Πριν λίγες μέρες έφτασε το ασφαλιστήριο υγείας. Ίδιες καλύψεις, ίδια εταιρεία, ίδιος εγώ. Μόνο το ασφάλιστρο είχε αλλάξει. Προς τα πάνω. Πάλι. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει διπλασιαστεί.
Το κοίταξα και σκέφτηκα το κλασικό ερώτημα που ακούω παντού τελευταία: «Μα καλά, δεν έλεγαν ότι ο πληθωρισμός έπεσε;».
Έπεσε. Στα χαρτιά. Στην πραγματικότητα υπάρχουν δύο πληθωρισμοί, και κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να σας το πει.
Ο πρώτος κανόνας: εκεί που έχεις επιλογή, οι τιμές πέφτουν. Τηλεοράσεις, υπολογιστές, λογισμικό, ρούχα από την Ασία, παιχνίδια. Καθαρός αποπληθωρισμός. Ο ανταγωνισμός, η παγκοσμιοποίηση και η αυτοματοποίηση κάνουν τη δουλειά τους. Η αγορά, όταν την αφήσεις, δουλεύει.
Ο δεύτερος κανόνας: εκεί που δεν έχεις επιλογή, οι τιμές εκτοξεύονται. Υγεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, φροντίδα παιδιών. Από το 2000 μέχρι το 2022 ανέβηκαν +150% έως +200%. Χαμηλός ανταγωνισμός, υπερρύθμιση, κρατικές επιδοτήσεις, αδιαφανής τιμολόγηση. Εκεί που ο πολίτης δεν μπορεί να πει «όχι», ο πληθωρισμός γίνεται μόνιμος κάτοικος.
Έτσι γεννιέται η αίσθηση φτωχοποίησης χωρίς ύφεση. Ο μισθός σου λέει ότι πας καλύτερα. Ο λογαριασμός σου όμως λέει πως πας χειρότερα.
Πώς φτάσαμε εδώ; Η ιστορία δεν είναι μυστήριο, είναι πολιτική επιλογή.
Μετά το 2000, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες αποφάσισαν ότι η ύφεση απαγορεύεται. Σε κάθε κυκλική κρίση απαντούσαν με όλο και χαμηλότερα επιτόκια. Όταν τα μηδενικά δεν έφταναν, τύπωναν. Ποσοτική χαλάρωση, το λένε κομψά.
Το φτηνό χρήμα δεν εξαφανίζεται. Πηγαίνει κάπου. Και πήγε στα ακίνητα και στα χρηματιστήρια. Δύο φούσκες ιστορικών διαστάσεων.
Θα μου πείτε, όπως θα σας πει κάθε αναλυτής, ότι δεν υπάρχει φούσκα στα χρηματιστήρια γιατί τα κέρδη και τα μερίσματα δικαιολογούν τις τιμές. Σωστό. Μόνο που ξεχνάνε το μισό: ένα μεγάλο μέρος αυτών των κερδών βγήκε ακριβώς επειδή υπήρχε φτηνός δανεισμός και τυπωμένο χρήμα. Το θαύμα και ο θαυματοποιός είναι το ίδιο πρόσωπο. Και για το κουνέλι που βγάζει από το καπέλο, πέραν της οφθαλμαπάτης υπάρχει και κόστος, το οποίο κάποιοι πληρώνουν.
Το αποτέλεσμα σε 25 χρόνια: όποιος κρατούσε μετοχές και ακίνητα, είδε την περιουσία του να πολλαπλασιάζεται. Όποιος ζούσε με ενοίκιο και μισθό, είδε το εισόδημά του να εξανεμίζεται. Δεν χρειάζεται δημοσκόπος για να καταλάβεις γιατί οι νέοι ψηφίζουν διαφορετικά από τους μεγάλους, και η επαρχία διαφορετικά από το κέντρο.
Η εύκολη ερμηνεία σταματάει στους «κακούς τραπεζίτες».
Οι λαοί της Δύσης έμαθαν να ζουν σαν τα παιδιά των πλουσίων που κληρονομούν περιουσία χωρίς να την έχτισαν. Θεωρούν την ευημερία δεδομένη και ανεξάντλητη. Και όπως ο κακομαθημένος κληρονόμος οδηγεί την επιχείρηση στην καταστροφή και το ακίνητο στον πλειστηριασμό, έτσι οι κοινωνίες μας ξοδεύουν ένα κεφάλαιο ευημερίας που δεν δημιούργησαν.
Το κρατούσε φτηνό η τεχνολογία. Το κρατούσαν φτηνό οι εισαγωγές από την Ασία. Το κράτησε φτηνό ακόμη και το σχιστολιθικό πετρέλαιο, μέχρι που ήρθε ο πόλεμος στην Ουκρανία και τώρα η ένταση με το Ιράν να μας θυμίσουν ότι η ενέργεια δεν είναι δικαίωμα, είναι προϊόν.
Και τώρα το φιλελεύθερο κερασάκι στην τούρτα.
Ο πολίτης που εξοργίζεται με τον αόρατο πληθωρισμό έχει απόλυτο δίκιο για το πρόβλημα. Και σχεδόν πάντα άδικο για τη λύση. Γιατί ψηφίζει αυτούς που υπόσχονται περισσότερο κράτος στα πράγματα που ακρίβυναν λόγω κράτους. Περισσότερες επιδοτήσεις εκεί που η επιδότηση φούσκωσε τις τιμές. Περισσότερη «προστασία» εκεί που η έλλειψη ανταγωνισμού είναι το έγκλημα.
Ζητάμε, δηλαδή, από τον εμπρηστή περισσότερα σπίρτα.
Η οργή είναι πραγματική. Η αιτία της είναι μετρήσιμη. Και ο ένοχος, αν κάτσουμε να κάνουμε την απλή αριθμητική, δεν είναι μόνο η ΕΚΤ και οι κυβερνήσεις.
Είμαστε όλοι μας όταν ψηφίζουμε αυτούς που υπόσχονται πως θα αυξήσουν μισθούς και συντάξεις με δανεικά και φρεσκοτυπωμένα χρήματα.
Ο δυτικός καπιταλισμός έχει εξελιχθεί σε κρατικοδίαιτο και «τραπεζοδίαιτο» καπιταλισμό. Αναπτύσσεται χάρη σε μηδενικά επιτόκια και ποσοτικές χαλαρώσεις. Η δημιουργική καταστροφή έχει σχεδόν απαγορευτεί.
