Την τελευταία του πνοή σε νοσοκομείο της Σιίρτ άφησε σε ηλικία 83 ετών ο βαριά ασθενής Κούρδος Αμπντουλαλίμ Καγιά, οι επανειλημμένες αιτήσεις του οποίου για αναστολή της ποινής του είχαν απορριφθεί από τις τουρκικές Αρχές, παρά την ιατρική γνωμάτευση που τον έκρινε ανάπηρο σε ποσοστό 93%.
Ο Καγιά πέθανε στις 20 Ιουλίου, έπειτα από νοσηλεία λόγω νεφρικής ανεπάρκειας και συσσώρευσης υγρού στους πνεύμονες.
Ο 83χρονος είχε αποφυλακιστεί υπό όρους στις 28 Φεβρουαρίου 2025, ύστερα από σχεδόν 23 μήνες εγκλεισμού κατά την τελευταία περίοδο κράτησής του. Πέρασε τους τελευταίους 17 μήνες της ζωής του εκτός φυλακής, με την κατάσταση της υγείας του να έχει ήδη επιδεινωθεί δραματικά.
Έπασχε από προχωρημένη άνοια, νεφρική ανεπάρκεια, καρδιοπάθεια και προβλήματα στον προστάτη, ενώ είχε υποστεί σοβαρή απώλεια ακοής και όρασης. Όταν τελικά αποφυλακίστηκε, δεν μπορούσε πλέον να περπατήσει ή να καλύψει τις βασικές του ανάγκες χωρίς βοήθεια.
Καταδικάστηκε για συμμετοχή σε διαδήλωση
Η δικαστική περιπέτεια του Αμπντουλαλίμ Καγιά ξεκίνησε το 2008, όταν συμμετείχε σε διαδήλωση στη Σιίρτ, μία κυρίως κουρδική επαρχία της νοτιοανατολικής Τουρκίας.
Το 2009 καταδικάστηκε σε κάθειρξη πέντε ετών με την κατηγορία της «διάδοσης τρομοκρατικής προπαγάνδας». Η απόφαση επικυρώθηκε το 2011 από το τουρκικό Ανώτατο Εφετείο.
Ο Καγιά παρέμεινε για χρόνια εκτός φυλακής και άρχισε να εκτίει την ποινή του τον Οκτώβριο του 2020, λίγο μετά την υποβολή του σε χειρουργική επέμβαση στον προστάτη.
Παρά την ηλικία και τα σοβαρά προβλήματα υγείας του, κρατήθηκε σε απομόνωση επί 60 ημέρες. Στη διάρκεια εκείνης της περιόδου υπέστη αιμορραγία στο γαστρεντερικό σύστημα, γεγονός που οδήγησε, τον Ιανουάριο του 2021, σε προσωρινή αναστολή της ποινής του για έξι μήνες.
Η γνωμάτευση για αναπηρία 93%
Τον Οκτώβριο του 2022, ιατρικό συμβούλιο νοσοκομείου της Σιίρτ εξέδωσε έκθεση σύμφωνα με την οποία ο Καγιά είχε ποσοστό αναπηρίας 93%.
Οι γιατροί διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσε να ζήσει ανεξάρτητα και ότι, εξαιτίας των πολλαπλών ασθενειών του, αντιμετώπιζε σαφή κίνδυνο για τη ζωή του.
Παρά τη γνωμάτευση, το Ινστιτούτο Ιατροδικαστικής της Τουρκίας – Adli Tıp Kurumu, ATK – αποφάνθηκε ότι ο ηλικιωμένος ήταν ικανός να παραμείνει στη φυλακή.
Η γνωμοδότηση του ATK υπερίσχυσε της έκθεσης του νοσοκομείου και ο Καγιά επέστρεψε στη φυλακή στις 31 Μαρτίου 2023. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε διαδοχικά σε διαφορετικά σωφρονιστικά καταστήματα, παρά την εύθραυστη κατάσταση της υγείας του.
