Έναν διπλό ενεργειακό και γεωπολιτικό ρόλο επιχειρεί να δώσει η Τουρκία στον σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου που θα συνδέει το Αναμούρ, στις τουρκικές ακτές, με τον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό του Τεκνετζίκ, ανατολικά της κατεχόμενης Κερύνειας.
Σε πρώτη φάση, ο αγωγός προορίζεται να τροφοδοτήσει τα κατεχόμενα με φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αντικαθιστώντας μέρος των ακριβότερων και περισσότερο ρυπογόνων υγρών καυσίμων. Ο μακροπρόθεσμος τουρκικός σχεδιασμός, ωστόσο, είναι σαφώς ευρύτερος: η υποδομή κατασκευάζεται ώστε να μπορεί μελλοντικά να μεταφέρει προς την Τουρκία και στη συνέχεια προς την Ευρώπη φυσικό αέριο από πιθανά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Το σχέδιο προβλήθηκε πανηγυρικά από την εφημερίδα Türkiye με τον προκλητικό τίτλο «Η Τουρκία έκανε αυτό που δεν μπόρεσε να κάνει η Ελλάδα – Το αέριο της Μεσογείου θα ρέει στην Ευρώπη». Το δημοσίευμα παρουσιάζει τον αγωγό ως απόδειξη της τουρκικής πρωτοβουλίας στην Ανατολική Μεσόγειο και ως πλήγμα στους ενεργειακούς σχεδιασμούς Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Δύο παράλληλοι αγωγοί 22 ιντσών
Το μνημόνιο για την κατασκευή της σύνδεσης υπογράφηκε στις 10 Ιουλίου μεταξύ της Τουρκίας και του αποσχιστικού μορφώματος στα κατεχόμενα.
Σύμφωνα με τα τεχνικά στοιχεία που παρουσίασε ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, το έργο θα έχει συνολικό μήκος 101 χιλιομέτρων. Τα 97 χιλιόμετρα θα βρίσκονται κάτω από τη θάλασσα και τα υπόλοιπα τέσσερα στην ξηρά.
Στην πραγματικότητα, ο σχεδιασμός δεν αφορά μόνο έναν σωλήνα, αλλά δύο παράλληλους αγωγούς διαμέτρου 22 ιντσών —περίπου 56 εκατοστών— οι οποίοι θα συνδέσουν το Αναμούρ με τον σταθμό του Τεκνετζίκ.
Το σύστημα θα είναι αμφίδρομης ροής. Θα μπορεί, δηλαδή, να μεταφέρει φυσικό αέριο από την Τουρκία προς τα κατεχόμενα, αλλά και προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Ο ίδιος ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι ο αγωγός σχεδιάζεται με αυτόν τον τρόπο ώστε «ένα πιθανό μελλοντικό κοίτασμα» στην περιοχή της Κύπρου να μπορεί να διοχετευθεί προς την Τουρκία και από εκεί στις ευρωπαϊκές αγορές.
Πρώτος στόχος η ηλεκτροπαραγωγή στα κατεχόμενα
Το φυσικό αέριο που θα φτάνει στο Τεκνετζίκ προορίζεται αρχικά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το ενεργειακό σύστημα των κατεχομένων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα και αντιμετωπίζει προβλήματα κόστους, επάρκειας και αξιοπιστίας.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η μετάβαση στο φυσικό αέριο θα μειώσει την κατανάλωση μαζούτ, θα περιορίσει το κόστος παραγωγής και θα επιτρέψει την κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης από τον τουρισμό, τις μεταφορές και τη βιομηχανία.
Πέρα από την οικονομική διάσταση, ο αγωγός θα καταστήσει τα κατεχόμενα ακόμη περισσότερο εξαρτημένα από την τουρκική ενεργειακή υποδομή. Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί τον υποθαλάσσιο αγωγό μεταφοράς νερού από την Τουρκία και εντάσσεται σε μια ευρύτερη διαδικασία διοικητικής, οικονομικής και υποδομικής ενσωμάτωσης των κατεχομένων στην Άγκυρα.
Στη Μεσόγειο το «Ορούτς Ρέις»
Το έργο περνά πλέον στη φάση των θαλάσσιων ερευνών. Η Τουρκία εξέδωσε στις 22 Ιουλίου NAVTEX, με ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές και μηχανικές έρευνες κατά μήκος της σχεδιαζόμενης διαδρομής.
Τις εργασίες αναμένεται να πραγματοποιήσει το τουρκικό σεισμογραφικό σκάφος «Ορούτς Ρέις», το οποίο κατέπλευσε στο λιμάνι Τασουτζού της Μερσίνης για τις τελικές προετοιμασίες. Τα στοιχεία που θα συλλέξει θα χρησιμοποιηθούν για τον προσδιορισμό της ακριβούς όδευσης του αγωγού και την αξιολόγηση της μορφολογίας του θαλάσσιου πυθμένα.
