Το ερώτημα εάν η Ουάσιγκτον προετοιμάζει πραγματική αποκλιμάκωση με τη Ρωσία ή επιχειρεί να ελέγξει τη δημόσια συζήτηση γύρω από μια επικίνδυνη αντιπαράθεση θέτει ο Σταύρος Καλεντερίδης στην ανάλυσή του της 1ης Νοεμβρίου.
Συνδέει δύο εξελίξεις: την απευθείας επικοινωνία της φινλανδικής και της νορβηγικής ηγεσίας με τον Πούτιν και τις πληροφορίες για αμερικανικές παραινέσεις προς συμμάχους του ΝΑΤΟ να μετριάσουν τη ρητορική τους για τη ρωσική απειλή. Κατά την εκτίμησή του, οι κινήσεις αυτές αναδεικνύουν τα όρια της πολιτικής απομόνωσης της Μόσχας και τις διαφωνίες στο εσωτερικό της Δύσης.
Το τηλεφώνημα και οι ευρωπαϊκές διαφωνίες
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην κοινή τηλεφωνική επικοινωνία του προέδρου της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και του πρωθυπουργού της Νορβηγίας, Γιούνας Γκαρ Στέρε, με τον Ρώσο πρόεδρο.
Η φινλανδική προεδρία επιβεβαίωσε ότι η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε στις 27 Οκτωβρίου, κατόπιν διαβούλευσης με την Ουκρανία και σε συνέχεια της συνάντησης του Όσλο στις 20 Οκτωβρίου. Συνδεόταν με τις προγραμματιζόμενες συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι. Οι δύο ηγέτες εκπροσώπησαν τις χώρες τους και υπογράμμισαν τόσο τη συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία όσο και την ανάγκη επανέναρξης των διαπραγματεύσεων.
Ο Καλεντερίδης ερμηνεύει την πρωτοβουλία ως ρήγμα στην προηγούμενη ευρωπαϊκή προσέγγιση. Παρατηρεί ότι η απευθείας συζήτηση με το Κρεμλίνο επανέρχεται ως εργαλείο διπλωματίας ακόμη και για χώρες που έχουν στηρίξει αποφασιστικά το Κίεβο.
Η πρωτοβουλία προκάλεσε αντιδράσεις για τον συντονισμό μεταξύ των Ευρωπαίων. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, εξέφρασε επιφυλάξεις, ενώ ο Σουηδός πρωθυπουργός, Ουλφ Κρίστερσον, δήλωσε ότι δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αντιθέτως, ευχαρίστησε τους δύο ηγέτες για την παρέμβασή τους.
Κατά τον αναλυτή, πίσω από τη συζήτηση για ενιαία ευρωπαϊκή φωνή βρίσκεται και ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο της διαπραγμάτευσης.
Τα μηνύματα του Πενταγώνου
Το δεύτερο σκέλος αφορά τις πληροφορίες ότι το Πεντάγωνο ζήτησε από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να περιορίσουν ορισμένες δημόσιες τοποθετήσεις για τη Ρωσία.
Σύμφωνα με το Reuters, που επικαλείται τέσσερις πηγές με γνώση των συζητήσεων, σχετικά μηνύματα μεταφέρθηκαν στη Λιθουανία, τη Λετονία και την Εσθονία. Μεταξύ των Αμερικανών αξιωματούχων που τα διαβίβασαν κατονομάζεται ο Έλμπριτζ Κόλμπι. Το Πεντάγωνο απέφυγε να σχολιάσει ιδιωτικές συνομιλίες μεταξύ συμμάχων.
Ο Καλεντερίδης εξετάζει δύο ενδεχόμενες ερμηνείες: την προσπάθεια δημιουργίας περιθωρίου για διαπραγματεύσεις και την επιδίωξη περιορισμού της ανησυχίας των ευρωπαϊκών κοινωνιών για τον κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης. Πρόκειται για τη δική του ανάγνωση των αμερικανικών κινήσεων.
«Η Ελλάδα έχει επαφές;»
Από αυτή τη συζήτηση προκύπτει και το ερώτημα που θέτει για την Αθήνα: διατηρεί η Ελλάδα διαύλους με τη Μόσχα, όταν άλλοι Ευρωπαίοι αναζητούν απευθείας επικοινωνία;
Επικαλείται τους ιστορικούς και οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία, αλλά και την παρουσία ελληνικού πληθυσμού σε περιοχές της ανατολικής Ουκρανίας υπό ρωσικό έλεγχο. Υποστηρίζει ότι τα συμφέροντα αυτά επιβάλλουν δυνατότητα επικοινωνίας.
Σχολιάζει επίσης την ουκρανική ανάγκη για πυραύλους αναχαίτισης Patriot και το αίτημα επίσπευσης των παραδόσεων. Επικρίνει την επιβάρυνση των Ευρωπαίων και την απόσταση μεταξύ άμεσων στρατιωτικών αναγκών και χρονοδιαγραμμάτων προμήθειας.
