Τη διαμόρφωση ενός νέου διεθνούς συστήματος, στο οποίο πολλαπλασιάζονται τα κέντρα ισχύος χωρίς να υπάρχουν επαρκείς μηχανισμοί αποτροπής μιας πυρηνικής σύγκρουσης, ανέλυσε ο διδάκτωρ Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης, Νίκος Παπαδάτος, σε παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής». Ο ίδιος άσκησε κριτική στην ελληνική εξωτερική πολιτική, υπογραμμίζοντας την ανάγκη εφαρμογής μιας στρατηγικής αποτροπής που θα προστατεύει τη χώρα από κινδύνους σε δύο μέτωπα.
Γιατί δεν υπάρχουν προϋποθέσεις για μια νέα Γιάλτα
Ο Νίκος Παπαδάτος εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στις εκτιμήσεις περί μιας νέας Γιάλτας με αφορμή τη συνάντηση των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας, επισημαίνοντας ότι δεν έχουν διαμορφωθεί οι προϋποθέσεις για συνολικές συμφωνίες αναδιάταξης του διεθνούς συστήματος.
Όπως εξήγησε, το σύγχρονο διεθνές σύστημα προσομοιάζει με ένα δίκτυο νευρώνων του ανθρώπινου εγκεφάλου, οι οποίοι διαπλέκονται και επικοινωνούν μεταξύ τους. Πέραν των τριών μεγάλων δυνάμεων, αναδεικνύονται πρόσθετα κέντρα οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος, όπως η Ινδία και η Βραζιλία.
Η πραγματικότητα αυτή καθιστά εξαιρετικά σύνθετη τη διαδικασία διαμόρφωσης μιας νέας διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Το δίδαγμα της κρίσης των πυραύλων της Κούβας
Ο ιστορικός προχώρησε σε αναδρομή στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, υπενθυμίζοντας την κρίση των πυραύλων της Κούβας τον Οκτώβριο του 1962, τη συνάντηση του Λίντον Τζόνσον με τον Αλεξέι Κοσίγκιν το 1967 και τις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στις συμφωνίες SALT I και ABM το 1972, επί Ρίτσαρντ Νίξον και Λεονίντ Μπρέζνιεφ.
Επισήμανε ότι χρειάστηκαν δεκαετίες για να διαμορφωθεί ένα ρυθμιστικό πλαίσιο πυρηνικής αποτροπής και ελέγχου των εξοπλισμών.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν θεωρεί τον Ψυχρό Πόλεμο περίοδο σταθερότητας και ασφάλειας. Αντιθέτως, επρόκειτο για ένα εξαιρετικά επικίνδυνο διεθνές σύστημα, το οποίο διέθετε όμως μηχανισμούς διαχείρισης των ανταγωνισμών μεταξύ των υπερδυνάμεων, που σήμερα απουσιάζουν.
Κατά την εκτίμησή του, η συνάντηση στην Κίνα θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία μιας σειράς επαφών για τη συγκρότηση ενός αντίστοιχου πλαισίου, ώστε να περιοριστεί τουλάχιστον ο κίνδυνος πυρηνικού ατυχήματος στα ενεργά μέτωπα του πλανήτη.
Δεν διαφαίνεται άμεση λύση στο Ουκρανικό
Ο Νίκος Παπαδάτος εκτίμησε ότι οι συζητήσεις των μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσαν να επικεντρωθούν στην τεχνητή νοημοσύνη, στην οικονομική συνεργασία και στη διαχείριση των μεταξύ τους ανταγωνισμών, χωρίς αυτό να συνεπάγεται άμεση διευθέτηση του Ουκρανικού ή της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Ειδικά για την Ουκρανία, υποστήριξε ότι δεν υφίστανται αυτήν τη στιγμή οι αναγκαίες προϋποθέσεις για ουσιαστική συμφωνία, επικαλούμενος το ψυχρό κλίμα που, σύμφωνα με δυτικά δημοσιεύματα, χαρακτήρισε πρόσφατες συνομιλίες στη Μόσχα.
Προειδοποίηση για μεγάλη επίθεση κατά του Ιράν
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη περιοχή των Στενών του Ορμούζ.
Ο Νίκος Παπαδάτος χαρακτήρισε τα αμερικανικά πλήγματα κατά του Ιράν ως διερευνητικές επιχειρήσεις, οι οποίες, κατά την εκτίμησή του, ενδεχομένως προετοιμάζουν το έδαφος για μια μεγαλύτερη, συνδυασμένη επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Αναφέρθηκε επίσης στη συγκέντρωση αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή, καθώς και στη διάσταση του πολέμου πληροφοριών.
Όπως υποστήριξε, κατά τρόπο αντίστοιχο με την παροχή πληροφοριών από χώρες του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία, η Ρωσία και η Κίνα συνδράμουν το Ιράν μέσω πληροφοριών και εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα
Ο ιστορικός προειδοποίησε ότι η εμπλοκή ευρωπαϊκών χωρών στην αντιπαράθεση θα μπορούσε να καταστήσει και την Ελλάδα χώρο εκδήλωσης αντιποίνων.
Στο πλαίσιο αυτό, κάλεσε τους διαμορφωτές της ελληνικής και της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής να κινηθούν με γνώμονα την αποτροπή και όχι την επιθετική συμμετοχή σε κάθε διεθνή αναμέτρηση.
Αναγνώρισε, πάντως, ότι η συγκεκριμένη επιλογή είναι δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι έχουν ήδη αναληφθεί δεσμεύσεις στο πλαίσιο των επαφών με την αμερικανική πλευρά.
Η ρηματική διακοίνωση και οι χειρισμοί για το καλώδιο
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο Νίκος Παπαδάτος άσκησε κριτική στους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης για τις έρευνες και τη μελλοντική πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, Great Sea Interconnector.
Επικαλέστηκε τη συνέντευξη που του παραχώρησε ο καθηγητής Βενιαμίν Καρακωστάνογλου σχετικά με τις προεκτάσεις της προσφυγής σε τρίτη δύναμη για την αποστολή ρηματικής διακοίνωσης.
Αντιπαρέβαλε τη σημερινή ελληνική πολιτική με τη στάση του Ανδρέα Παπανδρέου κατά την ελληνοτουρκική κρίση του 1987, αναφερόμενος επίσης στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στην αντίθεση των δύο ιστορικών ηγετών στη διεύρυνση της ατζέντας των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Κατά την άποψή του, η διαμεσολάβηση της γαλλικής πλευράς δεν εξυπηρετεί την προώθηση των ελληνικών συμφερόντων ούτε στο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών ούτε στην προστασία των ελληνικών νησιών απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Η Τουρκία επιχειρεί να εξαφανίσει τα νησιά από τον χάρτη
Ο Νίκος Παπαδάτος αναφέρθηκε στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα επιχειρεί μέσω αυτού να αντιμετωπίσει τα ελληνικά νησιά σαν να μην υπάρχουν στον γεωγραφικό και νομικό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Επέκρινε, παράλληλα, την ελληνική διπλωματική προετοιμασία στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, τόσο ως προς τους χάρτες που παρουσιάστηκαν όσο και ως προς την αδυναμία αποτύπωσης των ελληνικών θέσεων στα συμπεράσματα σχετικής συζήτησης.
Καταλήγοντας, υπογράμμισε την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ελληνικής στρατηγικής με επίκεντρο την αποτροπή και την αποφυγή ενός ενδεχόμενου πλήγματος κατά της ελληνικής επικράτειας από δύο πλευρές.