Σοβαρό εσωκομματικό μήνυμα προς το Μέγαρο Μαξίμου στέλνουν πέντε βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, οι οποίοι με ανοιχτή επιστολή τους στα «Νέα» ασκούν σφοδρή κριτική στο μοντέλο του επιτελικού κράτους, ζητώντας ένα νέο, πιο αποκεντρωμένο και θεσμικά ισορροπημένο μοντέλο διακυβέρνησης.
Την επιστολή υπογράφουν οι βουλευτές Αθανάσιος Ζεμπίλης από την Εύβοια, Ανδρέας Κατσανιώτης από την Αχαΐα, Ξενοφών Μπαραλιάκος από την Πιερία, Γιάννης Οικονόμου από τη Φθιώτιδα και Ιωάννης Παππάς από τα Δωδεκάνησα.
Η παρέμβασή τους δεν είναι απλή γκρίνια κοινοβουλευτικών στελεχών. Αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας της κυβέρνησης, του κόμματος και της σχέσης ανάμεσα στο πρωθυπουργικό κέντρο, τα υπουργεία, την Κοινοβουλευτική Ομάδα και την κοινωνία.
Οι πέντε βουλευτές υποστηρίζουν ότι το επιτελικό κράτος, όπως διαμορφώθηκε με τον Νόμο 4622/2019, μπορεί να αποτέλεσε αρχικά μια σημαντική διοικητική μεταρρύθμιση για τον συντονισμό, την ταχύτητα και τη λογοδοσία, όμως στην πορεία προκάλεσε υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε μικρούς πυρήνες.
Όπως σημειώνουν, το μοντέλο αυτό μετέφερε «όλο και περισσότερη βαρύτητα στο κέντρο», ενίσχυσε τον στενό πυρήνα γύρω από την κορυφή της κυβέρνησης και περιόρισε την αυτοτέλεια των υπουργείων, αλλά και της ίδιας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας.
Η φράση-κλειδί της επιστολής είναι ότι το επιτελικό κράτος «αυτονομήθηκε» και λειτουργεί αποκομμένο από την κοινωνία και τους βουλευτές. Με άλλα λόγια, οι υπογράφοντες περιγράφουν ένα κέντρο εξουσίας που αποφασίζει, κατευθύνει και ελέγχει, χωρίς όμως να βρίσκεται σε πραγματική επαφή με την κοινωνική βάση και την πολιτική εμπειρία της περιφέρειας.
Η παρέμβαση έρχεται σε μια φορτισμένη περίοδο, με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, τις παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών και τα αλλεπάλληλα αιτήματα άρσης ασυλίας βουλευτών της ΝΔ να δημιουργούν βαρύ πολιτικό κλίμα. Οι πέντε βουλευτές βλέπουν αυτές τις εξελίξεις ως υπενθύμιση ότι το μοντέλο διακυβέρνησης πρέπει να επανεξεταστεί.
Στο κείμενό τους επισημαίνουν ότι το επιτελικό κράτος αποδείχθηκε αποτελεσματικό σε συνθήκες μεγάλων κρίσεων, αλλά όχι εξίσου αποτελεσματικό σε περιόδους ομαλότητας. Παράλληλα, τονίζουν ότι γεννά ζητήματα θεσμικής ανισορροπίας, τα οποία δεν συνάδουν με μια ώριμη κοινοβουλευτική δημοκρατία.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η αναφορά τους στην ευθύνη. Όπως υποστηρίζουν, το επιτελικό κράτος διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο και πιστώνεται τις επιτυχίες, όμως όταν εμφανίζονται σοβαρές παθογένειες, η ευθύνη διαχέεται προς τα κάτω, συχνά προς τους βουλευτές.
Με απλά λόγια, οι πέντε βουλευτές λένε ότι δεν γίνεται το κέντρο να κρατά την εξουσία, αλλά το πολιτικό κόστος να μεταφέρεται στην Κοινοβουλευτική Ομάδα.
Κεντρικό σημείο της επιστολής είναι ο ρόλος του βουλευτή. Οι υπογράφοντες απορρίπτουν την εικόνα του βουλευτή ως απλού διαμεσολαβητή, «ρουσφετολόγου» ή μεταφορέα ειλημμένων αποφάσεων. Τονίζουν ότι ο βουλευτής είναι φορέας λαϊκής εντολής, ελεγκτής της εκτελεστικής εξουσίας και αυθεντικός εκφραστής της κοινωνίας και της περιφέρειας.
