Η βασική εκτίμηση που διατρέχει την ανάλυση του Σταύρου Καλεντερίδη είναι ότι ο διεθνής συσχετισμός δυνάμεων μεταβάλλεται με ταχύτητα. Η συζήτηση για έναν «πολυπολικό κόσμο» δεν αποτελεί πλέον μόνο θεωρητικό σχήμα, καθώς μεγάλες δυνάμεις της Ευρασίας επιχειρούν να δημιουργήσουν θεσμούς, οικονομικούς μηχανισμούς και εμπορικά δίκτυα που θα περιορίζουν την εξάρτησή τους από τη Δύση.
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης και η νέα Ευρασία
Μεγάλο μέρος της ανάλυσης αφιερώθηκε στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης και στη σημασία που αποκτά για τη διεθνή τάξη.
Ο Καλεντερίδης υπενθύμισε την εξέλιξη του σχήματος από την αρχική ομάδα Κίνας, Ρωσίας και κρατών της Κεντρικής Ασίας σε έναν οργανισμό στον οποίο συμμετέχουν πλέον μεγάλες περιφερειακές και παγκόσμιες δυνάμεις, όπως η Ινδία, το Πακιστάν, το Ιράν και η Λευκορωσία.
Κατά την εκτίμησή του, το μέγεθος του οργανισμού είναι τέτοιο ώστε οι αποφάσεις του δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως περιφερειακή υπόθεση. Εκατοντάδες εκατομμύρια πολίτες, τεράστιες οικονομίες, ενεργειακοί παραγωγοί και πυρηνικές δυνάμεις συνυπάρχουν σε ένα σχήμα το οποίο αναζητεί μεγαλύτερη αυτονομία από το δυτικό σύστημα.
Ο πυρήνας της προσπάθειας, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η δημιουργία μηχανισμών που θα επιτρέπουν στις χώρες αυτές να αντέχουν οικονομικές κυρώσεις, χρηματοπιστωτικές πιέσεις και μονομερείς αποφάσεις της Ουάσιγκτον ή των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Κίνα και Ρωσία θέλουν έναν κόσμο με λιγότερη αμερικανική ισχύ
Ο Καλεντερίδης ήταν σαφής ως προς τον τελικό στρατηγικό στόχο Μόσχας και Πεκίνου: επιδιώκουν ένα διεθνές σύστημα στο οποίο οι ΗΠΑ θα έχουν μικρότερη δυνατότητα να επιβάλλουν μονομερώς τις επιλογές τους.
Αυτό, όπως επισήμανε, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης αποτελεί μια συμπαγή «αντιαμερικανική συμμαχία».
Οι διαφορές μεταξύ των μελών παραμένουν μεγάλες. Ινδία και Πακιστάν έχουν βαθιά αντιπαράθεση, ενώ σημαντικά προβλήματα έχουν υπάρξει και στις σχέσεις Ινδίας–Κίνας.
Εκείνο που ενώνει, όμως, αυτές τις χώρες είναι η επιδίωξη μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας.
«Κανένας δεν θέλει […] να έχουν τους Αμερικανούς να τους υποδεικνύουν πώς θα διάγουν τον πολιτικό βίο τους, την εξωτερική πολιτική τους», ήταν το βασικό συμπέρασμα που διατύπωσε.
Η Ινδία παίζει το δικό της παιχνίδι
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο της Ινδίας, την οποία παρουσίασε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα δύναμης που δεν επιθυμεί να εγκλωβιστεί σε ένα συγκεκριμένο στρατόπεδο.
Το Νέο Δελχί συνεργάζεται με τη Ρωσία, συμμετέχει στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, διατηρεί οικονομικές σχέσεις με την Κίνα, αλλά ταυτόχρονα συμμετέχει και σε δυτικά σχήματα συνεργασίας όπως το Quad μαζί με ΗΠΑ, Ιαπωνία και Αυστραλία.