Δεν αναγνώριζε τους συγγενείς του
Η οικογένεια του 83χρονου ανέφερε ότι η υγεία του επιδεινώθηκε ραγδαία κατά τη διάρκεια της κράτησής του.
Όταν αφέθηκε τελικά ελεύθερος, δεν μπορούσε να περπατήσει, χρειαζόταν συνεχή βοήθεια για την προσωπική του φροντίδα και, εξαιτίας της προχωρημένης άνοιας, ορισμένες φορές δεν αναγνώριζε ακόμη και στενούς συγγενείς του.
Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στη φυλακή, ο Καγιά φέρεται να είπε επανειλημμένα στα παιδιά του ότι δεν άντεχε πλέον τις συνθήκες εγκλεισμού και φοβόταν πως θα πέθαινε πίσω από τα κάγκελα.
Η αποφυλάκισή του ήρθε τελικά τον Φεβρουάριο του 2025, όταν η κατάσταση της υγείας του είχε καταστεί μη αναστρέψιμη.
Τι προβλέπει η τουρκική νομοθεσία
Ο νόμος της Τουρκίας για την εκτέλεση των ποινών και τα μέτρα ασφαλείας προβλέπει ότι η έκτιση μιας ποινής μπορεί να ανασταλεί όταν ένας βαριά ασθενής ή ανάπηρος κρατούμενος δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί αυτόνομα στις συνθήκες της φυλακής.
Για να εφαρμοστεί η συγκεκριμένη διάταξη πρέπει, επίσης, να κριθεί ότι ο κρατούμενος δεν συνιστά σοβαρό και συγκεκριμένο κίνδυνο για την κοινωνία.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν, ωστόσο, ότι η πρόβλεψη αυτή συχνά δεν εφαρμόζεται στην πράξη, ιδιαίτερα σε υποθέσεις κρατουμένων που έχουν καταδικαστεί για αδικήματα τα οποία συνδέονται με την κουρδική πολιτική δράση ή την αντιτρομοκρατική νομοθεσία.
Στην περίπτωση του Καγιά, η ηλικία, το ποσοστό αναπηρίας, η αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης και οι πολλαπλές ασθένειες δεν θεωρήθηκαν επαρκείς λόγοι για την έγκαιρη αναστολή της ποινής του.
Στο στόχαστρο το Ινστιτούτο Ιατροδικαστικής
Το τουρκικό Ινστιτούτο Ιατροδικαστικής έχει δεχθεί επανειλημμένα σφοδρή κριτική για γνωματεύσεις με τις οποίες βαριά ασθενείς κρατούμενοι κρίνονται ικανοί να παραμείνουν έγκλειστοι.
Δικηγόροι και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν την ανεξαρτησία του θεσμού και υποστηρίζουν ότι οι εκθέσεις του έχουν συμβάλει στην παράταση της κράτησης ηλικιωμένων, αναπήρων και πολιτικών κρατουμένων, ακόμη και όταν δημόσια νοσοκομεία προειδοποιούν ότι κινδυνεύει άμεσα η ζωή τους.
Ο θάνατος του Αμπντουλαλίμ Καγιά επαναφέρει έτσι το ζήτημα της μεταχείρισης των βαριά ασθενών κρατουμένων στην Τουρκία και της ευθύνης των κρατικών θεσμών όταν αγνοούνται ιατρικές γνωματεύσεις που επιβάλλουν την απομάκρυνσή τους από τις φυλακές.
Στην περίπτωσή του, η αποφυλάκιση ήρθε όταν πλέον ήταν πολύ αργά. Ο 83χρονος δεν πέθανε μέσα στη φυλακή, αλλά οι ασθένειες και η αναπηρία που οι τουρκικές Αρχές είχαν κρίνει συμβατές με τον εγκλεισμό τον ακολούθησαν μέχρι το τέλος της ζωής του.