Ως κίνηση με την οποία η Τουρκία «έσκισε και πέταξε» τον αποκαλούμενο Χάρτη της Σεβίλλης παρουσιάζει η τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ» την ανακήρυξη δύο «Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων» στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τουρκική εφημερίδα αφιερώνει το κύριο θέμα της στην απόφαση της Άγκυρας να χαράξει μία θαλάσσια περιοχή μεταξύ Φετιγιέ και Καστελόριζου και μία δεύτερη γύρω από την Ίμβρο, απέναντι από τη Σαμοθράκη και τη Λήμνο.
Κατά τη «Χουριέτ», η κίνηση αυτή δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Συνιστά έμπρακτη αμφισβήτηση της ελληνικής αντίληψης για τις θαλάσσιες ζώνες και μήνυμα ότι η Τουρκία θεωρεί νομικά ανύπαρκτη τη χαρτογράφηση που έχει επικρατήσει να αποκαλείται «Χάρτης της Σεβίλλης».
Η συγκεκριμένη παρουσίαση επιβεβαιώνει ότι τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» δεν σχεδιάστηκαν αποκλειστικά για την προστασία του περιβάλλοντος. Η ίδια η τουρκική πλευρά τα εντάσσει δημόσια στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» και τα χρησιμοποιεί ως μέσο προβολής θαλάσσιων διεκδικήσεων εις βάρος της Ελλάδας.
Τι είναι ο Χάρτης της Σεβίλλης
Η τουρκική εφημερίδα αναφέρεται στον χάρτη που εκπονήθηκε το 2007 από τον καθηγητή Χουάν Λουίς Σουάρεθ ντε Βιβέρο και συνδέθηκε με το Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης.
Ο χάρτης αποτύπωνε μια ενδεχόμενη κατανομή των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, στηριζόμενος στην αρχή ότι τα νησιά μπορούν να διαθέτουν υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η «Χουριέτ» επιμένει ότι ο χάρτης δεν έχει νομική ισχύ και κατηγορεί την Αθήνα ότι τον χρησιμοποιεί ως βάση για τις θέσεις και τις «διεκδικήσεις» της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πράγματι, ο Χάρτης της Σεβίλλης δεν είναι διεθνής συμφωνία, δικαστική απόφαση ή επίσημη πράξη οριοθέτησης. Δεν αποτελεί από μόνος του δεσμευτικό νομικό κείμενο.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Τουρκία μπορεί με μία μονομερή απόφαση περί θαλάσσιων πάρκων να εξαφανίσει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών. Οι ελληνικές θέσεις δεν θεμελιώνονται στην ύπαρξη ενός πανεπιστημιακού χάρτη, αλλά στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και ειδικότερα στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το άρθρο 121 της Σύμβασης ορίζει ότι, κατά κανόνα, τα νησιά διαθέτουν τις ίδιες θαλάσσιες ζώνες με τις ηπειρωτικές περιοχές: χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Εξαίρεση προβλέπεται για βράχους που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή δική τους οικονομική ζωή.
Η Τουρκία εμφανίζει την Ελλάδα περίπου ως «απάτη»
Στο δημοσίευμα προβάλλεται ακόμη ο ισχυρισμός ότι η Ελλάδα, παρότι διαθέτει ηπειρωτική επικράτεια, επιχειρεί να παρουσιάζεται ως αμιγώς νησιωτικό κράτος, όπως η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες.
Το επιχείρημα είναι παραπλανητικό. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να είναι αρχιπελαγικό κράτος για να έχουν τα νησιά της δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Η νησιωτική Ελλάδα αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της εθνικής επικράτειας και το Δίκαιο της Θάλασσας δεν αφαιρεί τα δικαιώματα ενός νησιού επειδή το κράτος στο οποίο ανήκει διαθέτει και ηπειρωτικό κορμό.
Άλλο ζήτημα είναι η τελική οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ύπαρξη δικαιώματος δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάθε νησί θα λάβει πλήρη επήρεια μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια. Η χάραξη των ορίων πραγματοποιείται με συμφωνία ή μέσω διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου, λαμβάνοντας υπόψη τη γεωγραφία και τις ειδικές περιστάσεις.
Αυτό, όμως, απέχει από την πάγια τουρκική θέση ότι μεγάλα, κατοικημένα ελληνικά νησιά μπορούν να στερηθούν συνολικά υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Από το τουρκολιβυκό μνημόνιο στα «θαλάσσια πάρκα»
Η «Χουριέτ» συνδέει ευθέως τη νέα κίνηση με το τουρκολιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες. Υποστηρίζει ότι η Άγκυρα είχε ήδη τότε καταφέρει πλήγμα στις ελληνικές θέσεις και ότι με τα θαλάσσια πάρκα προχωρεί ένα βήμα παραπέρα.