Πρόκειται, κατά τον Καλεντερίδη, για κλασική πολιτική «στρατηγικής αυτονομίας».
Η Ινδία επιδιώκει να συναλλάσσεται με όλες τις πλευρές χωρίς να μετατρέπεται σε δορυφόρο καμίας μεγάλης δύναμης.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αμερικανική πολιτική δασμών απέναντι στην Ινδία είχε ως αποτέλεσμα να ωθήσει ακόμη περισσότερο το Νέο Δελχί προς την επαναπροσέγγιση με το Πεκίνο.
Οι νέοι δρόμοι του παγκόσμιου εμπορίου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το τμήμα της ανάλυσης για τους νέους εμπορικούς διαδρόμους που δημιουργούνται στην Ευρασία.
Ο Καλεντερίδης παρουσίασε τον διεθνή διάδρομο Βορρά–Νότου, ο οποίος συνδέει τη Ρωσία με το Ιράν και από εκεί με την Ινδία.
Η σημασία του είναι τεράστια, καθώς δημιουργείται μια εναλλακτική εμπορική αρτηρία που μπορεί να συνδέσει την Αγία Πετρούπολη με τη Μουμπάι μέσω Κασπίας και Ιράν, περιορίζοντας την εξάρτηση από παραδοσιακές θαλάσσιες οδούς.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον Βόρειο Θαλάσσιο Διάδρομο μέσω της Αρκτικής, τον αποκαλούμενο και «παγωμένο δρόμο του μεταξιού».
Η Ρωσία και η Κίνα επενδύουν σε λιμάνια, πλοία και υποδομές, ενώ σύμφωνα με την ανάλυση υπάρχει ενδιαφέρον να ενταχθεί βαθύτερα στο συγκεκριμένο δίκτυο και η Ινδία.
Η σημασία αυτών των σχεδιασμών δεν είναι μόνο εμπορική. Είναι πρωτίστως γεωπολιτική: δημιουργούνται εναλλακτικά δίκτυα μεταφοράς, ενέργειας και εμπορίου τα οποία δεν ελέγχονται από τη Δύση.
Εθνικά νομίσματα και οικονομική απεξάρτηση
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ο Καλεντερίδης στάθηκε στις αναφορές του Βλαντίμιρ Πούτιν για την αύξηση της χρήσης εθνικών νομισμάτων στις εμπορικές συναλλαγές της Ρωσίας με τα κράτη του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
Παράλληλα, ανέδειξε τη συζήτηση για ενίσχυση ανεξάρτητων χρηματοπιστωτικών θεσμών, ώστε –όπως υποστηρίζουν Μόσχα και Πεκίνο– το χρηματοπιστωτικό σύστημα να μην μπορεί να χρησιμοποιείται ως γεωπολιτικό όπλο.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια οικοδόμησης «δικλείδων ασφαλείας» απέναντι σε μελλοντικές δυτικές κυρώσεις.
Στήριξη στο Ιράν και μήνυμα προς τη Δύση
Σημαντικό μέρος των τοποθετήσεων αφορούσε και το Ιράν.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Καλεντερίδης, τα κράτη του οργανισμού εξέφρασαν ισχυρή στήριξη στην εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του Ιράν, ενώ τάχθηκαν υπέρ της πολιτικής και διπλωματικής επίλυσης των διαφορών.
Παράλληλα υποστήριξαν το δικαίωμα της Τεχεράνης στην ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας στο πλαίσιο των διεθνών υποχρεώσεών της.
Για τον Καλεντερίδη, το συγκεκριμένο σκέλος των αποφάσεων αποτελεί σαφές πολιτικό μήνυμα προς τις ΗΠΑ και τη Δύση.
