Σε έναν κόσμο όπου το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα επιτόκια και οι πολεμικές επιχειρήσεις έχουν γίνει συγκοινωνούντα δοχεία, ο Γιώργος Αδαλής προειδοποίησε ότι οι παλιές βεβαιότητες έχουν πλέον καταρρεύσει.
Κατά την παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής», ο αναλυτής εξήγησε γιατί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί τη μοναδική μεταβλητή που καθορίζει τις τιμές της ενέργειας. Έστρεψε το βλέμμα στη Federal Reserve, στη σοβαρή κρίση της ρωσικής πετρελαϊκής βιομηχανίας, στον ρόλο του Καζακστάν και, κυρίως, στον κίνδυνο η σύγκρουση στην Ουκρανία να περάσει σε ευρωπαϊκό και νατοϊκό έδαφος.
Η αγορά τιμολογεί το αύριο
Ο Γιώργος Αδαλής εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στις προβλέψεις διεθνών οργανισμών, υπογραμμίζοντας ότι κατά την τελευταία εξαετία έχουν ανατραπεί πολλά από όσα θεωρούνταν δεδομένα στις ενεργειακές αγορές.
Όπως εξήγησε, η ποιότητα μιας ανάλυσης δεν φαίνεται όταν επικρατούν συνθήκες ηρεμίας, αλλά όταν η παγκόσμια οικονομία ταξιδεύει μέσα σε «θάλασσες εννέα και δέκα μποφόρ». Και τα τελευταία έξι χρόνια, όπως παρατήρησε, ήρεμη θάλασσα δεν έχει υπάρξει.
Το βασικό σημείο της τοποθέτησής του ήταν ότι οι αγορές δεν τιμολογούν πλέον απλώς το γεγονός. Τιμολογούν την προσδοκία για όσα μπορεί να ακολουθήσουν.
Ένας πόλεμος στον Περσικό Κόλπο δεν σημαίνει, επομένως, αυτομάτως και διαρκή εκτίναξη του πετρελαίου ή του χρυσού. Οι επενδυτές επιχειρούν να προβλέψουν τι θα συμβεί την επόμενη εβδομάδα, τον επόμενο μήνα ή την επόμενη χρονιά. Αυτή ακριβώς η λειτουργία εξηγεί, σύμφωνα με τον Αδαλή, αρκετές από τις φαινομενικά παράδοξες κινήσεις των εμπορευμάτων.
Το πετρέλαιο στο «τρενάκι του τρόμου»
Η πορεία του αργού πετρελαίου το τελευταίο διάστημα, κατά τον ίδιο, θυμίζει «τρενάκι του τρόμου». Από μια μέση τιμή κοντά στα 65 δολάρια, το βαρέλι έφθασε μετά το ξέσπασμα του πολέμου στον Περσικό Κόλπο στα 120 δολάρια. Στη συνέχεια υποχώρησε στα 90, στα 80 και ακόμη και κοντά στα 72 δολάρια, πριν επανέλθει, με την επανέναρξη των επιχειρήσεων, στα επίπεδα των 87-88 δολαρίων.
Η μεταβολή αυτή, όπως υποστήριξε, δεν εξηγείται μόνο από τις στρατιωτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η πολιτική της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας και η κατεύθυνση των επιτοκίων.
Ο Αδαλής εκτίμησε ότι οι επιλογές της Federal Reserve θα αποτελέσουν μία από τις σημαντικότερες μεταβλητές για τη διαμόρφωση των πραγματικών τιμών του πετρελαίου μέχρι το τέλος του έτους. Συνέστησε, μάλιστα, να μην κρίνεται η αγορά από τις πρόσκαιρες αιχμές, αλλά από το επίπεδο στο οποίο σταθεροποιείται η τιμή.
Τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια, όπως σημείωσε, εμφανίζουν καμπύλη προς τα κάτω —το λεγόμενο backwardation— δείχνοντας ότι οι αγορές αναμένουν πτωτική πορεία μέχρι τα μέσα του 2027.
Πότε το βαρέλι θα ξεπεράσει τα 120 δολάρια
Το σενάριο νέας εκτίναξης πάνω από τα 120 δολάρια δεν αποκλείεται. Για να συμβεί, όμως, θα πρέπει ο πόλεμος να γενικευτεί και να πάψει να έχει τον χαρακτήρα μιας περισσότερο ελεγχόμενης πολιτικοστρατιωτικής αναμέτρησης.