«Οι βουλευτές δεν υπάρχουν για να υπηρετούν το όποιο επιτελείο», αναφέρουν χαρακτηριστικά. «Υπάρχουν για να υπερασπίζονται το εθνικό και λαϊκό συμφέρον, νομοθετώντας και ελέγχοντας την εκτελεστική εξουσία».
Η επιστολή ασκεί επίσης κριτική στην υπερβολική ενίσχυση των εξωκοινοβουλευτικών τεχνοκρατών. Οι πέντε βουλευτές αναγνωρίζουν το επιχείρημα ότι οι τεχνοκράτες δεν κουβαλούν τη φθορά του παραδοσιακού πολιτικού γραφείου, όμως θεωρούν άδικο να μετακυλίεται το ανάθεμα στους εκλεγμένους εκπροσώπους του λαού, ενώ την ίδια στιγμή μη εκλεγμένα πρόσωπα ασκούν υπέρμετρη εξουσία.
Το μήνυμά τους είναι ότι η λύση στη διαφθορά και την κακοδιοίκηση δεν μπορεί να είναι περισσότερος συγκεντρωτισμός και υποβάθμιση των βουλευτών. Αντιθέτως, ζητούν ισχυρότερα υπουργεία, ουσιαστικότερο κοινοβουλευτικό έλεγχο, μεγαλύτερη συμμετοχή της περιφέρειας, σαφείς αρμοδιότητες και πραγματική πολιτική ευθύνη.
Ιδιαίτερο βάρος δίνουν στην ελληνική περιφέρεια. Όπως σημειώνουν, η περιφέρεια δεν αποδυναμώνεται μόνο όταν χάνει υπουργικά χαρτοφυλάκια προς όφελος ενός αθηνοκεντρικού κράτους. Αποδυναμώνεται κυρίως όταν χάνει τη δυνατότητα να επηρεάζει τη χάραξη πολιτικής, όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από εκείνους που γνωρίζουν την πραγματική οικονομία, την παραγωγή και την καθημερινότητα της κοινωνίας.
Οι βουλευτές ξεκαθαρίζουν ότι δεν θέτουν ζήτημα σταθερότητας της κυβέρνησης. Αντιθέτως, σημειώνουν ότι η κοινωνία παραμένει πεπεισμένη πως μόνο η Νέα Δημοκρατία και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μπορούν να εξασφαλίσουν σταθερότητα και ευημερία. Όμως ακριβώς για αυτό, όπως υποστηρίζουν, πρέπει να διορθωθούν οι αρρυθμίες στο μοντέλο διοίκησης.
Η δημοσιοποίηση της επιστολής μέσω των «Νέων» έχει και πολιτικό συμβολισμό. Δεν πρόκειται για παρασκηνιακή διαμαρτυρία, αλλά για ανοιχτή τοποθέτηση. Σύμφωνα με την ανάγνωση του ρεπορτάζ, δεν αποκλείεται τέτοιες παρεμβάσεις να συνεχιστούν, πιθανόν ανά ομάδες βουλευτών, ώστε να στέλνονται μηνύματα προς το κυβερνητικό κέντρο χωρίς να αμφισβητείται η κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η ουσία, πάντως, είναι σαφής: ένα τμήμα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ θεωρεί ότι το επιτελικό κράτος χρειάζεται επαναξιολόγηση. Όχι κατάργηση, αλλά αλλαγή ισορροπιών. Περισσότερη λογοδοσία, λιγότερη υπερσυγκέντρωση, μεγαλύτερη συμμετοχή των εκλεγμένων βουλευτών και πιο άμεση σύνδεση με την κοινωνία.
Πρόκειται για παρέμβαση που δείχνει ότι στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας υπάρχει πλέον ανοιχτή συζήτηση για το πώς κυβερνάται η χώρα, ποιος αποφασίζει, ποιος λογοδοτεί και ποιος τελικά εκπροσωπεί την κοινωνία.
Και αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό μήνυμα των πέντε: η κυβέρνηση δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο με κλειστά επιτελεία. Χρειάζεται τη Βουλή, την Κοινοβουλευτική Ομάδα, την περιφέρεια και την κοινωνία. Χωρίς αυτά, το επιτελικό κράτος κινδυνεύει να γίνει κράτος αποκομμένο από την πραγματική χώρα.