Φόβοι για νέο κύκλο ΗΠΑ–Ιράν
Η ανάλυση επεκτάθηκε και στη νέα ένταση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
Ο Καλεντερίδης εξέφρασε τον φόβο ότι ένας νέος κύκλος αμερικανικών και ιρανικών πληγμάτων θα μπορούσε να οδηγήσει ξανά σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη γεωγραφική έκταση της αντιπαράθεσης, καθώς μια γενίκευση της σύγκρουσης θα επηρέαζε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Στο πλαίσιο αυτό συμπεριέλαβε και την Ελλάδα και την Κύπρο, επισημαίνοντας ότι η επέκταση της εμβέλειας της σύγκρουσης αυξάνει τους κινδύνους για την ευρύτερη περιοχή.
Η Ρωσία επιστρέφει στην G20
Ένα ακόμη στοιχείο που ο Καλεντερίδης θεωρεί ενδεικτικό των αλλαγών είναι η επανεμφάνιση Ρώσων αξιωματούχων στις συναντήσεις της G20.
Παρουσίασε τη συμμετοχή του Ρώσου υπουργού Οικονομικών ως σημαντική πολιτικοδιπλωματική εξέλιξη και ως ένδειξη ότι η πλήρης απομόνωση μιας δύναμης του μεγέθους της Ρωσίας αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη.
Η αντίδραση ευρωπαϊκών κυβερνήσεων δείχνει, κατά την ανάλυσή του, το χάσμα που παραμένει μεταξύ Ουάσιγκτον και ορισμένων ευρωπαϊκών πρωτευουσών ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζεται πλέον η Μόσχα.
«Βόμβα» η νέα εξέλιξη στην υπόθεση Predator
Στην αρχή της εκπομπής ο Σταύρος Καλεντερίδης αφιέρωσε εκτενές μέρος και στην υπόθεση των υποκλοπών, με αφορμή τη μηνυτήρια αναφορά στελέχους της ΕΥΠ.
Εστίασε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, ο συγκεκριμένος αξιωματούχος είχε πρόσβαση σε εξαιρετικά ευαίσθητες πληροφορίες εθνικής ασφαλείας.
Κατά συνέπεια, υποστήριξε ότι ενδεχόμενη παραβίαση των επικοινωνιών ενός τέτοιου προσώπου υπερβαίνει τα όρια μιας συμβατικής υπόθεσης παράνομης παρακολούθησης και εγείρει πολύ σοβαρότερα ερωτήματα για την προστασία κρατικών απορρήτων και πληροφοριών που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη εξέλιξη «βόμβα», ασκώντας παράλληλα σφοδρή κριτική στους θεσμούς για τον τρόπο με τον οποίο έχει αντιμετωπιστεί μέχρι σήμερα η υπόθεση Predator.
Ο κόσμος δεν επιστρέφει στην προηγούμενη κατάσταση
Το τελικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η διεθνής τάξη εισέρχεται σε μια διαφορετική εποχή.
Ρωσία και Κίνα επιδιώκουν συστηματικά την αποδυνάμωση της αμερικανικής μονοκρατορίας. Η Ινδία επιχειρεί να διατηρήσει στρατηγική αυτονομία. Το Ιράν αναζητεί πολιτική, οικονομική και στρατηγική προστασία μέσω των ευρασιατικών θεσμών. Παράλληλα, νέοι εμπορικοί διάδρομοι, συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα και ανεξάρτητοι χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί δημιουργούν σταδιακά μια παράλληλη αρχιτεκτονική.
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης δεν αποτελεί ακόμη μια ενιαία στρατιωτικοπολιτική συμμαχία αντίστοιχη του ΝΑΤΟ – ούτε τα συμφέροντα των μελών του ταυτίζονται.
Το κρίσιμο, όμως, κατά τον Σταύρο Καλεντερίδη, βρίσκεται αλλού: ένα όλο και μεγαλύτερο τμήμα του πλανήτη δεν αποδέχεται πλέον ότι μία δύναμη μπορεί να καθορίζει μονομερώς τους κανόνες του διεθνούς παιχνιδιού.
Και αυτό είναι ίσως το καθαρότερο σημάδι ότι η μετάβαση προς έναν περισσότερο πολυπολικό κόσμο έχει ήδη αρχίσει.