Ένα πυκνό παρασκήνιο μυστικών επαφών μεταξύ Συρίας και Ισραήλ, με άμεση εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών και στο βάθος την Τουρκία, προηγήθηκε του ισραηλινού βομβαρδισμού της αεροπορικής βάσης Abu al-Duhur στη βορειοδυτική Συρία στις 18 Αυγούστου.
Νέες πληροφορίες που δημοσιεύει το Al Majalla επιβεβαιώνουν, όσα έγραφε το Geopolitico, ότι λίγες ημέρες πριν από το πλήγμα είχαν πραγματοποιηθεί όχι μία, αλλά αρκετές τηλεφωνικές επικοινωνίες μεταξύ του Σύρου υπουργού Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι και του νέου επικεφαλής της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν.
Η Δαμασκός γνώριζε ότι το Ισραήλ παρακολουθούσε με ανησυχία τις εργασίες στην Abu al-Duhur και προσπάθησε, μέσω των Αμερικανών αλλά και απευθείας στις επαφές με τη Μοσάντ, να εξηγήσει τους λόγους αποκατάστασης του διαδρόμου του αεροδρομίου.
Το βασικό μήνυμα των Σύρων ήταν ότι δεν υπήρχε πρόθεση δημιουργίας απειλής εναντίον του Ισραήλ ούτε σχεδιασμός μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής βάσης.
Το Ισραήλ, ωστόσο, δεν πείστηκε.
Και στις 18 Αυγούστου χτύπησε.
Απευθείας τηλεφωνήματα Σαϊμπάνι με τον αρχηγό της Μοσάντ
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Al Majalla, το τελευταίο διάστημα έχει διαμορφωθεί ένας εξαιρετικά ασυνήθιστος δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στη νέα συριακή ηγεσία και τις ισραηλινές υπηρεσίες.
Ο Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι είχε σειρά συνομιλιών με τον Ρόμαν Γκόφμαν, νέο επικεφαλής της Μοσάντ.
Οι επαφές αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη διαδικασία συριακών–ισραηλινών διαπραγματεύσεων υπό αμερικανική αιγίδα, οι οποίες έχουν πραγματοποιηθεί σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, μεταξύ άλλων στο Λονδίνο και το Παρίσι.
Στις προηγούμενες συνομιλίες είχαν συμμετάσχει, από ισραηλινής πλευράς, ο πρώην αρχηγός της Μοσάντ Ντέιβιντ Μπαρνέα και ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Γκιλ Ράιχ, ενώ τη συριακή πλευρά εκπροσωπούσαν ο Σαϊμπάνι και ο πρώην αρχηγός των συριακών υπηρεσιών πληροφοριών Χουσεΐν αλ-Σαλάμα.
Η αμερικανική γραμμή αποκλιμάκωσης
Καθοριστικό ρόλο στις επαφές είχε ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ.
Όταν από ισραηλινής πλευράς άρχισαν να διατυπώνονται ερωτήματα για τις τουρκικές και συριακές δραστηριότητες στην Abu al-Duhur, ο Μπάρακ επιχείρησε να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό «deconfliction», δηλαδή τον δίαυλο αποτροπής στρατιωτικής σύγκρουσης.
Ο μηχανισμός αυτός είχε συμφωνηθεί στις συνομιλίες Συρίας–Ισραήλ στο Παρίσι στις 6 Ιανουαρίου.
Η Ουάσιγκτον είχε τότε ανακοινώσει συμφωνία για τη δημιουργία ενός «κοινού μηχανισμού ολοκλήρωσης», ο οποίος θα λειτουργούσε ουσιαστικά ως μόνιμος δίαυλος ανταλλαγής πληροφοριών και αντιμετώπισης κρίσεων, με σκοπό τη μείωση των στρατιωτικών εντάσεων.
Μέρος των συζητήσεων είχε παρακολουθήσει και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Η Δαμασκός ήθελε κέντρο συντονισμού – Το Ισραήλ αρνήθηκε
Η συριακή κυβέρνηση, σύμφωνα με το δημοσίευμα, επιδίωξε να προχωρήσει περισσότερο ο μηχανισμός και πρότεινε τη δημιουργία ενός κοινού κέντρου συντονισμού στην Ιορδανία.
