Τη διαμόρφωση δύο αντίπαλων γεωπολιτικών πλεγμάτων, τα οποία διεκδικούν επιρροή στις εμπορικές διαδρομές που συνδέουν την Ινδία με την Ευρώπη, εξετάζει άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε στην ενότητα «Blogs» των Times of Israel.
Η ανάλυση, με τίτλο «Διάδρομοι και Χαλιφάτα: Ο IMEC, η Ινδο-Μεσόγειος και το Σύμφωνο της Μέκκας», τοποθετεί στο επίκεντρο τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης και το αποκαλούμενο «Σύμφωνο της Μέκκας», στο οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν.
Όπως υποστηρίζει ο αρθρογράφος, η πρωτοβουλία αυτή παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της ως ένα είδος «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Στην πράξη, όμως, προσομοιάζει περισσότερο με έναν μηχανισμό συνεργασίας μεταξύ στρατιωτικών επιτελείων, υπηρεσιών πληροφοριών και πολιτικών ηγεσιών, με τη χρηματοδοτική ισχύ του Ριάντ να αποτελεί τη συγκολλητική ουσία.
Το ξέσπασμα Ερντογάν για τον IMEC
Η ανάλυση υπενθυμίζει την αντίδραση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όταν ανακοινώθηκε ο IMEC στη Σύνοδο της G20 στο Νέο Δελχί, τον Σεπτέμβριο του 2023.
«Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία», είχε δηλώσει τότε ο Τούρκος πρόεδρος, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια της Άγκυρας για έναν εμπορικό και ενεργειακό σχεδιασμό που περιορίζει τον ρόλο της ως υποχρεωτικής γέφυρας ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη.
Κατά τον συντάκτη, η ευρύτερη περιοχή της Ινδο-Μεσογείου μετατρέπεται εκ νέου σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία της παγκόσμιας αντιπαράθεσης. Σε αυτήν συναντώνται εμπορικοί διάδρομοι, ενεργειακά συμφέροντα, θρησκείες και ανταγωνιστικές δυνάμεις που επιδιώκουν να ελέγξουν τη σύνδεση του Ινδικού Ωκεανού με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη.
Σαουδαραβικό χρήμα, τουρκική τεχνολογία και πακιστανικά πυρηνικά
Το υπό διαμόρφωση πλέγμα συνεργασίας στηρίζεται, σύμφωνα με την ανάλυση, σε έναν ξεκάθαρο καταμερισμό δυνατοτήτων.
Η Τουρκία διαθέτει αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, τεχνογνωσία στα μη επανδρωμένα συστήματα, δίκτυα πληροφοριών και έντονη γεωπολιτική φιλοδοξία. Το Πακιστάν προσφέρει έναν από τους μεγαλύτερους στρατιωτικούς μηχανισμούς του μουσουλμανικού κόσμου, πυρηνικά όπλα και πολυετή εμπειρία στην αποστολή στρατιωτικού προσωπικού και εκπαιδευτών στο εξωτερικό.
Η Σαουδική Αραβία προσθέτει το στοιχείο που λείπει από την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ: την οικονομική ισχύ. Το Ριάντ θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει ένα αμυντικό οικοσύστημα που θα συνδυάζει τουρκική τεχνολογία, πακιστανικό προσωπικό και οπλικά συστήματα πακιστανικής ή κινεζικής προέλευσης, υπό την πολιτική σκιά της πυρηνικής αποτροπής του Πακιστάν.
Στην περίπτωση που ενταχθεί και η Αίγυπτος, θα μπορούσε να σχηματιστεί ένα σχήμα Σαουδικής Αραβίας–Τουρκίας–Αιγύπτου–
Η συμμετοχή του Καΐρου θα προσέθετε στο σχήμα τη μεγαλύτερη πληθυσμιακά αραβική χώρα και μία από τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις της περιοχής.
Ο Χακάν Φιντάν στο κέντρο του σχεδιασμού
Κομβικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική αποδίδει η ανάλυση στον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας και πρώην αρχηγό της ΜΙΤ, Χακάν Φιντάν.
Η δραστηριότητά του στη Συρία, στο Ιράκ, στο Ιράν, στη Λιβύη και στον Περσικό Κόλπο παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι η Άγκυρα επιχειρεί να οικοδομήσει κάτι ευρύτερο από ένα σύνολο διμερών σχέσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην επίσκεψη του Φιντάν στη Λιβύη και στην έναρξη διαλόγου με τον στρατηγό Χαλίφα Χαφτάρ, παρά τη μακροχρόνια στήριξη της Τουρκίας προς την αντίπαλη κυβέρνηση της Τρίπολης.
