Νέα εποχή, νέο δόγμα
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ που θα λάβει χώρα στην Άγκυρα το διήμερο 7 και 8 Ιουλίου δεν είναι άλλη μία τυπική διπλωματική συνάντηση κορυφής. Είναι η χρονική στιγμή που η Βορειοατλαντική Συμμαχία αναμένεται να αλλάξει δόγμα, να μετασχηματιστεί ριζικά και να περάσει σε μία νέα εποχή, με την Τουρκία να αναδεικνύεται σε απόλυτο ρυθμιστικό παράγοντα.
Οι πληροφορίες που έρχονται από διεθνή αναλυτικά κέντρα συγκλίνουν οτι η συμμαχία επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική της απέναντι στη Ρωσία και στρέφει το βλέμμα της στη μέση ανατολή, με την Ουάσινγκτον να αποσύρει δυνάμεις από την κεντρική ευρώπη και να τις αναπτύσσει σε νέα θέατρα επιχειρήσεων.
Το στρατηγείο της Κωνσταντινούπολης και ο έλεγχος του Βοσπόρου
Το πρώτο και ίσως πιο κρίσιμο σκέλος του σχεδιασμού αφορά τη δημιουργία νέας διοίκησης ναυτικής δύναμης του ΝΑΤΟ με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η αποστολή της θα είναι σαφής: ο έλεγχος των στενών του Βοσπόρου. Σε ένα γεωπολιτικό παίγνιο όπου η Ρωσία έχει ήδη αποκλειστεί από τη Βαλτική θάλασσα με την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, η απώλεια της ελεύθερης διέλευσης από τον Βόσπορο θα σημάνει τον πλήρη ναυτικό εγκλωβισμό της Μόσχας και τον αποκλεισμό της από τις θερμές θάλασσες.
Σε αυτό το νέο στρατηγείο, σύμφωνα με δημοσιεύματα που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, θα συμμετέχουν διοικητές από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Ουκρανία. Η παρουσία Ουκρανού διοικητή είναι μία εξέλιξη που αλλάζει τα δεδομένα, καθώς το Κίεβο αποκτά λόγο στη διαχείριση των στενών, τη στιγμή που η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει τα κεκτημένα της στην ανατολική Ουκρανία και την Κριμαία. Το μήνυμα προς το Κρεμλίνο είναι ξεκάθαρο, ακόμη και αν διατηρήσει τα κατεχόμενα εδάφη, η πρόσβασή του στη Μεσόγειο θα είναι ελεγχόμενη και ανά πάσα στιγμή ανακλήσιμη, και δεν ξέρω και αν είναι μέρος της συμφωνίας της Αλάσκας, κάτι παίρνεις κάτι χάνεις εδώ.
Το στρατηγείο στα Άδανα και η στροφή στη μέση ανατολή
Το δεύτερο σκέλος του μετασχηματισμού αφορά την ίδρυση νέου στρατηγείου του ΝΑΤΟ στα Άδανα. Εδώ αποκαλύπτεται η μακροπρόθεσμη στρατηγική των ΗΠΑ, η μεταφορά του ενδιαφέροντος της συμμαχίας προς τη μέση ανατολή και την εγγύτητα στην Κίνα. Οι ΗΠΑ αποσύρουν στρατεύματα από την κεντρική Ευρώπη και τη Γερμανία, μεταφέροντάς τα εν μέρει σε Πολωνία και Ρουμανία για την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας, αλλά και σε αυτά τα δύο νέα στρατηγεία στην Τουρκία. Με αυτόν τον τρόπο, η Ουάσινγκτον επιτυγχάνει έναν διττό στόχο: αφενός απομειώνει το κόστος της στρατιωτικής της παρουσίας στην Ευρώπη, μετακυλίοντας μέρος των δαπανών στους Ευρωπαίους συμμάχους, αφετέρου, δημιουργεί μία νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας με επίκεντρο την ανατολική μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή, από την Αίγυπτο έως τμήματα της Λιβύης.
