Νέα εστία έντασης δημιουργεί η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο, στέλνοντας το ερευνητικό σκάφος R/V TÜBİTAK MARMARA σε θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, την οποία επιχείρησε προηγουμένως να δεσμεύσει με NAVTEX που εξέδωσε ο αναρμόδιος σταθμός της Αττάλειας.
Το τουρκικό πλοίο απέπλευσε από το λιμάνι της Μαρμαρίδας, με την ελληνική πλευρά να παρακολουθεί από την πρώτη στιγμή την πορεία και τις κινήσεις του. Πλωτό του Λιμενικού Σώματος, σε συντονισμό με μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού, έχει αναλάβει τη διακριτική αλλά συνεχή επιτήρηση του TÜBİTAK MARMARA.
Οι ελληνικές Αρχές καταγράφουν κάθε δραστηριότητα του τουρκικού πληρώματος, καθώς η φύση των ερευνών που θα επιχειρήσει να πραγματοποιήσει το σκάφος θα καθορίσει και την αντίδραση της Αθήνας.
Η παράνομη τουρκική NAVTEX
Η νέα τουρκική πρόκληση εκδηλώθηκε με την έκδοση της NAVTEX 0862/26 από τον σταθμό της Αττάλειας. Με αυτήν, η Άγκυρα επιχείρησε να δεσμεύσει μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου μία εκτεταμένη θαλάσσια περιοχή νότια και νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου.
Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα, καθώς η τουρκική οδηγία εκδόθηκε από αναρμόδιο σταθμό και αφορούσε περιοχή η οποία επικαλύπτει ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Ο υδρογραφικός σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε την αντί-NAVTEX 1036/26, με την οποία απορρίπτει την τουρκική κίνηση και ξεκαθαρίζει ότι ο σταθμός της Αττάλειας δεν διαθέτει την αρμοδιότητα έκδοσης οδηγιών για τη συγκεκριμένη περιοχή.
Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε ότι ο συντονισμός της ναυσιπλοΐας και η έκδοση των σχετικών οδηγιών ασφαλείας στη συγκεκριμένη θαλάσσια ζώνη αποτελούν αρμοδιότητα του σταθμού Ηρακλείου.
Τι μπορεί να κάνει το τουρκικό σκάφος
Η παρουσία ενός ερευνητικού πλοίου στην περιοχή δεν συνιστά από μόνη της παραβίαση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το κρίσιμο ζήτημα είναι το είδος των ερευνών που θα πραγματοποιήσει.
Το TÜBİTAK MARMARA κινείται σε θαλάσσια ζώνη η οποία, όσον αφορά τη στήλη των υδάτων, θεωρείται Ανοιχτή Θάλασσα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί, για παράδειγμα, να πραγματοποιήσει απλές ωκεανογραφικές μετρήσεις θερμοκρασίας ή αλατότητας.
Η κατάσταση αλλάζει πλήρως εάν το τουρκικό πλήρωμα επιχειρήσει να διεξαγάγει έρευνες που σχετίζονται με τον βυθό και το υπέδαφος.
Οποιαδήποτε πόντιση επιστημονικών οργάνων, λήψη δειγμάτων από τον πυθμένα ή πραγματοποίηση γεωφυσικών και σεισμικών ερευνών εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας θα συνιστούσε προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.
Για τον λόγο αυτόν το πλωτό του Λιμενικού διατηρεί συνεχή οπτική επαφή με το τουρκικό ερευνητικό, ενώ οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις παραμένουν σε επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Η παρακολούθηση από Λιμενικό και Πολεμικό Ναυτικό
Η παρουσία του Λιμενικού στην περιοχή δεν είναι τυπική. Αποστολή του είναι να διαπιστώσει εάν το TÜBİTAK MARMARA περιορίζεται στις επιτρεπόμενες έρευνες στη στήλη των υδάτων ή αν επιχειρεί να επεκτείνει τη δραστηριότητά του στον βυθό.
Παράλληλα, οι κινήσεις του τουρκικού πλοίου παρακολουθούνται και από το Πολεμικό Ναυτικό, ώστε να υπάρχει πλήρης επιχειρησιακή εικόνα και δυνατότητα άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση κλιμάκωσης.
Η Αθήνα επιλέγει σε αυτή τη φάση τη στενή επιτήρηση και την καταγραφή των κινήσεων του σκάφους, χωρίς να επιτρέπει στην Άγκυρα να δημιουργήσει τετελεσμένα ή να παρουσιάσει τη δραστηριότητά της ως αποδοχή των τουρκικών διεκδικήσεων.
Η σύνδεση με τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα»
Η αποστολή του TÜBİTAK MARMARA δεν αντιμετωπίζεται ως μία μεμονωμένη επιστημονική δραστηριότητα. Εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική της Άγκυρας να προβάλλει διεκδικήσεις και να εμφανίζεται ότι διαθέτει διοικητικές, περιβαλλοντικές και ερευνητικές αρμοδιότητες σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σύνδεση της τουρκικής κίνησης με τις μονομερείς ανακοινώσεις περί «θαλάσσιων πάρκων». Μέσω αυτών η Τουρκία επιχειρεί να περιβάλει τις επεκτατικές της αξιώσεις με έναν φαινομενικά περιβαλλοντικό χαρακτήρα.
Η περιβαλλοντική προστασία χρησιμοποιείται ως πρόσθετο εργαλείο προβολής κυριαρχικών αξιώσεων και αμφισβήτησης των ελληνικών αρμοδιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Καστελλόριζο ξανά στο επίκεντρο
Η επιλογή της περιοχής νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου δεν είναι τυχαία. Το ακριτικό νησιωτικό σύμπλεγμα αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικούς στόχους της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να αμφισβητήσει το δικαίωμα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Μέσα από NAVTEX, ερευνητικές αποστολές και περιβαλλοντικές ανακοινώσεις, η Τουρκία προσπαθεί να παγιώσει τη δική της αντίληψη για τη θαλάσσια δικαιοδοσία στην περιοχή.
Η ελληνική αντί-NAVTEX και η επιχειρησιακή παρουσία Λιμενικού και Πολεμικού Ναυτικού στέλνουν το μήνυμα ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να επιτρέψει την αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων ή τη δημιουργία τετελεσμένων.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από τις πραγματικές ενέργειες του TÜBİTAK MARMARA. Εάν περιοριστεί σε επιφανειακές ωκεανογραφικές μετρήσεις, η ένταση μπορεί να παραμείνει ελεγχόμενη. Εάν, όμως, επιχειρήσει έρευνες στον βυθό της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, το σκηνικό νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου θα αλλάξει επικίνδυνα.