Στόχος θα ήταν περιστατικά όπως εκείνο της Abu al-Duhur να αντιμετωπίζονται πριν εξελιχθούν σε στρατιωτικές επιθέσεις.
Το Ισραήλ αρνήθηκε να ενεργοποιήσει ένα τέτοιο κέντρο.
Αντιθέτως, σύμφωνα με τη συριακή πλευρά, ενίσχυσε τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις και τις εισόδους των ισραηλινών δυνάμεων στη νότια Συρία.
Τελικά ενεργοποιήθηκε ένας πιο περιορισμένος αμερικανικός μηχανισμός ανταλλαγής πληροφοριών για στρατιωτικά ζητήματα, διακίνηση οπλισμού και τρομοκρατία.
Τι είπε η Δαμασκός για τα τουρκικά Bayraktar
Η Abu al-Duhur βρίσκεται περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα, γεγονός που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ισραηλινή ανησυχία.
Όταν ο αρχηγός της Μοσάντ ζήτησε εξηγήσεις για τις εργασίες στο αεροδρόμιο, η Δαμασκός υποστήριξε ότι ο διάδρομος αποκαθίστατο για λόγους που δεν στρέφονταν κατά του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Al Majalla, στο αεροδρόμιο επρόκειτο να επιχειρούν τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μεταξύ των οποίων Bayraktar και άλλοι τύποι UAV.
Η συριακή εξήγηση ήταν ότι τα drones θα χρησιμοποιούνταν για επιχειρήσεις εναντίον του Ισλαμικού Κράτους και άλλων πολιτοφυλακών, καθώς και για την επιτήρηση των συνόρων με το Ιράκ και τον Λίβανο προκειμένου να αντιμετωπιστεί η διείσδυση όπλων και ενόπλων ομάδων.
Η Δαμασκός υποστήριξε επίσης ότι η στρατηγική της επικεντρώνεται στην ανοικοδόμηση της χώρας, στην ανάπτυξη ενεργειακών διαδρόμων και δικτύων και στην ασφάλεια των συνόρων.
Το Ισραήλ είχε διαφορετική ανάγνωση.
Θεώρησε ότι η παρουσία τουρκικών στρατιωτικών UAV στην Abu al-Duhur μπορούσε να αποτελέσει τουρκική απειλή εναντίον του.
Και προειδοποίησε ότι θα βομβάρδιζε τους διαδρόμους ώστε να εμποδίσει την άφιξη αεροσκαφών και την εγκαθίδρυση στρατιωτικής υποδομής.
Η επικοινωνία της 14ης Αυγούστου
Μία από τις επαφές Σαϊμπάνι–Γκόφμαν πραγματοποιήθηκε στις 14 Αυγούστου, σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν αρχικά γίνει γνωστές από το Reuters.
Τρεις ημέρες αργότερα, στις 17 Αυγούστου, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών συναντήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τον Τομ Μπάρακ.
Όλες οι ενδείξεις στη Δαμασκό ήταν ότι ο μηχανισμός επικοινωνίας εξακολουθούσε να λειτουργεί και ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να βρουν λύση.
Μία ημέρα μετά, στις 18 Αυγούστου, το Ισραήλ βομβάρδισε την Abu al-Duhur.
Η συριακή ηγεσία, σύμφωνα με το Al Majalla, αιφνιδιάστηκε.
Ο Νετανιάχου αγνόησε την Ουάσιγκτον
Η πλέον αποκαλυπτική πληροφορία αφορά τη στάση των ΗΠΑ.
Πηγές του Al Majalla υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε ζητήσει από το Ισραήλ να μην προχωρήσει στο πλήγμα και να επιλύσει το ζήτημα μέσω του υπάρχοντος διαύλου αποκλιμάκωσης.
Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου, όμως, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, «δεν εισάκουσε» το αμερικανικό αίτημα.
Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η επίθεση δημιούργησε ένταση ταυτόχρονα μεταξύ τριών εταίρων της Ουάσιγκτον: του Ισραήλ, της Τουρκίας και της Συρίας.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επενδύσει πολιτικά στη νέα κυβέρνηση του προέδρου Αχμέντ αλ-Σάραα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος διατηρεί στενή σχέση με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Την ίδια στιγμή, η σχέση του με τον Νετανιάχου εμφανίζεται περισσότερο προβληματική σε σχέση με το παρελθόν, χωρίς αυτό να αναιρεί τη στρατηγική αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ.