Η σύνδεση είναι αποκαλυπτική. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο χαράχθηκε σαν να μην υπάρχουν ανάμεσα στην Τουρκία και στη Λιβύη η Κρήτη, η Κάσος, η Κάρπαθος και η Ρόδος. Τα νησιά αντιμετωπίστηκαν από την Άγκυρα ως γεωγραφικά εμπόδια που μπορούν να σβηστούν από τον χάρτη ώστε να δημιουργηθεί τεχνητή θαλάσσια επαφή Τουρκίας–Λιβύης.
Τώρα η ίδια λογική επιχειρείται να μεταφερθεί μέσω του περιβαλλοντικού σχεδιασμού. Η Τουρκία χαράσσει πάρκα σε περιοχές που συνδέονται με ευρύτερες και αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις και κατόπιν εμφανίζει αυτή τη διοικητική πράξη ως επιβεβαίωση του δικού της χάρτη.
Μια μονομερής ανακήρυξη εθνικού πάρκου, ωστόσο, δεν αποτελεί συμφωνία οριοθέτησης, δεν παράγει αυτομάτως κυριαρχικά δικαιώματα και δεν μπορεί να προδικάσει την οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας.
«Πνίγουν» το Καστελόριζο
Ιδιαίτερη σημασία έχει η χάραξη της περιοχής μεταξύ Φετιγιέ και Καστελόριζου. Η τουρκική επιλογή επιχειρεί να περιορίσει τον θαλάσσιο χώρο του ελληνικού νησιωτικού συμπλέγματος και να δημιουργήσει την εικόνα ότι το Καστελόριζο βρίσκεται εγκλωβισμένο μέσα σε μια θαλάσσια ζώνη τουρκικής δικαιοδοσίας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο τουρκικός Τύπος πανηγυρίζει για την κίνηση ως ακύρωση του Χάρτη της Σεβίλλης. Ο πραγματικός στόχος είναι να πληγεί η δυνατότητα σύνδεσης των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας και να εμπεδωθεί η τουρκική θέση ότι τα ελληνικά νησιά της περιοχής έχουν μόνο περιορισμένα χωρικά ύδατα.
Αντίστοιχο μήνυμα εκπέμπει η χάραξη γύρω από την Ίμβρο, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή του βορειοανατολικού Αιγαίου, απέναντι από τη Σαμοθράκη και τη Λήμνο.
Προπαγάνδα περί ελληνικού πανικού
Η «Χουριέτ» ισχυρίζεται ακόμη ότι η τουρκική απόφαση προκάλεσε έντονη ανησυχία στην Αθήνα. Επικαλείται ελληνικά δημοσιεύματα που μιλούν για «καταιγίδα», για τέλος στα «ήρεμα νερά» των ελληνοτουρκικών σχέσεων και για προσπάθεια της Ελλάδας να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη.
Πρόκειται για γνώριμη επικοινωνιακή μέθοδο του τουρκικού Τύπου: πρώτα παρουσιάζει μια μονομερή κίνηση της Άγκυρας ως τετελεσμένο και στη συνέχεια ερμηνεύει κάθε ελληνική αντίδραση ως ένδειξη φόβου ή πανικού.
Η ανησυχία της Αθήνας, πάντως, δεν αφορά το εάν η Τουρκία μπορεί με μια διοικητική απόφαση να μεταβάλει το Διεθνές Δίκαιο. Αφορά την προσπάθεια να δημιουργηθεί ακόμη ένα επίπεδο τετελεσμένων, τα οποία αργότερα η Άγκυρα θα επικαλείται ως απόδειξη άσκησης διοίκησης και δικαιοδοσίας.
Περιβαλλοντική προστασία ως όχημα αναθεωρητισμού
Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος απαιτεί συνεργασία, επιστημονικά κριτήρια και σεβασμό στα δικαιώματα όλων των παράκτιων κρατών. Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, η τουρκική εφημερίδα παραδέχεται ουσιαστικά ότι τα πάρκα χρησιμοποιούνται για διαφορετικό σκοπό.
Η φράση ότι η Τουρκία «έσκισε και πέταξε τον Χάρτη της Σεβίλλης» αποκαλύπτει τον γεωπολιτικό χαρακτήρα της απόφασης. Η περιβαλλοντική πολιτική μετατρέπεται σε εργαλείο της «Γαλάζιας Πατρίδας», με στόχο τη σταδιακή κανονικοποίηση των τουρκικών διεκδικήσεων.
Ο Χάρτης της Σεβίλλης μπορεί να μην έχει αυτόνομη νομική ισχύ. Το ίδιο, όμως, ισχύει και για τους χάρτες της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ούτε μια προεδρική απόφαση για εθνικά πάρκα μπορεί να καταργήσει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Η ουσία δεν βρίσκεται στο ποιος «σκίζει» ποιον χάρτη για τις ανάγκες ενός πρωτοσέλιδου. Βρίσκεται στο Διεθνές Δίκαιο, στην πραγματική γεωγραφία και στην αποφασιστικότητα με την οποία η Ελλάδα θα υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα απέναντι στην πολιτική των τουρκικών τετελεσμένων.