Παράλληλα, η ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία αυξάνει την πίεση προς το Ισραήλ, ενώ οι πακιστανικές αμυντικές σχέσεις με τη Λιβύη και το Σουδάν δημιουργούν ένα ακόμη πιο σύνθετο πλέγμα στην Αφρική και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα και η Κύπρος στην απέναντι πλευρά
Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι μια ισχυρότερη Τουρκία, υποστηριζόμενη οικονομικά από τη Σαουδική Αραβία και στρατιωτικά από το Πακιστάν, θα επηρέαζε άμεσα την Ευρώπη και ιδιαίτερα την Ελλάδα.
Οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο, οι διαφορές για τα χωρικά ύδατα, τον εναέριο χώρο, τις θαλάσσιες ζώνες και την κυριαρχία επανέρχονται, όπως σημειώνεται, με περισσότερο επιθετική μορφή. Η εξωτερική χρηματοδότηση της τουρκικής στρατιωτικής ισχύος θα μπορούσε, επομένως, να μεταβάλει τους συσχετισμούς ακόμη και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Απέναντι σε αυτήν την αρχιτεκτονική, ο συντάκτης βλέπει να διαμορφώνεται ένα δεύτερο πλέγμα αμυντικής και πληροφοριακής συνεργασίας. Η Ινδία, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν ήδη ισχυρούς διμερείς δεσμούς, ενώ τα συμφέροντά τους συναντώνται ολοένα περισσότερο με εκείνα της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Αρμενίας.
Πρόκειται για μια γεωπολιτική διάταξη που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ανατολική Μεσόγειο και επιδιώκει να προστατεύσει τις εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές που παρακάμπτουν την Τουρκία.
Οι αντιφάσεις του «ισλαμικού ΝΑΤΟ»
Παρά τη δυναμική του εγχειρήματος, το άρθρο καταγράφει σοβαρές εσωτερικές αντιφάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να περιορίσουν ή ακόμη και να ακυρώσουν τις προοπτικές του.
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Αίγυπτος διαθέτουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα και ανταγωνίζονται για την ηγεσία του μουσουλμανικού κόσμου. Διαφορετικές είναι και οι σχέσεις τους με το πολιτικό Ισλάμ και τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Η κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι θεωρεί τη Μουσουλμανική Αδελφότητα έναν από τους βασικούς εχθρούς της, την ώρα που η πολιτική παράδοση του Ερντογάν διατηρεί βαθιές σχέσεις με οργανώσεις που συνδέονται μαζί της. Περίπλοκη και συχνά εχθρική είναι και η σχέση της σαουδαραβικής μοναρχίας με την Αδελφότητα.
Το Πακιστάν αντιμετωπίζει ταυτόχρονα εσωτερικές συγκρούσεις, την αστάθεια στο Μπαλουχιστάν και μια ολοένα βιαιότερη αντιπαράθεση με τους Αφγανούς Ταλιμπάν.
Χαρακτηριστικό των περιορισμών της συμμαχίας θεωρείται και το γεγονός ότι, σύμφωνα με το άρθρο, δεν υπήρξε συλλογική στρατιωτική αντίδραση μετά την επίθεση των Χούθι σε σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις στην Τζιζάν.
Η μάχη για τον έλεγχο των διαδρόμων
Το βασικό διακύβευμα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Αφορά τον έλεγχο, την προστασία και την πολιτική επιρροή πάνω στις υποδομές που θα συνδέσουν την Ινδία με την Ευρώπη.
Η Ευρώπη έχει άμεσο συμφέρον να αποτρέψει τη μετατροπή της σαουδαραβικής χρηματοδότησης σε ανεξέλεγκτη τουρκική επέκταση στην Αφρική, στον Καύκασο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ινδία, από την πλευρά της, επιδιώκει να περιορίσει την πακιστανική στρατηγική διείσδυση πέρα από τη Νότια Ασία.
Τρία χρόνια μετά την προειδοποίηση του Ερντογάν ότι δεν μπορεί να υπάρξει εμπορικός διάδρομος χωρίς την Τουρκία, το ερώτημα που θέτει το δημοσίευμα είναι σαφές: επιχειρούν η Άγκυρα, το Ισλαμαμπάντ και το Ριάντ να οικοδομήσουν μια αρχιτεκτονική ασφαλείας ικανή να καταστήσει πραγματικότητα τη συγκεκριμένη απειλή;