Σε δύο εναλλακτικά σχέδια για την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στον Λίβανο προχωρά η Τουρκία, επιχειρώντας να αξιοποιήσει την οξύτατη ενεργειακή κρίση της χώρας και να διευρύνει τον ρόλο της στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Την τουρκική πρόταση αποκάλυψε ο υπουργός Ενέργειας του Λιβάνου, Τζο Σάντι, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «An-Nahar». Όπως ανέφερε, η Άγκυρα έχει ενημερώσει επισήμως τη Βηρυτό ότι είναι έτοιμη να της πουλήσει ηλεκτρική ενέργεια, παρουσιάζοντας μία βραχυπρόθεσμη λύση μέσω Συρίας και ένα πολύ πιο φιλόδοξο σχέδιο υποθαλάσσιας διασύνδεσης.
Η λύση του ενεργειακού swap μέσω Συρίας
Η πρώτη πρόταση βασίζεται σε έναν μηχανισμό ανταλλαγής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς τα ηλεκτρικά συστήματα Τουρκίας και Λιβάνου δεν διαθέτουν απευθείας σύνδεση.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η Τουρκία θα διοχετεύει ηλεκτρική ενέργεια στο δίκτυο της Συρίας και η Δαμασκός θα παραδίδει στον Λίβανο αντίστοιχη ποσότητα από τις διαθέσιμες πηγές και γραμμές της. Πρόκειται, ουσιαστικά, για έναν λογιστικό και ενεργειακό συμψηφισμό, χωρίς το τουρκικό ρεύμα να μεταφέρεται αυτούσιο μέχρι τον Λίβανο.
«Εάν η Τουρκία προσφέρει στη Συρία 100 μεγαβάτ, η ίδια ενέργεια δεν θα φθάσει απευθείας στον Λίβανο. Η Συρία θα μας δώσει αντίστοιχη ποσότητα από άλλη πηγή», εξήγησε ο Λιβανέζος υπουργός, σύμφωνα με το .
Η συγκεκριμένη επιλογή θεωρείται πιο άμεση και οικονομικότερη, καθώς δεν προϋποθέτει την κατασκευή μιας εντελώς νέας διασύνδεσης. Προσκρούει, ωστόσο, στις σοβαρές αδυναμίες του συριακού ηλεκτρικού συστήματος. Η Δαμασκός είχε ενημερώσει στο παρελθόν ότι δεν μπορούσε να εφαρμόσει το σχέδιο για τεχνικούς λόγους, λόγω της περιορισμένης δυναμικότητας και των ζημιών που έχει υποστεί το δίκτυό της.
Η Τουρκία και η Συρία έχουν ήδη κινηθεί προς την επαναλειτουργία γραμμής μεταφοράς 400 κιλοβόλτ για την εξαγωγή τουρκικής ηλεκτρικής ενέργειας στη συριακή επικράτεια. Η συγκεκριμένη διασύνδεση θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο σκέλος του ευρύτερου μηχανισμού, εφόσον αναβαθμιστούν οι συριακές υποδομές και εξασφαλιστεί η δυνατότητα μεταφοράς ενέργειας προς τον Λίβανο. Υποθαλάσσιο καλώδιο μέχρι την Τρίπολη
Η δεύτερη τουρκική πρόταση έχει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα και προβλέπει την κατασκευή υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου.
Με βάση τον αρχικό σχεδιασμό, η διασύνδεση θα ξεκινά από την Τουρκία, θα φθάνει στις ακτές της Συρίας και στη συνέχεια θα καταλήγει στην Τρίπολη του βόρειου Λιβάνου. Το έργο θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν μόνιμο ενεργειακό διάδρομο στην ανατολική Μεσόγειο, περιορίζοντας την εξάρτηση του Λιβάνου από τις χερσαίες υποδομές της Συρίας.
Ωστόσο, το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό επίπεδο. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί στοιχεία για τη διαδρομή, τη μεταφορική του ικανότητα, το συνολικό κόστος ή το χρονοδιάγραμμα κατασκευής του.
