Σημάδια επιστροφής της Τουρκίας στην παραδοσιακή αναθεωρητική της στάση απέναντι στην Ελλάδα καταγράφει σε ρεπορτάζ του στην «Καθημερινή» ο δημοσιογράφος Σταύρος Ιωαννίδης, περιγράφοντας μια εικόνα σταδιακής απομάκρυνσης από το κλίμα των λεγόμενων «ήρεμων νερών» που είχε διαμορφωθεί μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών το 2023.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η ανακήρυξη των δύο τουρκικών «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» σε βόρειο και ανατολικό Αιγαίο, η σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και των παραβάσεων του FIR Αθηνών, αλλά και η εντεινόμενη δραστηριότητα τουρκικών στρατιωτικών και κρατικών μέσων στη θάλασσα.
Η συνολική εικόνα, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, είναι ότι η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον σε ρητορικές εξάρσεις, αλλά επιστρέφει σε πρακτικές επί του πεδίου που θυμίζουν την περίοδο πριν από την αποκλιμάκωση των τελευταίων ετών.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» ξανά στο προσκήνιο
Κατά τον Σταύρο Ιωαννίδη, η ανακήρυξη των δύο τουρκικών θαλάσσιων πάρκων επαναφέρει ουσιαστικά στο προσκήνιο το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η κίνηση αυτή δεν αντιμετωπίζεται στην Αθήνα ως ένα απλό περιβαλλοντικό ή διοικητικό μέτρο.
Αντιθέτως, εντάσσεται στην ευρύτερη τουρκική προσπάθεια να επαναβεβαιώσει τις θέσεις της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, δημιουργώντας πολιτικά και γεωγραφικά τετελεσμένα που συνδέονται με τις πάγιες αμφισβητήσεις της ελληνικής πλευράς.
Σε συνδυασμό με την επανεμφάνιση αυξημένης τουρκικής στρατιωτικής δραστηριότητας στον αέρα, η κίνηση αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι η Άγκυρα ναρκοθετεί σταδιακά την επόμενη ημέρα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
98 παραβιάσεις μέσα σε 16 ημέρες
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο αφορά τους αριθμούς.
Ο Αύγουστος είναι, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο πρώτος μήνας εδώ και σχεδόν τρία χρόνια κατά τον οποίο οι παραβιάσεις του ελληνικού Εθνικού Εναέριου Χώρου έχουν επιστρέψει σε καθημερινή βάση στο δελτίο συμβάντων του ΓΕΕΘΑ και μάλιστα είναι περισσότερες από τις παραβάσεις του FIR Αθηνών.
Από την 1η έως τη 16η Αυγούστου, τουρκικά UAV, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας, αεροσκάφη συλλογής πληροφοριών και μαχητικά F-16 έχουν καταγράψει:
98 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου
και 71 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας.
Σε μία περίπτωση, μάλιστα, η αναχαίτιση εξελίχθηκε σε εικονική αερομαχία, καθώς Τούρκος πιλότος δεν συμμορφώθηκε με τις οδηγίες των ελληνικών μαχητικών κατά τη διαδικασία αναχαίτισης.
Το στοιχείο αυτό θεωρείται ιδιαιτέρως σοβαρό, επειδή δείχνει ότι η μεταβολή δεν αφορά μόνο την ποσότητα των περιστατικών, αλλά και την ποιότητα της συμπεριφοράς των τουρκικών πληρωμάτων.
Η τάση είχε ξεκινήσει νωρίτερα
Ο Αύγουστος δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση.
Ήδη τον Ιούλιο είχαν καταγραφεί 64 παραβάσεις, 45 παραβιάσεις, μία εμπλοκή και μία υπερπτήση εθνικού εδάφους από τουρκικό drone.
Τον Ιούνιο, το ΓΕΕΘΑ είχε καταγράψει 97 παραβάσεις, 47 παραβιάσεις και τρεις εμπλοκές με τουρκικά μαχητικά.
Η διαφορά ανάμεσα σε «παράβαση» και «παραβίαση» έχει ιδιαίτερη σημασία.
Παραβίαση του Εθνικού Εναέριου Χώρου θεωρείται η είσοδος αεροσκάφους ή drone εντός των 10 ναυτικών μιλίων χωρίς άδεια.
Παράβαση, αντίθετα, αφορά την είσοδο στην περιοχή ευθύνης του FIR Αθηνών χωρίς κατάθεση σχεδίου πτήσεως, ακόμη και όταν δεν υπάρχει είσοδος στον ελληνικό εναέριο χώρο.
Η αύξηση και των δύο κατηγοριών δείχνει μια σαφή τάση επανόδου της Άγκυρας σε συμπεριφορές που είχαν περιοριστεί αισθητά μετά το 2023.
«Καμπανάκι» και στη θάλασσα
Η εικόνα δεν περιορίζεται στον αέρα.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Καθημερινής», ανησυχία προκαλεί στην Αθήνα και η τουρκική συμπεριφορά στη θάλασσα.
Τους τελευταίους μήνες έχουν καταγραφεί εκατοντάδες παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων από μονάδες του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, της τουρκικής Ακτοφυλακής αλλά και του αλιευτικού στόλου.
