Ρωμαϊκές δυνάμεις ενδέχεται να χρησιμοποίησαν ένα αυτοσχέδιο, αλλά αποτελεσματικό είδος αρχαίου πολυβόλου κατά την πολιορκία της Πομπηίας.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν προ ημερών στο επιστημονικό περιοδικό Heritage, βασίζονται σε ανάλυση των ίδιων των τειχών της πόλης, τα οποία φέρουν ακόμη τα ίχνη μιας από τις πιο βίαιες στιγμές της ιστορίας της.
Η Πομπηία είναι ευρέως γνωστή για την καταστροφή της από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., όμως σχεδόν δύο αιώνες νωρίτερα είχε ήδη βιώσει μια εξίσου καθοριστική σύγκρουση. Το 89 π.Χ., στο πλαίσιο των λεγόμενων «Κοινωνικών Πολέμων», η Ρώμη έστειλε στρατεύματα υπό τον στρατηγό Λεύκιο Κορνήλιο Σύλλα για να καταστείλει την εξέγερση των συμμάχων της. Η πολιορκία της Πομπηίας υπήρξε μία από τις πιο σφοδρές επιχειρήσεις της περιόδου, με τις ρωμαϊκές δυνάμεις να επικεντρώνουν τις επιθέσεις τους στα βόρεια τείχη της πόλης, κοντά στις πύλες του Ηρακλείου και του Βεζούβιου.
Μέχρι σήμερα, η εικόνα που επικρατούσε για την πολιορκία βασιζόταν κυρίως στη χρήση βαλλιστικών μηχανών, όπως οι βαλλίστρες, μεγάλες κατασκευές που λειτουργούσαν παρόμοια με γιγαντιαία τόξα και εκτόξευαν πέτρες ή μεταλλικά βλήματα. Τα ίχνη αυτών των όπλων είναι ακόμη ορατά στα τείχη, με χαρακτηριστικά κυκλικά βαθουλώματα που προκλήθηκαν από την πρόσκρουση σφαιρικών λίθων.
Ωστόσο, σε ορισμένα σημεία των τειχών, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κάτι διαφορετικό: ομάδες μικρών, τετραγωνικών οπών, τοποθετημένων σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους και διατεταγμένων σε σχήμα που θυμίζει βεντάλια. Η γεωμετρία και η επαναληψιμότητα αυτών των σημαδιών δεν ταίριαζαν με τις γνωστές επιπτώσεις των βαλλιστικών μηχανών, οδηγώντας τους ερευνητές σε μια διαφορετική υπόθεση.
Σύμφωνα με την ομάδα του Πανεπιστημίου της Καμπανίας, τα ίχνη αυτά αντιστοιχούν στη χρήση του «polybolos», ενός μηχανισμού που περιγράφεται σε αρχαίες πηγές αλλά μέχρι σήμερα δεν είχε επιβεβαιωθεί αρχαιολογικά. Ο «πολυβόλος» ήταν μια εξελιγμένη πολιορκητική μηχανή που μπορούσε να εκτοξεύει διαδοχικά πολλαπλά βλήματα, λειτουργώντας με ένα σύστημα αλυσίδων και γραναζιών αντί για την παραδοσιακή τάση σχοινιών.
Τα ίχνη αυτών των όπλων είναι ακόμη ορατά στα τείχη, με χαρακτηριστικά κυκλικά βαθουλώματα που προκλήθηκαν από την πρόσκρουση σφαιρικών λίθων.
Η κατασκευή του αποδίδεται στον Έλληνα μηχανικό Διονύσιο τον Αλεξανδρέα τον 3ο αιώνα π.Χ., ενώ ο Φίλων ο Βυζάντιος το περιγράφει ως «επαναληπτικό καταπέλτη». Σε αντίθεση με τις βαλλίστρες, που απαιτούσαν επαναφόρτωση μετά από κάθε βολή, το πολυβόλος διέθετε μηχανισμό τροφοδοσίας, επιτρέποντας τη γρήγορη εκτόξευση πολλών μεταλλικών βελών σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η λειτουργία του θυμίζει, σε πρωτόγονη μορφή, την αρχή των σύγχρονων αυτόματων όπλων.
