Η πολιτική σκηνή της Γερμανίας επιφυλάσσει συχνά εκπλήξεις, ακόμα και για πρώην καγκελαρίους.
Ο Όλαφ Σολτς, που αποχώρησε από την καγκελαρία πριν από 16 μήνες, βρίσκει ξανά στέγη σε θεσμικό ρόλο, και μάλιστα με διεθνή ακτινοβολία. Αφού πέρασε περίπου ένα χρόνο ως απλός βουλευτής στο γερμανικό κοινοβούλιο, η κυβέρνηση Μερτς του ανέθεσε μια θέση που θυμίζει έντονα το παρελθόν: θα ηγηθεί της νεοσύστατης επιτροπής βορρά-νότου, ακολουθώντας τα χνάρια ενός θρυλικού Σοσιαλδημοκράτη, του Βίλι Μπραντ.
Τι ακριβώς θα κάνει ο Όλαφ Σολτς στη νέα του θέση;
Ο πρώην καγκελάριος, αναλαμβάνει την προεδρία μιας επιτροπής που θα χαράξει τη νέα πορεία της γερμανικής αναπτυξιακής πολιτικής. Δεν θα το κάνει μόνος του, συμπρόεδρος θα είναι η Λάουρα Τσιντσιλά, πρώην πρόεδρος της Κόστα Ρίκα, μια γυναίκα με βαθιά γνώση των προκλήσεων του παγκόσμιου νότου.
Η επιτροπή αυτή συστάθηκε με απόφαση του ομοσπονδιακού υπουργικού συμβουλίου και έχει μια φιλόδοξη αποστολή: μέχρι το τέλος του 2028, θα πρέπει να παραδώσει ένα ολοκληρωμένο πόρισμα με προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό της γερμανικής αναπτυξιακής βοήθειας. Με άλλα λόγια, ο Σολτς καλείται να βάλει τη σφραγίδα του σε μια στρατηγική που θα καθορίσει πώς η Γερμανία θα συνεργάζεται με τις αναπτυσσόμενες χώρες την επόμενη δεκαετία.
Η ομοσπονδιακή υπουργός ανάπτυξης, Ρέεμ Ραντοβαν, χαρακτήρισε την επιλογή Σολτς και Τσιντσιλά ως «ιδανικό δίδυμο». Όπως είπε χαρακτηριστικά, πρόκειται για δύο προσωπικότητες με τεράστιο κύρος στον διεθνή στίβο και μακρά πείρα σε πολυμερείς διαπραγματεύσεις, προσόντα απαραίτητα για ένα τόσο ευαίσθητο εγχείρημα.
Γιατί χρειάστηκε μια νέα επιτροπή βορρά-νότου;
Η απάντηση είναι απλή, αλλά ταυτόχρονα βαθιά πολιτική: ο κόσμος άλλαξε. Όπως εξήγησε η υπουργός Alabali-Radovan, η παγκόσμια τάξη μετατοπίζεται ραγδαία προς μια πιο πολυπολική δομή. Δεν υπάρχουν πια μία ή δύο υπερδυνάμεις που τα κανονίζουν όλα. Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή, και η Γερμανία, αν θέλει να παραμείνει σημαντικός παίκτης στη σκακιέρα της διεθνούς πολιτικής, οφείλει να χτίσει γερά γεφύρια μαζί τους.
Η νέα επιτροπή δεν θα περιοριστεί σε θεωρητικές αναλύσεις. Στόχος της είναι η ανάπτυξη ενός «νέου παγκόσμιου δικτύου» – δηλαδή συγκεκριμένων μηχανισμών συνεργασίας που θα υπερβούν το κλασικό μοντέλο του «δίνω-παίρνω» μεταξύ Βορρά και Νότου. Και αυτό σε μια εποχή όπου οι δημοσιονομικοί περιορισμοί στη Γερμανία γίνονται ολοένα και πιο αισθητοί. Πώς μπορείς να είσαι γενναιόδωρος αναπτυξιακός εταίρος όταν το δικό σου κράτος πρέπει να κόψει από παντού; Αυτό ακριβώς θα κληθεί να απαντήσει η επιτροπή.
Μια σύνθεση με ισορροπίες
Η επιτροπή θα απαρτίζεται από περίπου 20 μέλη, προερχόμενα από διαφορετικούς χώρους: πολιτικούς, πανεπιστημιακούς, στελέχη επιχειρήσεων, συνδικαλιστές, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και διεθνών οργανισμών. Το ενδιαφέρον είναι ότι η σύνθεση θα είναι μοιρασμένη μεταξύ βορρά και νότου, ώστε οι προτάσεις να μην ακούγονται μονόπλευρες. Η ανεξαρτησία της είναι εγγυημένη, δεν πρόκειται δηλαδή για ένα ακόμη κυβερνητικό όργανο που απλώς θα επικυρώνει προαποφασισμένες θέσεις.
Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση είναι ξεκάθαρη: η Γερμανία χρειάζεται φρέσκες ιδέες, όχι απλώς συνέχιση των παλιών συνταγών. Οι αναπτυσσόμενες χώρες σήμερα δεν ζητούν μόνο οικονομική βοήθεια, επιζητούν συνεργασίες ισότιμες, ανταλλαγή τεχνογνωσίας, πρόσβαση σε αγορές και συμμετοχή στις παγκόσμιες αποφάσεις. Η επιτροπή θα κληθεί να βρει τρόπους να ικανοποιήσει αυτές τις προσδοκίες με όρους που να βολεύουν και τη Γερμανία.
Ο Σολτς ακολουθεί τα βήματα του Βίλι Μπραντ
Εδώ η ιστορία κάνει έναν εντυπωσιακό κύκλο. Από το 1977 έως το 1983, ο θρυλικός καγκελάριος Βίλι Μπραντ είχε αναλάβει ακριβώς την ίδια αποστολή. Εκείνη η επιτροπή Μπραντ εξέδωσε δύο πολύκροτες εκθέσεις που σημάδεψαν τη διεθνή συζήτηση για τις σχέσεις βορρά-νότου, εστιάζοντας στις οικονομικές ανισότητες και τις προοπτικές για μια πιο δίκαιη παγκόσμια τάξη.
Το σημερινό εγχείρημα, όπως τονίζει το αρμόδιο υπουργείο, εντάσσεται συνειδητά σε αυτή την παράδοση. Φυσικά, τα δεδομένα έχουν αλλάξει ριζικά: η ψαλίδα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς έχει ανοίξει ακόμα περισσότερο, νέες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία έχουν εισέλθει δυναμικά στο παιχνίδι, η κλιματική αλλαγή φέρνει νέες προκλήσεις και οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη μέση ανατολή ανατρέπουν τους παλιούς συσχετισμούς.
Τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για τον Σολτς;
Για τον ίδιο τον Όλαφ Σολτς, η ανάθεση αυτού του ρόλου αποτελεί μια ανάσα πολιτικής επιβίωσης. Μετά την ήττα του στις εκλογές, πολλοί τον έγραφαν ήδη στο περιθώριο. Ωστόσο, η κυβέρνηση Μερτς, παρόλο που προέρχεται από διαφορετικό πολιτικό στρατόπεδο, επέλεξε να αξιοποιήσει την τεράστια διεθνή εμπειρία του. Κι αυτό λέει πολλά για την ωριμότητα του γερμανικού πολιτικού συστήματος, όπου οι παλιές αντιπαλότητες δεν εμποδίζουν την αξιοποίηση της τεχνογνωσίας, ειδικά σε ένα τόσο κρίσιμο πεδίο.
Ο Σολτς, άλλωστε, γνωρίζει άριστα το παρασκήνιο των διεθνών διαπραγματεύσεων. Ως υπουργός οικονομικών και αργότερα καγκελάριος, συμμετείχε σε αμέτρητες συνόδους κορυφής, γνωρίζει προσωπικά τους ηγέτες του παγκόσμιου νότου και έχει σαφή εικόνα των συμφερόντων που διακυβεύονται. Η επιτροπή του δίνει την ευκαιρία να αφήσει μια τελευταία σημαντική παρακαταθήκη πριν κλείσει οριστικά τον πολιτικό του κύκλο.
Το χρονοδιάγραμμα και η σημασία του 2028
Το 2028 δεν είναι τυχαίο ως ορίζοντας. Η γερμανική κυβέρνηση θέλει να έχει στα χέρια της έναν οδικό χάρτη πριν από τις επόμενες μεγάλες διεθνείς συνδιασκέψεις, αλλά και πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές εκείνης της χρονιάς. Έτσι, το πόρισμα της επιτροπής θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στη νέα προγραμματική συζήτηση, ανεξάρτητα από το ποιος θα βρίσκεται τότε στην εξουσία.
Βέβαια, η επιτροπή δεν θα έχει εκτελεστικές αρμοδιότητες, ο ρόλος της είναι συμβουλευτικός. Όμως το βάρος των προσώπων που συμμετέχουν, με τον Σολτς και την Τσιντσιλά στην κορυφή, εξασφαλίζει ότι οι προτάσεις τους θα ληφθούν σοβαρά υπόψη. Η εμπειρία από την εποχή του Μπραντ έδειξε ότι τέτοιες εκθέσεις μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τη διεθνή ατζέντα.