Σε τροχιά επανεκκίνησης του Great Sea Interconnector (GSI) επιχειρούν να θέσουν Ελλάδα, Κύπρος και Γαλλία την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης–Κύπρου, με το επόμενο βήμα να είναι ίσως και το πιο δύσκολο: η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων στην Ανατολική Μεσόγειο για την ολοκλήρωση των βυθομετρήσεων σε περιοχές όπου η Τουρκία έχει ήδη επιχειρήσει να επιβάλει τις δικές της διεκδικήσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Φιλελεύθερου», οι εξελίξεις βρέθηκαν στο επίκεντρο τηλεφωνικών διαβουλεύσεων μεταξύ του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.
Οι τρεις ηγέτες φέρονται να συμφωνούν ότι πρέπει να προχωρήσουν γρήγορα οι τεχνικές και επιχειρησιακές προετοιμασίες ώστε να καταστεί δυνατή η έκδοση νέας ελληνικής NAVTEX και η επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών μεταξύ Κρήτης και Κύπρου.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στον GSI, καθώς ένα έργο που μέχρι πρότινος είχε κυρίως ελληνοκυπριακή και ευρωπαϊκή διάσταση αποκτά πλέον ισχυρό και άμεσο γαλλικό οικονομικό και στρατηγικό αποτύπωμα.
Η συμφωνία των τριών ηγετών
Οι διαβουλεύσεις ακολούθησαν τις δύο συμφωνίες που υπεγράφησαν μεταξύ ΑΔΜΗΕ, Meridiam και Nexans και άλλαξαν ουσιαστικά τη μετοχική και επιχειρηματική δομή του έργου.
Η Meridiam έχει πλέον τον πρωταγωνιστικό εταιρικό ρόλο, ενώ η επίσης γαλλική Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή και πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Κατά τις πληροφορίες του κυπριακού δημοσιεύματος, Αθήνα, Λευκωσία και Παρίσι συμφωνούν ότι η επανεκκίνηση του GSI περνά υποχρεωτικά από την ολοκλήρωση των βυθομετρικών ερευνών.
Οι έρευνες αυτές είναι απαραίτητες για να καθοριστεί η τελική διαδρομή του καλωδίου μεταξύ της Κοφίνου στην Κύπρο και της Κορακιάς στην Κρήτη.
Πριν όμως εκδοθεί η ελληνική NAVTEX πρέπει η Meridiam και η Nexans να ολοκληρώσουν τον επιχειρησιακό σχεδιασμό: ποια εταιρεία ή κοινοπραξία θα αναλάβει τις έρευνες, ποια πλοία θα χρησιμοποιηθούν και ποιο θα είναι το χρονοδιάγραμμα.
Μόλις ληφθούν αυτές οι αποφάσεις, εκτιμάται ότι οι ελληνικές Αρχές θα μπορούν να δεσμεύσουν τη θαλάσσια περιοχή για την επανέναρξη των εργασιών.
Έχει ολοκληρωθεί το 60% – Μένει όμως το δυσκολότερο τμήμα
Σύμφωνα με στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, έχει πραγματοποιηθεί περίπου το 60% των απαιτούμενων βυθομετρήσεων.
Το πρόβλημα βρίσκεται στο υπόλοιπο 40%.
Και αυτό επειδή περιλαμβάνει το πλέον πολιτικά και γεωπολιτικά ευαίσθητο τμήμα της διαδρομής.
Πρόκειται για τη θαλάσσια περιοχή νότια της Κάσου, όπου η Τουρκία προβάλλει τον ισχυρισμό ότι βρίσκεται εντός τουρκικής υφαλοκρηπίδας, στηριζόμενη στις θαλάσσιες ζώνες που αποτυπώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επομένως, η επανέναρξη των βυθομετρήσεων δεν αποτελεί μια απλή τεχνική εργασία.