Το βασικό πρόβλημα για τους αρχαιολόγους ήταν πάντα η απουσία υλικών καταλοίπων. Παρά τις αναφορές στις αρχαίες πηγές, δεν είχε βρεθεί ποτέ φυσικό δείγμα του μηχανισμού, γεγονός που άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο να πρόκειται για θεωρητική ή περιορισμένη εφαρμογή. Η νέα μελέτη επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό, εστιάζοντας όχι στο ίδιο το όπλο, αλλά στα αποτελέσματα της χρήσης του.
Για την ανάλυση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τρισδιάστατες σαρώσεις υψηλής ανάλυσης, φωτογραμμετρία και μοντέλα υπολογιστικής προσομοίωσης. Μέσα από τη σύγκριση των διαφορετικών τύπων ζημιών στα τείχη, κατάφεραν να προσδιορίσουν το μέγεθος, το σχήμα και την ενέργεια των βλημάτων. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι μικρές τετραγωνικές οπές προκλήθηκαν από μεταλλικές αιχμές, πιθανότατα βέλη, τα οποία διείσδυσαν σε βάθος λίγων εκατοστών — σε αντίθεση με τα βαθύτερα, κυκλικά χτυπήματα των λίθινων βλημάτων.
Εξίσου καθοριστική ήταν η κατανομή των σημαδιών. Η πυκνή και επαναλαμβανόμενη διάταξή τους υποδηλώνει διαδοχικές βολές σε σύντομο χρονικό διάστημα, κάτι που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί με τα συμβατικά όπλα της εποχής. Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας μηχανής ικανής να «σφυροκοπά» συγκεκριμένα σημεία των τειχών με ταχύτητα και ακρίβεια.
Ο «πολυβόλος» ήταν μια εξελιγμένη πολιορκητική μηχανή που μπορούσε να εκτοξεύει διαδοχικά πολλαπλά βλήματα, λειτουργώντας με ένα σύστημα αλυσίδων και γραναζιών αντί για την παραδοσιακή τάση σχοινιών.
Αν η ερμηνεία αυτή επιβεβαιωθεί περαιτέρω, τότε η χρήση του πολυβόλου στην Πομπηία θα αναθεωρήσει την κατανόησή μας για την τεχνολογική εξέλιξη της αρχαιότητας. Η ιδέα ενός επαναληπτικού μηχανισμού εκτόξευσης, που εμφανίζεται ξανά μόλις τον 19ο αιώνα με τα πρώτα πολυβόλα, αποκτά έτσι μια πολύ βαθύτερη ιστορική ρίζα.
Η σύνδεση με τον Σύλλα δεν θεωρείται τυχαία. Ο Ρωμαίος στρατηγός είναι γνωστό ότι είχε επαφή με τα τεχνολογικά επιτεύγματα της ανατολικής Μεσογείου, περιοχής όπου η ελληνιστική μηχανική είχε φτάσει σε υψηλό επίπεδο ανάπτυξης. Είναι πιθανό, σύμφωνα με τους ερευνητές, οι Ρωμαίοι να υιοθέτησαν και να προσαρμόσανε αυτές τις τεχνολογίες, ενσωματώνοντάς τις στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις.
Παρά την έλλειψη του ίδιου του μηχανισμού, τα τείχη της Πομπηίας λειτουργούν πλέον ως ένα είδος «αρνητικού αποτυπώματος» της ύπαρξής του. Οι πληγές στην πέτρα μετατρέπονται σε τεκμήρια μιας τεχνολογίας που χάθηκε, αλλά ίσως να ήταν πολύ πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα…
iefimerida.gr