Ο Τζο Σάντι αναγνώρισε ότι απαιτούνται εξειδικευμένες τεχνικές μελέτες, σημαντική χρηματοδότηση και διεθνής υποστήριξη. Θα πρέπει επίσης να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ τριών κρατών, σε μία περιοχή όπου οι υποδομές και οι πολιτικές σχέσεις παραμένουν ιδιαίτερα εύθραυστες.
Τριμερής συνεννόηση Άγκυρας, Βηρυτού και Δαμασκού
Το ζήτημα συζητήθηκε κατά την πρόσφατη επίσκεψη του πρωθυπουργού του Λιβάνου, Ναουάφ Σαλάμ, στην Τουρκία. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να δρομολογήσουν τριμερείς επαφές με τη συμμετοχή και της Συρίας, προκειμένου να εξεταστεί ποια από τις προτεινόμενες λύσεις μπορεί να υλοποιηθεί.
Ο Λιβανέζος υπουργός Ενέργειας έχει ήδη αποστείλει επιστολές στον Τούρκο πρέσβη στη Βηρυτό και στον πρέσβη του Λιβάνου στην Άγκυρα, ζητώντας να οργανωθεί συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του. Στόχος είναι να αποσαφηνιστούν οι τεχνικές παράμετροι, οι διαθέσιμες ποσότητες ρεύματος και το πιθανό οικονομικό μοντέλο της συμφωνίας.
Παράλληλα, ο Λίβανος βρίσκεται κοντά σε ξεχωριστή συμφωνία εισαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τη Συρία, χωρίς όμως να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ο όγκος ή η ημερομηνία έναρξης των παραδόσεων.
Μόλις τρεις έως τέσσερις ώρες ρεύματος την ημέρα
Η τουρκική πρόταση κατατίθεται ενώ ο Λίβανος εξακολουθεί να βιώνει μία από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις στην ιστορία του. Σύμφωνα με τον Τζο Σάντι, η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού παράγει σήμερα περίπου 450 μεγαβάτ, ποσότητα που επαρκεί για μόλις τρεις έως τέσσερις ώρες ηλεκτροδότησης ημερησίως.
Η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου και τα περιορισμένα αποθέματα καυσίμων επιδεινώνουν την κατάσταση. Μεγάλο μέρος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων εξαρτάται από ιδιωτικές γεννήτριες, με πολύ υψηλότερο οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος.
Το ενεργειακό σύστημα του Λιβάνου έχει επιβαρυνθεί από δεκαετίες κακοδιαχείρισης, ανεπαρκείς επενδύσεις και απαρχαιωμένες υποδομές. Η κρατική επιχείρηση ηλεκτρισμού έχει συσσωρεύσει τεράστιες ζημίες, οι οποίες υπολογίζονται σε περίπου 40 δισ. δολάρια σε βάθος δεκαετιών.
Η κυβέρνηση εξετάζει τώρα την εξόφληση μέρους των οφειλών του Δημοσίου προς την εταιρεία, ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα για την αγορά καυσίμων τους επόμενους μήνες. Νέα φορτία αναμένονται το προσεχές διάστημα, χωρίς όμως να προσφέρουν μόνιμη λύση.
Η ενεργειακή διπλωματία της Άγκυρας
Πίσω από την πρόταση διακρίνεται και η προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει την οικονομική και πολιτική επιρροή της στον άξονα Τουρκίας–Συρίας–Λιβάνου. Μία μόνιμη ηλεκτρική διασύνδεση θα έδινε στην Άγκυρα ρόλο βασικού ενεργειακού προμηθευτή στον Λίβανο και θα συνέδεε ακόμη στενότερα τις υποδομές των τριών χωρών.
Η πρόταση, πάντως, απέχει ακόμη από την υλοποίησή της. Το ενεργειακό swap εξαρτάται από την κατάσταση του συριακού δικτύου, ενώ το υποθαλάσσιο καλώδιο απαιτεί χρόνο, κεφάλαια και πολυμερείς συμφωνίες. Το πρώτο κρίσιμο τεστ θα είναι, επομένως, εάν οι επικείμενες τριμερείς συνομιλίες καταφέρουν να μετατρέψουν την πολιτική βούληση σε τεχνικά εφαρμόσιμο σχέδιο.