Το τουρκικό δημοσίευμα υποστηρίζει ότι οι μηχανικές και προπαρασκευαστικές εργασίες υποδομής θα έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, ενώ η έναρξη λειτουργίας τοποθετείται στο 2028. Από παλαιότερες δηλώσεις αξιωματούχων του ψευδοκράτους, το κόστος είχε υπολογιστεί περίπου στα 700 εκατ. δολάρια, χωρίς να έχει ακόμη παρουσιαστεί ολοκληρωμένος και δεσμευτικός προϋπολογισμός.
Το ευρωπαϊκό σκέλος παραμένει υπόθεση εργασίας
Ο αγωγός έχει συγκεκριμένη χρησιμότητα ως σύνδεση της Τουρκίας με τα κατεχόμενα. Η μετατροπή του, όμως, σε διάδρομο μεταφοράς φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη παραμένει προς το παρόν τουρκική στρατηγική επιδίωξη και όχι εξασφαλισμένη προοπτική.
Δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένο κοίτασμα στην περιοχή των κατεχομένων που να έχει αναπτυχθεί για εξαγωγή, ούτε εμπορική συμφωνία με παραγωγούς φυσικού αερίου της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Ισραήλ ή της Αιγύπτου.
Η αμφίδρομη τεχνική δυνατότητα του αγωγού δημιουργεί την υποδομή για μια μελλοντική ροή προς την Τουρκία, δεν εξασφαλίζει όμως από μόνη της τους αναγκαίους όγκους αερίου, τις επενδύσεις και —κυρίως— τις πολιτικές και νομικές συμφωνίες.
Υπό αυτή την έννοια, ο ισχυρισμός της Türkiye ότι «το αέριο της Μεσογείου θα ρέει στην Ευρώπη» αποτελεί περισσότερο διακήρυξη πρόθεσης παρά ώριμο ενεργειακό σχέδιο.
Η Ελλάδα στο στόχαστρο της τουρκικής αφήγησης
Η τουρκική εφημερίδα επιχειρεί να παρουσιάσει τον αγωγό ως απάντηση στα σχέδια Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας για την παράκαμψη της Τουρκίας.
Ισχυρίζεται ότι τα ενεργειακά σχέδια Αθήνας και Λευκωσίας έχουν «μπει στο ράφι» και αντιπαραβάλλει την τουρκική πρωτοβουλία με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ο EastMed και ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου.
Η σύγκριση, ωστόσο, είναι κυρίως πολιτική. Ο αγωγός Αναμούρ–Τεκνετζίκ αποτελεί αρχικά μια σχετικά μικρή σύνδεση για την ηλεκτροδότηση των κατεχομένων, ενώ ο Κάθετος Διάδρομος αφορά ένα ευρύτερο σύστημα υφιστάμενων υποδομών μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Παρά τις διαφορετικές τεχνικές και εμπορικές παραμέτρους, η Άγκυρα χρησιμοποιεί το έργο για να επαναφέρει τη σταθερή της θέση ότι κανένας ενεργειακός σχεδιασμός στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την Τουρκία.
Στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Η Türkiye εντάσσει ευθέως τον αγωγό στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», παρουσιάζοντας τις έρευνες του «Ορούτς Ρέις» ως άσκηση των τουρκικών «κυριαρχικών δικαιωμάτων».
Η επιλογή αυτή προσδίδει στο έργο χαρακτήρα που υπερβαίνει την ενεργειακή τροφοδοσία. Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια υποδομή κοινής ωφέλειας σε εργαλείο εδραίωσης της παρουσίας της στα κατεχόμενα και διεκδίκησης κεντρικού ρόλου στις μελλοντικές εξαγωγές φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου.
Η αντίδραση της Λευκωσίας και της ΕΕ
Η Κυπριακή Δημοκρατία χαρακτήρισε παράνομο το μνημόνιο, τονίζοντας ότι αποτελεί ακόμη μία εκδήλωση της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας και μέρος της προσπάθειας παγίωσης των τετελεσμένων της κατοχής.
Το κυπριακό υπουργείο Εξωτερικών υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών στο έδαφος ή στις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας χωρίς τη συγκατάθεσή της παραβιάζει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Το ζήτημα τέθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Κωνσταντίνο Κόμπο στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μετά τη συνεδρίαση, η ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας δήλωσε ότι η ΕΕ αναμένει από την Άγκυρα να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών.
Το επόμενο διάστημα, επομένως, η διαδρομή του αγωγού δεν θα κριθεί μόνο από τις τεχνικές μελέτες του «Ορούτς Ρέις». Θα αποτελέσει ακόμη ένα πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην τουρκική πολιτική τετελεσμένων και στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας.