Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
Η σύγχρονη γεωπολιτική της Ιταλίας δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς την ιστορική της θέση ως μεσογειακού Σταυροδρομίου μεταξύ Ευρώπης, Βόρειας Αφρικής και Μέσης Ανατολής.
Η γεωγραφία της ιταλικής χερσονήσου δεν υπήρξε ποτέ απλώς γεωγραφικό δεδομένο· υπήρξε στρατηγικό εργαλείο ισχύος. Ήδη όπως έχω πάλι σημειώσει η Μεγάλη Ελλάδα ήταν και είναι ο κύριος γεωστρατηγικός κόμβος. Ο Άμισθος Κυβερνήτης Ιω Καποδίστριας δεν ήταν τυχαίο που μέσα στο συνταγματικό του όραμα είχε τη Κύπρο τη Μητέρα Ελλάδα τη Μεγάλη Ελλάδα και τη Σαρδηνία, υπό το αυτοδιοικητικό μοντέλο της Ελβετίας των καντονίων που έφτιαξε.
Από το 1861 και κατόπιν που περιορίστηκε το ελληνικό στοιχείο, αλλά και από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έως τον Ψυχρό Πόλεμο και μέχρι τη σημερινή πολυπολική διεθνή τάξη, η Ιταλία εξελίχθηκε σε κρίσιμο επιχειρησιακό πεδίο, για υπηρεσίες πληροφοριών, δίκτυα επιρροής, ενεργειακές διαδρομές και γεωστρατηγικούς ανταγωνισμούς.
Η πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης της κυρίας Μελόνι με καταγωγή από τη Μεσσίνα, να επανεξετάσει τις παλιές αμυντικές συμφωνίες με το κράτος του Ισραήλ, επανέφερε ένα ιστορικό ερώτημα: Πόσο αυτόνομη είναι πραγματικά η ιταλική στρατηγική πολιτική;
Η γεωστρατηγική σημασία της Ιταλίας, διαφαίνεται στο ότι η Ιταλία ελέγχει τρεις βασικούς στρατηγικούς άξονες που ο Καποδίστριας είχε αντιληφθεί για την Μητέρα Ελλάδα και αυτή ήταν η πιο πιθανή αιτία της δολοφονίας του, για το λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα. Η Μεγάλη Ελλάδα με τη Μητέρα Ελλάδα βρίσκονται σε γεωστρατηγικός άξονες.
Πρώτον, τη θαλάσσια πρόσβαση στην κεντρική Μεσόγειο. Δεύτερον, τον ενεργειακό διάδρομο Βόρειας Αφρικής–Ευρώπης. Τρίτον, τη σύνδεση του ΝΑΤΟ με τη Μέση Ανατολή.
Η θέση τους αυτή τις καθιστά αναντικατάστατο γεωστρατηγικό πυλώνα για το NATO, την Αμερική, αλλά και για τις δυνάμεις του νέου κράτους του Ισραήλ. Η Ρώμη και η Αθήνα λειτουργεί ως ενδιάμεσος στρατηγικός χώρος όπου τέμνονται τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα, οι
ευρωπαϊκές φιλοδοξίες στρατηγικής αυτονομίας και τα ισραηλινά συμφέροντα ασφαλείας, τα
αραβικά ενεργειακά συμφέροντα και οι ρωσικές γεωενεργειακές επιδιώξεις.
Αυτή η πολυεπίπεδη διεθνής σύγκλιση παράγει και τη μόνιμη γεωπολιτική και γεωστρατηγική αστάθεια. Με την πολιτική της στρατηγικής αμφισημίας και με την ιταλική εξωτερική πολιτική που ιστορικά βασίστηκε σε μια νέα αρχή, την ισορροπία χωρίς την πλήρη ταύτιση.
Από την κρίσιμη εποχή του Aldo Moro, η Ιταλία προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ Δύσης και αραβικού κόσμου. Το λεγόμενο δόγμα του «Moro» συναποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του δόγματος, με μια πρακτική ανοχής, με αντάλλαγμα την αποφυγή της εσωτερικής τρομοκρατικής αποσταθεροποίησης.
Αυτή η πολιτική λογική αποτύπωνε έναν καθαρά γεωστρατηγικό ρεαλισμό,
ότι η Ιταλία, λόγω θέσης, δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει μόνο με ιδεολογική μονομέρεια. Ενώ οι μυστικές υπηρεσίες ως γεωπολιτικοί παράγοντες, στη μεταπολεμική Ευρώπη, με υπηρεσίες πληροφοριών, δεν λειτουργούσαν απλώς ως μηχανισμοί ασφάλειας, αλλά ως εργαλεία διαμόρφωσης της ισορροπίας ισχύος.
Η Ιταλία αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα πεδία δράσης αυτών των μηχανισμών και η ύπαρξη της Operation Gladio είναι ιστορικά τεκμηριωμένη και επιβεβαιώνει ότι η Ιταλία υπήρξε πεδίο παράλληλων δικτύων εξουσίας και ελέγχου. Οι θεωρίες περί εμπλοκής ξένων μυστικών υπηρεσιών σε εσωτερικές ιταλικές κρίσεις, παραμένουν ως ένα διαχρονικό αντικείμενο ιστορικής και δικαστικής διαμάχης με επικίνδυνες διαστάσεις.
Ωστόσο, το βασικό γεωπολιτικό συμπέρασμα είναι σαφές, ότι η Ιταλία υπήρξε πεδίο στρατηγικής διείσδυσης. Ενώ η ενέργεια, ως ο νέος πυρήνας του διεθνούς ανταγωνισμού. Σήμερα το επίκεντρο δεν είναι μόνο η ασφάλεια, αλλά η ενέργεια.
Η Ιταλία φιλοδοξεί να γίνει ενεργειακός κόμβος της Ευρώπης μέσω του αγωγού Trans Adriatic Pipeline,
των λιβυκών ενεργειακών σχέσεων, των αλγερινών συμφωνιών φυσικού αερίου. Αυτό όμως την καθιστά ευάλωτη σε υβριδικές επιχειρήσεις. Σε
κυβερνοεπιθέσεις, σε δολιοφθορές, σε στρατηγικές πιέσεις (αν θυμηθούμε και πρόσφατα στην Ισπανία).
Σήμερα η γεωενέργεια αντικατέστησε τη συμβατική στρατιωτική πίεση. Η Μελόνι εμφανίζει το νέο στρατηγικό δόγμα και η κυβέρνησή της επιχειρεί την επανατοποθέτηση της Ιταλίας ως μία ισχυρότερη σχέση με την Ουάσιγκτον, με στενότερη στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, με σκληρότερη στάση στη Μεσόγειο και εδώ η Ελλάδα θα έπρεπε να είναι ο ισχυρός παίκτης ή ρυθμιστής.
Αλλά υπάρχει η δομική και γεωπολιτική αντίφαση, ενόσω η Ιταλία εξαρτάται ενεργειακά από τον αραβικό κόσμο, εντούτοις στρατηγικά από τη Δύση. Αυτό της δημιουργεί την στρατηγική διπλή εξάρτηση και τον έλεγχο.
Συμπέρασμα. Η Ιταλία σήμερα δεν είναι απλώς ένα ευρωπαϊκό κράτος. Είναι ο μεσογειακός μεντεσές της δυτικής γεωστρατηγικής αρχιτεκτονικής. Όποιος ελέγχει ή επηρεάζει την σύγχρονη Ιταλία αποκτά πρόσβαση, σε Μεσόγειο,
στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, στη στρατηγική ισορροπία της Μέσης Ανατολής–Δύσης.
Η σημερινή αναμέτρηση γύρω από τη Ρώμη δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις με το Ισραήλ. Αφορά το ποιος θα ελέγχει τη γεωστρατηγική καρδιά της Μεσογείου στον 21ο αιώνα. Και αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό διακύβευμα, με την Ελλάδα, να βρίσκεται δέσμια, υποτελής και παγωμένη στις διεθνείς αυτές εξελίξεις.