Σαϊμπάνι: «Δεν υπήρχε σχέδιο για τουρκική βάση»
Μετά το πλήγμα, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών επιχείρησε να διαψεύσει κατηγορηματικά το βασικό ισραηλινό επιχείρημα.
Μιλώντας στο Axios, ανέφερε ότι δεν υπήρχε πρόθεση δημιουργίας τουρκικής βάσης στην Abu al-Duhur, ούτε μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας και ανάπτυξης στρατευμάτων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η βάση ήταν σχεδόν άδεια.
Δεν είχε ακόμη αποκατασταθεί πλήρως, ούτε είχε καταστεί επιχειρησιακή, καθώς οι εργασίες βρίσκονταν ακόμη στο στάδιο της αποκατάστασης.
Η συριακή πλευρά επιμένει ότι, παρά τις στενές σχέσεις της με την Άγκυρα, δεν θέλει η Συρία να μετατραπεί σε πεδίο αντιπαράθεσης Τουρκίας–Ισραήλ.
Νετανιάχου: «Τους είχαμε προειδοποιήσει»
Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός παρουσίασε εντελώς διαφορετική εικόνα.
Μετά την επίθεση υποστήριξε ότι το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει τη Δαμασκό να μην επιτρέψει τουρκική παρουσία στη συγκεκριμένη βάση.
«Το μήνυμά μας ήταν πολύ σαφές: μην το κάνετε. Νομίζω ότι δεν κατάλαβαν πλήρως το μήνυμα», ανέφερε.
Το γραφείο του Νετανιάχου υποστήριξε ότι οι προειδοποιήσεις είχαν επαναληφθεί και ότι η εγκατάσταση τουρκικών δυνάμεων στην περιοχή θα αποτελούσε απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ.
Για το Τελ Αβίβ, επομένως, το πλήγμα ήταν προληπτική ενέργεια για την αποτροπή ενός ενδεχόμενου τουρκικού στρατιωτικού τετελεσμένου.
Η Άγκυρα διαψεύδει και κατηγορεί το Ισραήλ
Η Τουρκία, αντίθετα, δήλωσε ότι δεν υπήρχε τουρκική στρατιωτική παρουσία στην Abu al-Duhur.
Τούρκος αξιωματούχος κατηγόρησε το Ισραήλ ότι κατασκευάζει προσχήματα για να βομβαρδίζει γειτονικές χώρες και να προκαλεί αστάθεια στην περιοχή.
Εξαιρετικά επικίνδυνο ήταν και ένα ακόμη στοιχείο που αποκάλυψε ο Τομ Μπάρακ.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, η Τουρκία δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για την ισραηλινή επίθεση.
Ως αποτέλεσμα, οι τουρκικές δυνάμεις εντόπισαν ισραηλινά αεροσκάφη να κατευθύνονται βόρεια, προς την κατεύθυνση της τουρκικής επικράτειας.
Αυτό, σύμφωνα με τον Μπάρακ, θα μπορούσε να οδηγήσει την Άγκυρα στην προετοιμασία στρατιωτικής αντίδρασης.
Μόνο η επικράτηση «ψυχραιμότερων μυαλών» απέτρεψε, όπως είπε, μια πολύ σοβαρότερη εξέλιξη.
Πόσο κοντά βρέθηκαν Ισραήλ και Τουρκία σε επικίνδυνο επεισόδιο
Η συγκεκριμένη λεπτομέρεια δείχνει πόσο εύκολα το πλήγμα στην Abu al-Duhur θα μπορούσε να μετατραπεί από ισραηλινοσυριακή κρίση σε άμεσο ισραηλινοτουρκικό στρατιωτικό επεισόδιο.
Ένα τουρκικό ραντάρ που εντοπίζει ισραηλινά μαχητικά να κινούνται προς τα βόρεια, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και σε ένα περιβάλλον ήδη γεμάτο καχυποψία, δημιουργεί όλες τις προϋποθέσεις για λανθασμένους υπολογισμούς.
Και αυτό εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον επιδίωκε να επιλυθεί η διαφορά μέσω των μυστικών διαύλων και όχι με βόμβες.
«Κάθε φορά που πλησιάζουμε σε συμφωνία, το Ισραήλ απομακρύνεται»
Η συριακή δυσφορία είναι πλέον εμφανής.
