Μια νέα γεωπολιτική εξίσωση διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο να αναδεικνύεται σε κρίσιμο κρίκο της σχέσης Ινδίας–Ευρώπης και το Ισραήλ να βρίσκεται στο κέντρο του σχεδιασμού του IMEC, του Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης.
Στην εκπομπή του, ο Σάββας Καλεντερίδης έθεσε το ζήτημα στη σωστή του βάση: η Κύπρος δεν είναι απλώς ένα «τοπικό πρόβλημα» της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά ευρωπαϊκό έδαφος υπό κατοχή και ταυτόχρονα γεωστρατηγικό σημείο πρώτης γραμμής. Από αυτήν την αφετηρία εξηγείται και η αυξανόμενη σημασία που αποκτά η Λευκωσία για την Ινδία, ιδιαίτερα μέσα στο πλαίσιο του IMEC.
Ο IMEC, που ανακοινώθηκε στη Σύνοδο των G20 στο Νέο Δελχί το 2023, σχεδιάστηκε ως ένας μεγάλος εμπορικός και γεωοικονομικός διάδρομος που θα συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη μέσω θαλάσσιων, σιδηροδρομικών, ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών. Η διαδρομή περνά από τον Κόλπο και το Ισραήλ, με την Ευρώπη να αποτελεί τον τελικό προορισμό του σχεδίου. Το Ισραήλ, ιδίως μέσω της Χάιφα, θεωρείται κομβικός κρίκος της αρχιτεκτονικής του διαδρόμου.
Εδώ ακριβώς μπαίνει η Κύπρος. Η γεωγραφική της θέση, η ιδιότητά της ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η εγγύτητά της με το Ισραήλ την καθιστούν φυσική πύλη για την ινδική στρατηγική προς την Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ινδία και η Κύπρος αναβάθμισαν τις σχέσεις τους σε στρατηγική εταιρική σχέση, με έμφαση στην άμυνα, τη ναυτική συνεργασία, την κυβερνοασφάλεια, την αντιτρομοκρατία και τη διασύνδεση με την Ευρώπη.
Σύμφωνα με όσα ανέδειξε ο Σάββας Καλεντερίδης, η ενόχληση που προκαλεί αυτή η προσέγγιση δεν είναι τυχαία. Η Τουρκία, η οποία εδώ και δεκαετίες κατέχει τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, βλέπει την Κύπρο να αποκτά νέο ρόλο όχι ως αδύναμος κρίκος, αλλά ως γεωπολιτικός κόμβος. Η σύνδεση Κύπρου–Ινδίας, σε συνδυασμό με τον ρόλο του Ισραήλ στον IMEC, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η Ινδία δεν κινείται μόνο οικονομικά. Κινείται και στρατηγικά. Αναζητά αξιόπιστους εταίρους απέναντι σε ένα πλέγμα προκλήσεων που συνδέεται με την Τουρκία και το Πακιστάν. Η Άγκυρα έχει αναπτύξει στενή σχέση με το Ισλαμαμπάντ, ενώ η τουρκική αμυντική τεχνολογία και η τουρκική στρατηγική παρουσία έχουν απλωθεί σε περιοχές που αφορούν άμεσα την ινδική ασφάλεια. Από αυτήν την οπτική, η συνεργασία της Ινδίας με την Ελλάδα και την Κύπρο δεν είναι επιθετική κίνηση. Είναι αμυντικό αντίβαρο.
Στην εκπομπή επισημάνθηκε και η γερμανική ενόχληση για τη διαμόρφωση ενός άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ινδίας. Η κριτική αυτή παρουσιάζει την προσέγγιση των τριών χωρών ως κίνηση «κατά της Τουρκίας», παραβλέποντας ότι η Τουρκία είναι η δύναμη που κατέχει έδαφος κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο, πιέζει την Κύπρο και προωθεί λύση δύο κρατών στο Κυπριακό.
Η πραγματικότητα είναι απλή: όταν η Τουρκία αναβαθμίζει τη σχέση της με το Πακιστάν και επεκτείνει την παρουσία της σε Μεσόγειο, Καύκασο, Αφρική και Κεντρική Ασία, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν κάθε λόγο να αναζητούν στρατηγικά στηρίγματα. Η Ινδία προσφέρει ένα τέτοιο στήριγμα, όχι μόνο λόγω μεγέθους, αλλά και λόγω σύγκλισης συμφερόντων.
Ο ρόλος του Ισραήλ προσθέτει ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Ο IMEC δεν μπορεί να λειτουργήσει σοβαρά χωρίς σταθερότητα στο Ισραήλ και στην Ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, η ασφάλεια της Κύπρου, η συνεργασία με την Ελλάδα και η σχέση με την Ινδία δεν είναι ξεχωριστά κεφάλαια. Είναι κομμάτια του ίδιου παζλ.
Αυτό εξηγεί γιατί η Κύπρος αποκτά πλέον ρόλο μεγαλύτερο από το μέγεθός της. Δεν είναι μόνο το Κυπριακό. Είναι η ευρωπαϊκή ασφάλεια. Είναι η ενεργειακή και ψηφιακή διασύνδεση. Είναι η ναυτική ασφάλεια. Είναι η δυνατότητα της Ινδίας να αποκτήσει αξιόπιστη πρόσβαση στην Ευρώπη μέσω μιας διαδρομής που παρακάμπτει ασταθείς ή εχθρικές ζώνες.
Το μήνυμα της ανάλυσης είναι καθαρό: η Κύπρος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βάρος, αλλά ως πλεονέκτημα. Η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για στρατηγική αυτονομία ενώ αφήνει υπό κατοχή έδαφος κράτους-μέλους της. Και η Ελλάδα δεν μπορεί να βλέπει την ινδική προσέγγιση ως δευτερεύον θέμα. Σε μια εποχή που οι διάδρομοι εμπορίου γίνονται διάδρομοι ισχύος, η συμμαχία με την Ινδία και η σύνδεση με το Ισραήλ μπορούν να αλλάξουν τους συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο IMEC δεν είναι απλώς οικονομικό σχέδιο. Είναι γεωπολιτική αρχιτεκτονική. Και μέσα σε αυτήν την αρχιτεκτονική, η Κύπρος μπορεί να γίνει από «πρόβλημα» της Ευρώπης σε στρατηγική πύλη της.