Καλώδιο και NAVTEX: Η ανησυχία για προηγούμενο
Στα ελληνοτουρκικά, διαχωρίζει τις εργασίες πόντισης καλωδίου οπτικών ινών από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
Υποστηρίζει ότι η παράλληλη έκδοση τουρκικών NAVTEX και οι αναφορές σε γαλλική ενημέρωση της Άγκυρας πρέπει να εξεταστούν ως προς τις συνέπειές τους για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Εκφράζει την ανησυχία ότι μπορεί να δημιουργηθεί προηγούμενο που θα αξιοποιήσει η Τουρκία σε μελλοντική διένεξη.
Η θέση του περί «γκριζαρίσματος» αποτελεί εκτίμησή του. Η έκδοση τουρκικής NAVTEX δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ζητήθηκε τουρκική άδεια.
Επικρίνει ακόμη την κυβερνητική επιχειρηματολογία για την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και τις συμφωνίες οριοθέτησης με Ιταλία και Αίγυπτο. Εστιάζει στις αλιευτικές ρυθμίσεις με την Ιταλία και στην επήρεια των νησιών στη συμφωνία με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι οι χειρισμοί αυτοί μπορούν να επηρεάσουν μελλοντικές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία.
Παράλληλα, απορρίπτει την ανάδειξη διαφορών στη διατύπωση Καραμανλή και Σαμαρά ως ουσιαστική απάντηση στην κριτική για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ισραήλ, Ιράν και επιχειρήσεις πληροφοριών
Για το Ισραήλ, αναφέρεται στο ενδεχόμενο συνεργασίας Μπενιαμίν Νετανιάχου–Γκάντι Άιζενκοτ, το οποίο συνδέει με αμερικανική επιδίωξη ισχυρού πολιτικού μετώπου ενόψει πιθανής νέας περιφερειακής αναμέτρησης. Η σύνδεση αυτή, όπως και η πρόβλεψή του για τη συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, αποτελούν εκτιμήσεις του.
Σχολιάζει δηλώσεις που αποδίδονται στον πρώην επικεφαλής της Μοσάντ, Νταβίντ Μπαρνέα, για τη δημοσιοποίηση υλικού επιχειρήσεων στο Ιράν και τη χρησιμοποίηση των μαζικών συλλήψεων ως κάλυψης για πραγματικούς πράκτορες. Επικεντρώνεται στο ανθρώπινο κόστος αυτών των πρακτικών και αμφισβητεί τη ρητορική περί προστασίας του ιρανικού λαού. Σχετικά δημοσιεύματα αποδίδουν στον Μπαρνέα την περιγραφή αυτής της τακτικής.
Αναφέρεται επίσης στην αποχώρηση του Φλάβιο Μπολσονάρο από τη Βραζιλία μέσω Αργεντινής. Το CNN Brasil περιγράφει συμμετοχή πρώην στελέχους της Μοσάντ στη διαδρομή του. Η πληροφορία αυτή διακρίνεται από το ευρύτερο συμπέρασμα του αναλυτή περί επιχείρησης της ίδιας της υπηρεσίας.
Ο λογαριασμός του πολέμου και η κριτική στις Βρυξέλλες
Ιδιαίτερο βάρος δίνει στο οικονομικό κόστος της αμερικανικής εμπλοκής στο Ιράν. Η εκτίμηση που διαβίβασε το Πεντάγωνο στο Κογκρέσο το τοποθετεί στα 47,1 δισ. δολάρια έως τις 16 Οκτωβρίου. Ο Καλεντερίδης θεωρεί ότι ο τελικός λογαριασμός θα είναι υψηλότερος και συνδέει τις δαπάνες με την πολιτική πίεση στην αμερικανική κυβέρνηση.
Σε ξεχωριστή ενότητα επικρίνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη στάση της απέναντι στην πολωνική κυβέρνηση και τις παρεμβάσεις στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Καταγγέλλει επιλεκτική επίκληση του κράτους δικαίου. Οι χαρακτηρισμοί περί πραξικοπήματος αποτελούν δική του πολιτική αποτίμηση.
Η οικονομική προσέγγιση Τουρκίας–Ουκρανίας
Η ανάλυση ολοκληρώνεται με τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου Τουρκίας–Ουκρανίας. Η ουκρανική τελωνειακή υπηρεσία αναφέρει ότι οι δασμολογικές προτιμήσεις εφαρμόζονται για τις ουκρανικές εξαγωγές από την 1η Οκτωβρίου 2026 και για τις εισαγωγές τουρκικών προϊόντων στην Ουκρανία από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Ο Καλεντερίδης θέτει το ερώτημα εάν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του Κιέβου μπορεί να ωφελεί εμμέσως τουρκικές επιχειρήσεις. Εκφράζει επίσης ανησυχία για τις επιπτώσεις μιας μελλοντικής ουκρανικής ένταξης στην ΕΕ, συνδέοντας την οικονομική προσέγγιση Άγκυρας–Κιέβου με τις ευρύτερες επιλογές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.