Η αναβάθμιση της Τουρκίας και η ελληνική αδυναμία
Σε αυτό το νέο γεωστρατηγικό περιβάλλον, η Τουρκία αναβαθμίζεται κατακόρυφα. Αποκτά τον έλεγχο δύο καίριων σημείων: του Εύξεινου Πόντου μέσω του Βοσπόρου και της μέσης ανατολής μέσω των Αδάνων. Καθίσταται de facto ο απαραίτητος σύμμαχος, ο επιτηρητής της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Και εδώ γεννάται το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα: πού βρίσκεται η Αθήνα σε αυτόν τον σχεδιασμό;
Δυστυχώς, η απάντηση είναι απογοητευτική. Το υπάρχον πολιτικό προσωπικό της χώρας αποδεικνύεται πολύ μικρό για να αντιδράσει σε αυτά τα τεράστια σχέδια. Ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, στην ομιλία του στο εμπορικό επιμελητήριο Ηρακλείου πριν από μερικές εβδομάδες, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου και κάλεσε την κυβέρνηση να αντισταθεί σε μία τέτοια εξέλιξη. Όμως, η φωνή του μοιάζει να χάνεται σε ένα πολιτικό σύστημα που αδυνατεί να αρθρώσει εθνική στρατηγική.
Ο μετασχηματισμός του ΝΑΤΟ είναι προ των πυλών. Η σύνοδος της Άγκυρας θα σηματοδοτήσει το τέλος της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας αρχικώς, και του συμφώνου της Βαρσοβίας δευτερευόντως , και την αρχή μίας νέας εποχής, όπου η Τουρκία θα έχει ρόλο πρωταγωνιστή. Η Ελλάδα, αν δεν αφυπνιστεί άμεσα, κινδυνεύει να παρακολουθεί τις εξελίξεις από τον ρόλο του θεατή, και μάλιστα, ενός θεατή που θα βλέπει τα κυριαρχικά του δικαιώματα να περιορίζονται σε μία περιοχή όπου η Άγκυρα θα έχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο.
Συμπέρασμα
Με τη σύνοδο της Άγκυρας, το ΝΑΤΟ δεν αναθεωρεί απλώς τη στρατιωτική του διάταξη. Αλλάζει δόγμα. Περνά από την εποχή της ανάσχεσης στην εποχή του ελέγχου των θαλάσσιων ζωνών και της ενεργειακής ασφάλειας, με την Τουρκία πυλώνα και των δύο. Το σύμφωνο της Βαρσοβίας μπορεί να ανήκει πια στα ιστορικά αρχεία, όμως η λογική των σφαιρών επιρροής επιστρέφει δριμύτερη, αυτή τη φορά με εργαλεία ναυτικές διοικήσεις, στρατηγεία και συμφωνίες που θυμίζουν περισσότερο γεωπολιτική διαπραγμάτευση, παρά συμμαχική αλληλεγγύη. Και σε αυτό τη διαπραγμάτευση, η Τουρκία κάθεται στο τραπέζι των ισχυρών, αν και άθελά της θα πω, διότι το δόγμα αυτό, επιβάλλεται από τις ΗΠΑ.
Για την Ελλάδα, η ώρα της αφύπνισης έχει ήδη περάσει, και το ρολόι χτυπά επικίνδυνα. Το πολιτικό προσωπικό που διαθέτει η χώρα δεν έχει ούτε το εκτόπισμα ούτε το βάθος σχεδιασμού για να ανακόψει αυτή την τουρκική αναβάθμιση. Όσο η Αθήνα θα αναλώνεται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις και επικοινωνιακά πυροτεχνήματα, η Άγκυρα θα χτίζει τον ρόλο του νέου γεωστρατηγικού επιτηρητή της ανατολικής μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου. Και τότε, το ερώτημα δεν θα είναι πια πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ, αλλά αν έχει ακόμη θέση σε αυτόν.