Σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων στο αρχιτεκτόνημα ασφαλείας της Γηραιάς Ηπείρου, οι πρόσφατες δηλώσεις κορυφαίων Ευρωπαίων αξιωματούχων και αναλυτών αναδεικνύουν ένα βαθύ σχίσμα στον τρόπο με τον οποίο η Δύση αντιλαμβάνεται τον ρόλο της Τουρκίας. Η ανάλυση του Ηλία Παπανικολάου στην εκπομπή “Leaders+” φωτίζει τις αθέατες πτυχές μιας διπλωματικής «κολοτούμπας» που φέρνει την Άγκυρα αντιμέτωπη με μια απροσδόκητη ευρωπαϊκή «πόρτα», ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτει τους μηχανισμούς επιρροής που κινούν τα νήματα πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις.
Η Ρητορική Στροφή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
Η πλέον εντυπωσιακή εξέλιξη των τελευταίων 24ώρων αφορά τη στάση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Σε μια δήλωση που χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστη οξύτητα, η Πρόεδρος της Κομισιόν τοποθέτησε την Τουρκία στο ίδιο γεωπολιτικό κάδρο με τη Ρωσία και την Κίνα, χαρακτηρίζοντάς την ως μια «επικίνδυνη εξωτερική επιρροή» από την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να θωρακιστεί.
Η μεταστροφή αυτή είναι αξιοσημείωτη, αν αναλογιστεί κανείς τη μέχρι πρότινος «συμβιωματική» σχέση των Βρυξελλών με το καθεστώς Ερντογάν. Ο Παπανικολάου θέτει το ερώτημα της ερμηνείας αυτής της αλλαγής: Πρόκειται για μια ειλικρινή συνειδητοποίηση των απειλών ή για το αποτέλεσμα πιέσεων από ισχυρά λόμπι; Η αναφορά σε «εξωτερικές επικίνδυνες επιρροές» υποδηλώνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να αντιλαμβάνεται την Τουρκία όχι ως εταίρο, αλλά ως αναθεωρητική δύναμη που υπονομεύει τη σταθερότητα της Ένωσης.
Η Σύγκρουση των Αφηγημάτων: Ο Ρόλος του Τίμοθι Γκαρτον Ας
Στον αντίποδα της σκληρής γραμμής της Κομισιόν, ο γνωστός ιστορικός Τίμοθι Γκαρτον Ας επιχείρησε να αντικρούσει τη φον ντερ Λάιεν, υποστηρίζοντας ότι το αρχιτεκτόνημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας είναι αδύνατον να υπάρξει χωρίς την Τουρκία. Ο Παπανικολάου χαρακτηρίζει αυτή την άποψη ως «ένα από τα μεγαλύτερα παραμύθια», επισημαίνοντας την ιδεολογική ταυτότητα του Ας ως διεθνιστή και υποστηρικτή του Τζορτζ Σόρος.
Η ειρωνεία που επισημαίνεται στην ανάλυση είναι η στήριξη που παρέχουν κύκλοι προάσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ένα καθεστώς όπως αυτό του Ερντογάν, το οποίο παραβιάζει συστηματικά κάθε ευρωπαϊκή αξία. Αυτό το παράδοξο ερμηνεύεται μέσω της θεωρίας των «οικονομικών πακέτων» και των συμφερόντων που κρύβονται πίσω από τις δεξαμενές σκέψης, όπου η αντικειμενικότητα συχνά υποχωρεί μπροστά στις χρηματοδοτήσεις.
Η Ασύμβατη Ταυτότητα: Αξίες vs Πραγματικότητα
Η καρδιά του προβλήματος, σύμφωνα με τον Παπανικολάου, έγκειται στην απόλυτη ασυμβατότητα μεταξύ του ευρωπαϊκού πνεύματος και της τουρκικής πραγματικότητας. Χρησιμοποιώντας ως παραδείγματα την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, τονίζει ότι ενώ η Ευρώπη έχτιζε τον σύγχρονο πολιτισμό, η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρισκόταν σε μια τελείως διαφορετική ιστορική τροχιά.
Η Τουρκία αποτυγχάνει να ικανοποιήσει τα θεμελιώδη κριτήρια της Ευρώπης:
Κράτος Δικαίου: Οι φυλακές είναι γεμάτες από δημοσιογράφους και αντιφρονούντες.
Ανθρώπινα Δικαιώματα: Η κατάσταση των γυναικών και των μειονοτήτων, ειδικά στην Ανατολία, απέχει έτη φωτός από τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Γεωγραφία και Θρησκεία: Με το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της στην Ασία και μια θρησκευτική ταυτότητα που συχνά εργαλειοποιείται από ένα φανατικό καθεστώς, η Τουρκία παραμένει ένας «ξένος» στο ευρωπαϊκό σώμα.
Κυρώσεις και η Αμερικανική Παράμετρος
Ο Παπανικολάου προτείνει μια σκληρή στάση: η Τουρκία δεν θα έπρεπε να συζητά για ένταξη, αλλά να δέχεται καθημερινά κυρώσεις για την παράνομη κατοχή της Κύπρου, το τουρκολυβικό μνημόνιο και τις συνεχείς παραβιάσεις στο Αιγαίο. Παράλληλα, σχολιάζει την επιμονή στελεχών όπως ο Τόμας Μπάρακ για την πώληση των F-35 στην Άγκυρα, αποδίδοντάς την σε λομπίστες που εξυπηρετούν επιχειρηματικά συμφέροντα.
Η κατακλείδα της ανάλυσης είναι μια δήλωση εθνικής αποφασιστικότητας: Ακόμα και αν η Τουρκία αποκτήσει τα πλέον σύγχρονα όπλα (F-35, drones, κ.λπ.), η Ελλάδα παραμένει ένα αδιαπέραστο τείχος. Η αποφασιστικότητα των 10 εκατομμυρίων Ελλήνων περιγράφεται ως «10 εκατομμύρια F-35», που αποτελούν το πραγματικό σύνορο της Δύσης.