Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός
Ενώ τα κράτη ανά τον κόσμο εντάσσονται στα δύο αντίπαλα τεχνολογικά οικοσυστήματα (Pax Silica και WAICO) στο πλαίσιο του ανταγωνισμού ΗΠΑ και Κίνας στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης, υπάρχει μόνο μια χώρα που επισήμως έχει ενταχθεί καί στις δύο γεωπολιτικά ανταγωνιστικές πρωτοβουλίες. Η ακολουθία των γεγονότων είναι χαρακτηριστική:
Στις 23 Ιουνίου 2026 ο Καζάκος πρόεδρος Τοκάγιεφ πηγαίνει στις Βρυξέλλες και εμβαθύνει τη στρατηγική σχέση με την ΕΕ, με επίκεντρο τις κρίσιμες πρώτες ύλες, την ενέργεια, τις μεταφορές, την ψηφιοποίηση και τις αναδυόμενες τεχνολογίες.
Στις 25 Ιουνίου 2026 το Καζακστάν γίνεται το πρώτο κράτος της Κεντρικής Ασίας που προσχωρεί στην Pax Silica, την πρωτοβουλία του State Department για την τεχνητή νοημοσύνη και την ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας μεταξύ συμμάχων και αξιόπιστων εταίρων. Μαζί με την ΕΕ ως αυτοτελή οντότητα οι υπογράφοντες της Pax Silica είναι 25 μέχρι σήμερα.
Στις 16 Ιουλίου 2026 το Καζακστάν γίνεται ιδρυτικό μέλος της WAICO (World Artificial Intelligence Cooperation Organization) μαζί με την Κίνα, τη Ρωσία και άλλα κράτη. Την ίδια ημέρα ο Πρόεδρος του Καζακστάν συναντά τον Σι Τζινπίνγκ και χαρακτηρίζει τη σχέση με την Κίνα «κορυφαία προτεραιότητα» της εξωτερικής πολιτικής του Καζακστάν. Μέχρι σήμερα στη WAICO συμμετέχουν 37 κράτη κυρίως από την Ασία και την Αφρική.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το Καζακστάν είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα εξισορροπητική δύναμη (“swing state”) της νέας τεχνολογικής γεωπολιτικής. Καθώς η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται ήδη (το Reuters έχει δει σχετικό προσχέδιο επιστολής του State Department προς 35 χώρες) να καταστήσει ασύμβατη τη συμμετοχή στην Pax Silica με την ένταξη στο ανταγωνιστικό κινεζικό σχήμα, το Καζακστάν βρίσκεται μπροστά σε μια ολοένα και πιο ευαίσθητη άσκηση ισορροπίας μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.
Το Καζακστάν μπορεί μέχρι στιγμής να διατηρεί ταυτόχρονα ανοίγματα προς τη Δύση και την Ανατολή, εφαρμόζοντας τη μακρόχρονη πολυδιανυσματική εξωτερική πολιτική του. Στη σημερινή συγκυρία, τη δυνατότητα αυτή ενισχύει σημαντικά ο μεγάλος πλούτος της χώρας σε κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες άκρως απαραίτητες για τις νέες τεχνολογίες.
Στην επίσημη ανακοίνωση ένταξής του Καζακστάν στην Pax Silica στις 25 Ιουνίου 2026 γράφεται ότι τα στρατηγικά πλεονεκτήματα που φέρνει στη συμμαχία είναι, μεταξύ άλλων η σημαντική ποσότητα κρίσιμων μετάλλων (“significant potential in critical minerals’), οι ενεργειακοί πόροι και η γεωγραφική του θέση.
Σύμφωνα με την αμερικανική International Trade Administration, το Καζακστάν διαθέτει σημαντικούς πόρους σε σπάνιες γαίες, χαλκό, λίθιο, βολφράμιο, ταντάλιο καθώς και βηρύλλιο, ύττριο, νιόβιο, γάλλιο και καίσιο. Είναι επίσης ο μεγαλύτερος παραγωγός ουρανίου παγκοσμίως με περίπου 39% της παγκόσμιας παραγωγής, ενώ κατέχει περίπου το 25% των παγκόσμιων αποθεμάτων ουρανίου.
Ασφαλώς και ένα κράτος που διαθέτει πρώτες ύλες εξαιρετικά κρίσιμες στην αρχή αυτής της αλυσίδας αποκτά γεωπολιτική αξία πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθος της οικονομίας του. Η παραδοσιακή πολυδιανυσματική πολιτική του Καζακστάν αποκτά σήμερα ένα πανίσχυρο πρόσθετο γεωοικονομικό όπλο: τον πλούτο της χώρας σε κρίσιμα μέταλλα και γι’ αυτό καί οι δύο πλευρές, ΗΠΑ και Κίνα, ενδιαφέρονται τόσο πολύ να το έχουν με το μέρος τους.
Το Καζακστάν διαθέτει κάτι που χρειάζονται και τα δύο ανταγωνιστικά τεχνολογικά οικοσυστήματα. Και αυτό εξηγεί ως ένα βαθμό γιατί μπορεί, τουλάχιστον προς το παρόν, να βρίσκεται ταυτόχρονα ενταγμένο και στην Pax Silica και στη WAICO χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να θέλει να τη χάσει.