Αποτελεί ταυτόχρονα δοκιμασία επί του πεδίου για το κατά πόσο μπορεί να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο χωρίς να αναγνωριστούν στην πράξη οι τουρκικές αξιώσεις.
Το προηγούμενο του «Ievoli Relume»
Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει σοβαρή ελληνοτουρκική ένταση.
Τον Ιούλιο του 2024, όταν το ερευνητικό «Ievoli Relume» πραγματοποιούσε εργασίες στην περιοχή, η Άγκυρα επιχείρησε να παρέμβει επικαλούμενη τις διεκδικήσεις της.
Το περιστατικό ανέδειξε μια από τις πλέον δύσκολες πλευρές του έργου: η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης προϋποθέτει ότι κάποια στιγμή τα ερευνητικά πλοία θα πρέπει να περάσουν από περιοχές τις οποίες η Τουρκία εντάσσει στη δική της αντίληψη περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Γι’ αυτό η νέα NAVTEX αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία από μια συνηθισμένη αγγελία για τεχνικές εργασίες.
Σενάριο για γαλλικά ερευνητικά πλοία
Εδώ εμφανίζεται μια σημαντική αλλαγή.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του «Φιλελεύθερου», είναι πιθανό η Nexans να μη συνεχίσει τη συνεργασία της με την ιταλική NextGeo, η οποία χρησιμοποιούσε κυρίως το «Ievoli Relume».
Αντί αυτής εξετάζεται η ανάθεση των ερευνών σε γαλλική εταιρεία ή κοινοπραξία γαλλικών εταιρειών.
Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, θα δημιουργηθεί ουσιαστικά μια γαλλική αλυσίδα γύρω από τα βασικότερα τμήματα του έργου:
Meridiam ως πλειοψηφικός μέτοχος του GSI, Nexans για την κατασκευή και πόντιση του καλωδίου και πιθανώς γαλλικό επιχειρηματικό σχήμα για τις τελικές βυθομετρικές έρευνες.
Ο ΑΔΜΗΕ θα εξακολουθήσει, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να έχει την τεχνική ηγεσία και την ευθύνη λειτουργίας του συστήματος μετά την ηλέκτρισή του.
Η γαλλική σημαία αλλάζει τις ισορροπίες
Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη γεωπολιτική διάσταση της υπόθεσης.
Εφόσον οι τελικές έρευνες πραγματοποιηθούν από γαλλικές εταιρείες και γαλλικά πλοία, οποιαδήποτε νέα τουρκική προσπάθεια παρεμπόδισης των εργασιών δεν θα αφορά πλέον μόνο ένα έργο ελληνικών και κυπριακών συμφερόντων.
Θα αγγίζει άμεσα μεγάλα γαλλικά οικονομικά συμφέροντα, με το Παρίσι να έχει πολιτικό λόγο να υποστηρίξει την απρόσκοπτη εκτέλεση του έργου.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως στρατιωτική εμπλοκή της Γαλλίας ούτε ότι έχει ανακοινωθεί συνοδεία των ερευνητικών πλοίων από γαλλικές πολεμικές μονάδες. Το δημοσίευμα αναφέρεται σε πιθανή χρησιμοποίηση γαλλικών εταιρειών και ερευνητικών πλοίων και στη συνακόλουθη πολιτική βαρύτητα της Γαλλίας.
Η διαφορά, ωστόσο, είναι ουσιαστική.
Μια τουρκική παρέμβαση θα πρέπει πλέον να συνυπολογίζει ότι απέναντί της δεν θα βρίσκονται μόνο η Αθήνα και η Λευκωσία, αλλά ένα έργο στο οποίο η γαλλική επιχειρηματική παρουσία θα είναι κεντρική.
Το καλώδιο δεν σταματά στην Κύπρο
Παράλληλα προωθείται το δεύτερο μεγάλο σκέλος του σχεδιασμού: η επέκταση του ηλεκτρικού άξονα από την Κύπρο προς το Ισραήλ.
Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη καταθέσει τα σχετικά έγγραφα ώστε οι ρυθμιστικές αρχές Κύπρου και Ισραήλ να εξετάσουν τον επιμερισμό του κόστους για το συγκεκριμένο τμήμα.
Με βάση τον σημερινό σχεδιασμό, το καλώδιο Κύπρου–Ισραήλ προβλέπεται να έχει μήκος περίπου 324 χιλιόμετρα, να φθάνει σε βάθη μεταξύ 2.200 και 2.400 μέτρων και να διαθέτει ισχύ 1.000 MW, με αμφίδρομη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο σταθμός μετατροπής στην Κύπρο προβλέπεται στην Κοφίνου και ο αντίστοιχος στο Ισραήλ στη Χαντέρα.
Για το Ισραήλ η σύνδεση έχει σαφή διάσταση ενεργειακής ασφάλειας, καθώς δημιουργεί μια φυσική ηλεκτρική σύνδεση με την Κύπρο και, μέσω αυτής, με το ευρωπαϊκό σύστημα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, αναμένεται νέα διαβούλευση Κύπρου και Ισραήλ σε ανώτατο επίπεδο μέσα στον Σεπτέμβριο.
Στο σχέδιο και ο Λίβανος
Η φιλοδοξία είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Λευκωσία και Παρίσι εμφανίζονται να αποδίδουν σημασία και σε μια μελλοντική ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου–Λιβάνου.
Έχει ήδη ζητηθεί η εκπόνηση σχετικής μελέτης και η χρηματοδότησή της από την Παγκόσμια Τράπεζα, ενώ το θέμα βρίσκεται στις συζητήσεις του Νίκου Χριστοδουλίδη με τον πρόεδρο του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν.
Παράλληλα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν εκδηλώσει έντονο ενδιαφέρον για συμμετοχή στις έρευνες και στις κατασκευές μέσω κρατικών εταιρειών.
Εφόσον οι σχεδιασμοί αυτοί προχωρήσουν, το GSI παύει να είναι απλώς το καλώδιο Κρήτης–Κύπρου.
Μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ηλεκτρικό διάδρομο Ευρώπης–Ανατολικής Μεσογείου, στον οποίο συνδέονται Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία, Ισραήλ και δυνητικά Λίβανος και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η NAVTEX θα είναι η στιγμή της αλήθειας
Όλα, ωστόσο, θα κριθούν πρώτα στη θάλασσα.
Οι εταιρικές συμφωνίες και οι πολιτικές διαβουλεύσεις δημιουργούν το πλαίσιο. Η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει όταν η Ελλάδα εκδώσει τη νέα NAVTEX και το ερευνητικό πλοίο κατευθυνθεί προς το τμήμα όπου έχουν μείνει ανολοκλήρωτες οι βυθομετρήσεις.
Εκεί θα φανεί εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει εκ νέου να παρέμβει και, κυρίως, πώς θα αντιδράσουν αυτή τη φορά Αθήνα, Λευκωσία και Παρίσι.
Η χρονική συγκυρία αποκτά πρόσθετο βάρος, καθώς η επανεκκίνηση του καλωδίου σχεδιάζεται ενώ καταγράφεται εκ νέου ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο να επανέρχονται στο προσκήνιο.
Γι’ αυτό και το επόμενο ερευνητικό πλοίο που θα βγει στην περιοχή δεν θα μετρά απλώς το βάθος του βυθού.
Θα δοκιμάσει στην πράξη εάν ένα στρατηγικό ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο μπορεί να προχωρήσει μέχρι την Κύπρο και, αργότερα, μέχρι το Ισραήλ, απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η έκδοση της NAVTEX θα αποτελέσει το κρίσιμο τεστ για το έργο, καθώς θα δείξει αν οι βυθομετρήσεις μπορούν να ολοκληρωθούν χωρίς νέα τουρκική παρεμπόδιση στην επίμαχη θαλάσσια περιοχή.