Σύμφωνα με τον Γιώργο Αδαλή, οι παράγοντες που θα μπορούσαν να εκτινάξουν την τιμή είναι:
- Πλήγματα σε μεγάλες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας.
- Επιθέσεις σε διυλιστήρια.
- Μαζικά χτυπήματα εναντίον δεξαμενόπλοιων.
- Σοβαρή επέκταση των πολεμικών επιχειρήσεων.
- Νέα κλιμάκωση στο μέτωπο της Ουκρανίας.
Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, προειδοποίησε ότι τα 120 δολάρια δεν θα αποτελέσουν οροφή: «Θα τα βλέπουμε με τα κιάλια», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αντιθέτως, μια πολιτική διευθέτηση στη Μέση Ανατολή, η αποτροπή νέας κλιμάκωσης στην Ουκρανία και η απουσία σοβαρών εκπλήξεων στα επιτόκια θα μπορούσαν να οδηγήσουν το πετρέλαιο ξανά προς τα 70 δολάρια.
Οι ΗΠΑ κέρδισαν την ενεργειακή μάχη – Η Ευρώπη περιμένει τη «μπόρα»
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Αδαλής στην ενεργειακή θέση των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως τόνισε, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αντιμετωπίζει το ζήτημα μόνο μέσα από την τιμή του πετρελαίου, αλλά μέσα από το σύνολο των υδρογονανθράκων.
Στο φυσικό αέριο, σύμφωνα με την ανάλυσή του, οι ΗΠΑ έχουν ήδη κερδίσει κατά κράτος τη μάχη. Την ώρα που ο ευρωπαϊκός δείκτης TTF ξεπερνούσε τα 50 και έφθανε περίπου στα 56 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η τιμή του αμερικανικού φυσικού αερίου κινούνταν πτωτικά, σαν να μην υπήρχε πολεμική κρίση.
Η κατάσταση, επομένως, δεν μπορεί να συγκριθεί απλοϊκά με το πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973. Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον μια χώρα εξαρτημένη από τις αποφάσεις άλλων παραγωγών. Έχουν μετατραπεί σε ρυθμιστή της διεθνούς αγοράς, κατακτώντας κορυφαίες θέσεις στην παραγωγή και στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Στον αντίποδα βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Αδαλής περιέγραψε μια Ευρώπη η οποία παρακολουθεί «σαν χαζός τηλεθεατής» τις κινήσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και περιμένει πότε θα φθάσει η επόμενη ενεργειακή καταιγίδα, επειδή δεν επέλεξε να ενισχύσει την παραγωγή και τον βαθμό αυτάρκειάς της.
Η αθέατη κρίση της Ρωσίας
Πίσω από τη Μέση Ανατολή βρίσκεται, όμως, ένα άλλο μέτωπο που μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο καθοριστικό: η ρωσική πετρελαϊκή και διυλιστική βιομηχανία.
Η Ρωσία, η οποία κατά την πρώτη περίοδο της κρίσης αύξησε σημαντικά τα έσοδά της, βρίσκεται πλέον, σύμφωνα με τον Αδαλή, αντιμέτωπη με ένα «υπαρξιακό πρόβλημα». Οι επιθέσεις ουκρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχουν προκαλέσει σοβαρά πλήγματα σε περισσότερα από 15 διυλιστήρια. Ορισμένα έχουν τεθεί πλήρως εκτός λειτουργίας, ενώ άλλα έχασαν ακόμη και το 50% των δυνατοτήτων τους.
Ο αναλυτής έκανε λόγο για απώλεια περίπου 1,5 έως 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως από την εγχώρια παραγωγή πετρελαιοειδών και για υποχώρηση κοντά στο 60% της δυνατότητας κάλυψης της εσωτερικής ζήτησης καυσίμων.
Το κρίσιμο σημείο, όπως υπογράμμισε, είναι η διάκριση ανάμεσα στο αργό πετρέλαιο και στα διυλισμένα προϊόντα. Η αγορά μπορεί κάποια στιγμή να αναπληρώσει ποσότητες αργού. Η απώλεια, όμως, βενζίνης, ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων δημιουργεί πολύ πιο άμεσο και δύσκολο πρόβλημα.
Η μεγάλη εξαγωγός καυσίμων αναγκάζεται πλέον να στραφεί σε χώρες που άλλοτε αποτελούσαν πελάτες της, όπως η Κίνα, το Καζακστάν και η Λευκορωσία, για να καλύψει τις δικές της ανάγκες.