Πηγή από τη Δαμασκό ανέφερε στο Al Majalla ότι «κάθε φορά που πλησιάζουμε στην επίτευξη μιας συμφωνίας ασφαλείας με αμερικανική διαμεσολάβηση, το Ισραήλ κάνει πίσω».
Η ίδια πηγή χαρακτηρίζει «γελοίο» το επιχείρημα περί ανάγκης δημιουργίας τουρκικής βάσης στην Abu al-Duhur.
Και θέτει ένα απλό ερώτημα: από τη στιγμή που τουρκικές στρατιωτικές βάσεις βρίσκονται μόλις 70 χιλιόμετρα μακριά, εντός τουρκικού εδάφους, ποιο θα ήταν το αποφασιστικό στρατηγικό πλεονέκτημα μιας επιπλέον βάσης μέσα στη Συρία;
Παράλληλα, η ένταση Ισραήλ–Δαμασκού παραμένει.
Ο Σαϊμπάνι έχει απαιτήσει «άνευ όρων» αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από συριακό έδαφος πέραν της γραμμής του 1974.
Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ, από την άλλη, έχει ξεκαθαρίσει ότι το Ισραήλ σκοπεύει να διατηρήσει τις δυνάμεις του εντός της Συρίας.
Η Abu al-Duhur αλλάζει το παιχνίδι
Το πλήγμα της 18ης Αυγούστου αποκτά επομένως πολύ μεγαλύτερη σημασία από την καταστροφή ενός διαδρόμου αεροδρομίου.
Έδειξε ότι το Ισραήλ είναι αποφασισμένο να εμποδίσει προληπτικά οποιαδήποτε τουρκική στρατιωτική εγκατάσταση στη Συρία θεωρεί ότι μπορεί στο μέλλον να περιορίσει την ελευθερία κινήσεών του.
Αποκάλυψε όμως ταυτόχρονα τα όρια των αμερικανικών μηχανισμών αποκλιμάκωσης.
Η Δαμασκός μιλούσε απευθείας με τον αρχηγό της Μοσάντ. Οι Αμερικανοί μετέφεραν μηνύματα. Η συριακή πλευρά εξηγούσε τη χρήση του αεροδρομίου. Η Ουάσιγκτον φέρεται να ζήτησε να μην πραγματοποιηθεί επίθεση.
Κι όμως, το Ισραήλ χτύπησε.
Η μεγαλύτερη προειδοποίηση βρίσκεται ίσως σε αυτό ακριβώς το γεγονός.
Στη βόρεια Συρία, πλέον, δεν συναντώνται μόνο οι στρατηγικές Ισραήλ και Δαμασκού. Συναντάται η ισραηλινή απαίτηση για απόλυτη επιχειρησιακή ελευθερία με την προσπάθεια της Τουρκίας να αποκτήσει βαθύτερο στρατιωτικό αποτύπωμα στη νέα Συρία.
Και όσο αυτές οι δύο επιδιώξεις πλησιάζουν γεωγραφικά η μία την άλλη, τόσο οι τηλεφωνικές γραμμές της Μοσάντ, της Δαμασκού και της Ουάσιγκτον θα καλούνται να αποτρέψουν αυτό που όλοι δηλώνουν ότι δεν θέλουν:
μια απευθείας σύγκρουση Ισραήλ–Τουρκίας επί συριακού εδάφους.
Ταυτότητα του Al Majalla
Το Al Majalla είναι αραβικό περιοδικό πολιτικής, διεθνών σχέσεων και γεωπολιτικής, με έδρα το Λονδίνο και ιστορία που ξεκινά από το 1980. Εκδίδεται από τον Saudi Research and Media Group (SRMG), έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους ενημέρωσης της Μέσης Ανατολής, στον οποίο ανήκει και η εφημερίδα Asharq Al-Awsat. Δημοσιεύει αναλύσεις και παρασκηνιακές πληροφορίες με ιδιαίτερη έμφαση στη Μέση Ανατολή, τη Συρία, το Ιράν, το Ισραήλ και τις περιφερειακές ισορροπίες. Διαθέτει αραβική και αγγλόφωνη έκδοση και συχνά φιλοξενεί πληροφορίες από διπλωματικές, κυβερνητικές και υπηρεσιακές πηγές της περιοχής.