Από την αρχή του έτους έχουν καταγραφεί συνολικά 1.527 περιστατικά, σύμφωνα με το δελτίο συμβάντων του ΓΕΕΘΑ.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή δείχνει ότι η πίεση είναι πολυεπίπεδη: στρατιωτική, ακτοφυλακή, αλιευτική δραστηριότητα και πολιτική ρητορική κινούνται παράλληλα.
Κυπριακό, Λιβύη, Αίγυπτος και Συμφωνία της Μέκκας
Η ελληνική ανησυχία δεν περιορίζεται στις ελληνοτουρκικές διμερείς κινήσεις.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στην Αθήνα παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή και τη γενικότερη τουρκική δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο κάδρο μπαίνουν:
η πιο προκλητική ρητορική στο Κυπριακό,
η λεγόμενη Συμφωνία της Μέκκας,
και η περιοδεία του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν σε Αίγυπτο και Λιβύη.
Η συνολική εικόνα δημιουργεί προβληματισμό για το αν η Άγκυρα επιχειρεί μια νέα φάση αναδιάταξης συμμαχιών και επιρροής στην περιοχή, με άμεσες συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα.
Η ελληνική απάντηση: Διπλωματία και ετοιμότητα
Από ελληνικής πλευράς, η αντίδραση δεν εξαντλείται στη διπλωματική καταδίκη των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων.
Η Αθήνα προετοιμάζεται για σειρά στρατιωτικών δραστηριοτήτων που έχουν ως στόχο τη διατήρηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και την προβολή ισχύος.
Από τις 10 έως τις 19 Σεπτεμβρίου πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην ευρύτερη περιοχή της Κρήτης και του Κρητικού Πελάγους η άσκηση «MEDUSA 15», με τη συμμετοχή Ελλάδας, Αιγύπτου, Κύπρου, Γαλλίας και Ιταλίας.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα συμμετάσχουν ως παρατηρητές.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει το πλέγμα συνεργασιών της στην Ανατολική Μεσόγειο και να δείξει ότι διαθέτει εταίρους με κοινό ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της περιοχής.
Συνεργασίες και με Ισραήλ και Γαλλία
Το επόμενο διάστημα αναμένεται επίσης να υπάρξουν συνεργασίες με το Ισραήλ και με γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις που βρίσκονται στην περιοχή.
Η διάσταση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο όπου η Ελλάδα επιχειρεί να χτίσει ένα δίκτυο αμυντικών και πολιτικών συνεργασιών που λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε μονομερείς τουρκικές κινήσεις.
Η ελληνική στρατηγική, επομένως, δεν περιορίζεται στην άμεση απάντηση σε κάθε τουρκική ενέργεια.
Επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ευρύτερο περιβάλλον ισορροπίας, στο οποίο η Άγκυρα δεν θα μπορεί εύκολα να κινηθεί χωρίς να συνυπολογίσει το κόστος.
Το μεγάλο τεστ: Κάρπαθος–Κύπρος
Το πιο κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί.
Η Αθήνα θα πρέπει το επόμενο διάστημα να προχωρήσει στις βυθομετρικές έρευνες μεταξύ Καρπάθου και Κύπρου για την ηλεκτρική διασύνδεση.
Η περιοχή αυτή έχει ήδη αποτελέσει πεδίο έντασης.
Τον Ιούλιο του 2024 η Τουρκία είχε επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες του ερευνητικού σκάφους «Ievoli Relume».
Επομένως, η επανάληψη των ερευνών θα αποτελέσει πραγματικό τεστ για το κατά πόσο η περίοδος των «ήρεμων νερών» έχει πράγματι τελειώσει.
Εκεί θα φανεί εάν η Τουρκία είναι διατεθειμένη να περιοριστεί σε ρητορικές αμφισβητήσεις ή αν θα επιχειρήσει ξανά να μεταφέρει τη διαφορά στο πεδίο.
Επιστροφή στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις»
Το συμπέρασμα του ρεπορτάζ του Σταύρου Ιωαννίδη είναι ότι η Άγκυρα εμφανίζει σαφή σημάδια επιστροφής στην παλιά της συμπεριφορά.
Η φράση «εργοστασιακές ρυθμίσεις» περιγράφει ακριβώς αυτή τη διαδικασία:
περισσότερες παραβιάσεις,
περισσότερες παραβάσεις,
εμπλοκές στον αέρα,
αυξημένη παρουσία στη θάλασσα,
επιστροφή της «Γαλάζιας Πατρίδας»,
και επιθετικότερη ρητορική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν πρόκειται για μια προσωρινή επίδειξη πίεσης ή για στρατηγική μεταβολή.
Για την Αθήνα, πάντως, το μήνυμα έχει ήδη ληφθεί.
Η περίοδος χαμηλής έντασης που ακολούθησε τη Διακήρυξη των Αθηνών δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Και όσο αυξάνονται τα περιστατικά σε αέρα και θάλασσα, τόσο περισσότερο το βάρος μεταφέρεται από τη ρητορική της αποκλιμάκωσης στην πραγματική αποτροπή και επιχειρησιακή ετοιμότητα.