Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, Middle East Forum
Το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει μετατραπεί σε διπλωματικό θρίλερ. Η αντιπαράθεση ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume πραγματοποιούσε έρευνες στον βυθό νοτίως της Κάσου. Η Άγκυρα έστειλε πέντε πολεμικά πλοία και αμφισβήτησε την ελληνική δικαιοδοσία, επιχειρώντας να επιβάλει την παράνομη θαλάσσια συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη. Η Αθήνα υποστήριξε ότι οι προγραμματισμένες εργασίες είχαν ολοκληρωθεί, ενώ η Άγκυρα ισχυρίστηκε ότι οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν σε συντονισμό μαζί της.
Οι αντιδράσεις άσκησαν πίεση στην κυβέρνηση. Ακόμη και πρώην σύμβουλος του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη παραδέχθηκε, δύο χρόνια αργότερα, ότι είχε δημιουργηθεί ένα αρνητικό προηγούμενο όσον αφορά την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το έργο αντιμετώπισε καθυστερήσεις το 2025, οι οποίες αποδόθηκαν σε οικονομικά, ρυθμιστικά και γεωπολιτικά ζητήματα, ωστόσο η τουρκική αμφισβήτηση εξακολουθούσε να πλανάται πάνω από το εγχείρημα.
Η Ελλάδα αποφάσισε να προχωρήσει, εμπλέκοντας τη Γαλλία στο εγχείρημα, προκειμένου να ξεπεράσει τα εμπόδια που έθετε η Άγκυρα. Έτσι, στις 5 Αυγούστου 2026, η γαλλική εταιρεία Meridiam συμφώνησε να αποκτήσει ποσοστό 66% του Great Sea Interconnector από τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), εξέλιξη για την οποία η Τουρκία διατύπωσε απειλές στρατιωτικής σύγκρουσης. Στις 6 Νοεμβρίου 2026, η Ελλάδα εξέδωσε αγγελία προς ναυτιλλομένους (NAVTEX), αναγγέλλοντας ότι το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo θα πραγματοποιούσε νέες έρευνες.
Ωστόσο, στις 5 Νοεμβρίου 2026, πέντε ημέρες πριν από τον απόπλου του πλοίου, η Γαλλία απέστειλε ρηματική διακοίνωση (note verbale) στην Τουρκία, ενημερώνοντάς την για τις προγραμματισμένες εργασίες. Η Άγκυρα, όμως, υποστήριξε ότι είχε χορηγήσει άδεια, επιχειρώντας να εμφανιστεί ως η αρμόδια αρχή για την έγκριση των ερευνών. Η Αθήνα απέρριψε τον ισχυρισμό, επιμένοντας ότι μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν την αρμοδιότητα να χορηγούν άδειες και υπογραμμίζοντας ότι ο όρος «ενημέρωση» έχει διαφορετική σημασία από τον όρο «άδεια».
«Η Τουρκία επιχειρεί, με έμμεσους τρόπους, να επιτύχει μια μορφή νομιμοποίησης και διεθνούς αναγνώρισης του νομικά άκυρου και ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου. Και τώρα θα χρησιμοποιήσει τη γαλλική πρωτοβουλία για να επιχειρήσει να δημιουργήσει τετελεσμένα», προειδοποίησε ο Προκόπης Παυλόπουλος, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας από το 2015 έως το 2020.
Για τον πρέσβη επί τιμή Δημήτρη Καραϊτίδη, ο χαρακτηρισμός της επικοινωνίας ως «ενημέρωσης» και όχι ως «αιτήματος άδειας» ήταν «παραπλανητικός». «Η Τουρκία ερμηνεύει σκόπιμα αυτή την ενέργεια ως έμμεση αναγνώριση των παράνομων δικαιωμάτων που επιχειρεί να επιβάλει», δήλωσε ο Καραϊτίδης, πρώην σύμβουλος του Έλληνα πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη.
Ο Γιώργος Ανθρακεύς, ειδικός στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο, κατηγόρησε την Αθήνα και το Παρίσι για διαστρέβλωση του δικαίου.
«Το άρθρο 79 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 καθορίζει τις διατάξεις που διέπουν την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων. Δεν απαιτεί καμία απολύτως ενημέρωση προς οποιαδήποτε χώρα. Η Ελλάδα και η Γαλλία παραβίασαν, διαστρέβλωσαν και αλλοίωσαν τη συγκεκριμένη διάταξη, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει και σε άλλες χώρες να παραβιάζουν, να διαστρεβλώνουν και να αλλοιώνουν την εφαρμογή της στην πράξη», δήλωσε.
Οι δηλώσεις του αρχηγού των τουρκικών Ναυτικών Δυνάμεων επιβεβαιώνουν την ανησυχία Ελλήνων αναλυτών και πολιτικών. Ο ναύαρχος Ερτζιουμέντ Τατλίογλου παρουσιάζει τις στρατηγικές θέσεις της Τουρκίας και εκφράζει την αντίθεση της Άγκυρας σε δραστηριότητες που θεωρεί ότι παραβιάζουν τα συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο και έρχονται σε αντίθεση με τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», ένα αναθεωρητικό δόγμα που προβάλλεται από την κυβέρνηση Ερντογάν.
«Στην ουσία, η Άγκυρα θέλει με αυτόν τον τρόπο να αναγνωριστούν τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Μετά από όσα συνέβησαν με τον Great Sea Interconnector, δεν θα μπορούμε να κάνουμε τίποτα στο Αιγαίο χωρίς την έγκρισή της. Θέλει να εκδίδει NAVTEX, να τις προσθέτει στον φάκελό της και να τις επικαλείται εάν η υπόθεση οδηγηθεί σε διεθνές δικαστήριο», δήλωσε ο Σάββας Καλεντερίδης, πρώην στέλεχος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ).
Μέχρι στιγμής, η Τουρκία έχει καταφέρει να το επιτύχει σε δέκα περιπτώσεις, με πιο πρόσφατη εκείνη του ερευνητικού πλοίου Kobi Ruegg, για τη δραστηριοποίηση του οποίου οι Γερμανοί ζήτησαν τη συγκατάθεση της Τουρκίας.
Κατά συνέπεια, δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο δεν επηρεάζει μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο. Όταν η Ελλάδα, μέσω της Γαλλίας, αρχίζει να προβαίνει σε τέτοιου είδους ενημερώσεις, καθιερώνεται μια πρακτική που δεν προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο αποτελεί επίσης μέρος του ευρωπαϊκού δικαίου.
Κατά μία έννοια, ενώ οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας είναι παράλογες και παράνομες, η υποχωρητικότητα της Ελλάδας και, ευρύτερα, της Ευρώπης ενέχει τον κίνδυνο να τις μετατρέψει σταδιακά σε πραγματικότητα.