Το Καζακστάν ανάμεσα σε Ρωσία και ΗΠΑ
Ο Γιώργος Αδαλής στάθηκε ιδιαίτερα στο Καζακστάν, χαρακτηρίζοντάς το μία από τις χώρες που αποκτούν τεράστια σημασία σε περιόδους ενεργειακής κρίσης.
Το μεγάλο κοίτασμα του Κασαγκάν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύγκρουσης συμφερόντων. Το καζακικό πετρέλαιο εξάγεται μέσω του ρωσικού λιμανιού του Νοβοροσίσκ στη Μαύρη Θάλασσα, γεγονός που δίνει στη Μόσχα ισχυρό μοχλό ελέγχου. Την ίδια στιγμή, σημαντικό τμήμα του κοιτάσματος ελέγχεται από μεγάλες αμερικανικές εταιρείες, όπως η Chevron και η ExxonMobil.
Έτσι, Ρωσία και Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν διαφορετικούς αλλά ισχυρούς μοχλούς επιρροής πάνω στην ενεργειακή στάση του Καζακστάν.
Τα φθηνά drones και ο εφιάλτης του Άρθρου 5
Η σοβαρότερη προειδοποίηση του Γιώργου Αδαλή αφορούσε τις πιθανές αντιδράσεις της Ρωσίας στα πλήγματα κατά των διυλιστηρίων της.
Τα ουκρανικά drones, όπως ανέφερε, μπορεί να κοστίζουν μόλις 15.000 έως 20.000 δολάρια, ενώ η αναχαίτισή τους απαιτεί μέσα αξίας εκατομμυρίων. Η τεχνολογία αιχμής που χρησιμοποιούν δεν παράγεται εξ ολοκλήρου στην Ουκρανία, αλλά συνδέεται με ευρωπαϊκά εργοστάσια.
Κατά τον Αδαλή, στο εσωτερικό της Ρωσίας ενισχύονται πλέον οι φωνές που πιέζουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν να πλήξει εγκαταστάσεις παραγωγής εξαρτημάτων για drones σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Εάν μια τέτοια ενέργεια πραγματοποιηθεί με πυραύλους, το πρόβλημα αλλάζει επίπεδο. Το ευρωπαϊκό έδαφος είναι ταυτόχρονα και έδαφος του ΝΑΤΟ. Το Άρθρο 5 δεν ενεργοποιείται αυτόματα, όπως διευκρίνισε, ωστόσο μπορεί να τεθεί σε εφαρμογή έπειτα από την απαιτούμενη πολιτική διαδικασία.
«Τότε μιλάμε για τον επόμενο ευρωπαϊκό πόλεμο», προειδοποίησε, σημειώνοντας ότι σε μια τέτοια περίπτωση η κρίση στη Μέση Ανατολή θα περάσει σε δεύτερο πλάνο.
«Το σκοινί κάποια στιγμή θα σπάσει»
Από τα μέσα του καλοκαιριού του 2025, σύμφωνα με την εκτίμησή του, πολλαπλασιάζονται εκείνοι που επιδιώκουν ή θεωρούν αναπόφευκτη μια μεγαλύτερη σύγκρουση στην Ευρώπη. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το σενάριο ενοποίησης των δύο πολεμικών μετώπων, της Μέσης Ανατολής και της Ουκρανίας, σε μία ενιαία παγκόσμια κρίση.
Ο Γιώργος Αδαλής ζήτησε τη δημιουργία ενός ευρύτερου μηχανισμού διαχείρισης, στον οποίο δεν θα συμμετέχουν μόνο οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα, αλλά τουλάχιστον είκοσι κρατικές και ιδιωτικές πλευρές, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών ενέργειας.
Εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός για τον ΟΗΕ, υποστηρίζοντας ότι δεν εκπροσωπεί πλέον όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις και ότι χρειάζεται διαφορετικός μηχανισμός για να αντιμετωπιστεί η κρίση.
Το τελικό μήνυμά του ήταν ωμό και καθαρό:
«Κλιμάκωση, κλιμάκωση, κλιμάκωση. Όταν τραβάς ένα σκοινί, κάποια στιγμή το σκοινί θα σπάσει. Και εδώ μιλάμε για χώρες με πυρηνικές δυνατότητες. Δεν είναι πια αστεία τα πράγματα».