφερειακών δυνάμεων
Το Walla περιγράφει τη νέα πραγματικότητα με ιδιαίτερη σαφήνεια.
Με την αποδυνάμωση της ιρανικής παρουσίας και την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το κενό στη Συρία επιχειρεί να καλύψει σε σημαντικό βαθμό η Τουρκία. Η Άγκυρα διαθέτει στρατό, υπηρεσίες πληροφοριών, δυνατότητες εκπαίδευσης, ραντάρ και συστήματα αεράμυνας και επιδιώκει να αποκτήσει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας συριακής πραγματικότητας.
Το Ynet καταγράφει επίσης επανειλημμένες πληροφορίες για τουρκική πρόθεση επέκτασης βαθύτερα στο συριακό έδαφος, ενώ σημειώνει ότι το Ισραήλ επί μεγάλο διάστημα επιχειρούσε να κρατήσει αυτή την αντιπαράθεση μακριά από τη δημόσια συζήτηση.
Από την ισραηλινή πλευρά, λοιπόν, η ουσία δεν είναι η απομάκρυνση της Τουρκίας από ολόκληρη τη Συρία. Η πραγματική κόκκινη γραμμή είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Τουρκία.
Και εδώ εμφανίζεται ένα παλαιότερο ισραηλινό δημοσίευμα που αλλάζει τα δεδομένα
Υπάρχει όμως μία λεπτομέρεια που δεν επιτρέπει να απορριφθεί εύκολα η τουρκική ιστορία ως απλή προπαγάνδα.
Το Ynet είχε ήδη δημοσιεύσει από το 2025 ανάλυση με τίτλο «Για να αναχαιτιστεί ο Ερντογάν: Το Ισραήλ προτείνει να μοιραστεί η επιρροή στη Συρία».
Το σενάριο που παρουσίαζε τότε ήταν εξαιρετικά συγκεκριμένο: κατανομή σφαιρών επιρροής με αμερικανική παρουσία στα ανατολικά, ρωσική στη δυτική παράκτια ζώνη, τουρκική στον βορρά, ισραηλινή στον νότο και στην ανατολή και τη συριακή κεντρική εξουσία στις υπόλοιπες περιοχές, τουλάχιστον μεταβατικά.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ο Νετανιάχου έκανε τώρα την πρόταση που του αποδίδει η Türkiye Gazetesi.
Αποδεικνύει όμως κάτι διαφορετικό και πολύ σημαντικό:
Η ιδέα των ζωνών επιρροής στη Συρία δεν είναι ξένη προς την ισραηλινή στρατηγική συζήτηση.
Το ερώτημα λοιπόν αντιστρέφεται
Εδώ πρέπει να εξεταστεί και μια δεύτερη ανάγνωση του τουρκικού δημοσιεύματος.
Η Türkiye Gazetesi δεν είναι ένα μέσο αποκομμένο από το πολιτικό κλίμα της Άγκυρας. Το γεγονός ότι παρουσιάζει μια τόσο συγκεκριμένη ιστορία —τρίτη χώρα, ισραηλινή πρόταση, στρατιωτικές ζώνες επιρροής και τουρκική απόρριψη— μπορεί να εξυπηρετεί περισσότερους από έναν σκοπούς.
Ο πρώτος είναι προφανής: να παρουσιάσει την Τουρκία ως δύναμη που υπερασπίζεται την εδαφική ακεραιότητα της Συρίας και απορρίπτει ένα ισραηλινό σχέδιο κατακερματισμού της.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πιθανότητα, η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως γεωπολιτική υπόθεση και όχι ως επιβεβαιωμένο γεγονός.
Τι θα συνέβαινε εάν το δημοσίευμα δεν απευθυνόταν μόνο στην τουρκική κοινή γνώμη;
Τι θα συνέβαινε εάν απευθυνόταν και στην Ιερουσαλήμ;
Με άλλα λόγια, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μέσω της δημόσιας «αποκάλυψης» η Άγκυρα δοκιμάζει μια ιδέα που στο παρασκήνιο βρίσκεται ήδη πάνω στο τραπέζι:
«Ελάτε να μοιράσουμε τη Συρία σε ζώνες επιρροής».
Όχι αναγκαστικά να διαμελιστεί τυπικά το συριακό κράτος και να αλλάξουν τα σύνορά του. Αλλά να δημιουργηθεί μια de facto γεωγραφία ισχύος: η Τουρκία στον βορρά, το Ισραήλ στον νότο, με σαφείς κόκκινες γραμμές και μηχανισμό αποφυγής στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ τους.
Υπό αυτό το πρίσμα, το δημοσίευμα αποκτά άλλη διάσταση. Θα μπορούσε να λειτουργεί ταυτόχρονα ως διάψευση, διαρροή, διαπραγματευτικό εργαλείο και διερευνητικό μήνυμα.
Η Τουρκία θα μπορεί δημοσίως να υποστηρίζει ότι «απέρριψε» τη διαίρεση της Συρίας, ενώ ταυτόχρονα θα έχει εισαγάγει στη δημόσια συζήτηση ακριβώς το μοντέλο που μπορεί τελικά να αποτελέσει βάση μιας άτυπης συνεννόησης.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Διότι πίσω από τις βαριές δηλώσεις Νετανιάχου και Ερντογάν, τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές και τις τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις, υπάρχει ήδη ένας δίαυλος επικοινωνίας. Υπάρχουν ήδη κόκκινες γραμμές. Υπάρχει ήδη συζήτηση για το ποιος μπορεί να αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις και πού.
Και όταν δύο περιφερειακές δυνάμεις αρχίζουν να συζητούν μέχρι πού μπορεί να φτάσει η καθεμία μέσα σε ένα τρίτο κράτος, τότε, ανεξάρτητα από την ορολογία που χρησιμοποιούν δημοσίως, η συζήτηση έχει ήδη περάσει στη λογική των ζωνών επιρροής.
Γι’ αυτό και η πραγματική είδηση μπορεί τελικά να μην είναι αν ο Νετανιάχου είπε στον Ερντογάν «ελάτε να μοιράσουμε τη Συρία».
Η πραγματική είδηση είναι ότι Ισραήλ και Τουρκία φαίνεται να διαπραγματεύονται ήδη τα όρια της ισχύος τους μέσα στη Συρία — και η τουρκική «αποκάλυψη» ίσως αποτελεί μέρος αυτής ακριβώς της διαπραγμάτευσης.