Αθήνα και Παρίσι φαίνεται πως βρίσκονται πολύ κοντά σε μια νέα φόρμουλα που μπορεί να ξεμπλοκάρει το μεγάλο ενεργειακό έργο Ελλάδας–Κύπρου, τον Great Sea Interconnector (GSI), σε μια εξέλιξη που εφόσον επιβεβαιωθεί μπορεί να αλλάξει εκ νέου τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, σύμφωνα με την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.
Σύμφωνα με επίσημη ελληνική κυβερνητική πηγή, το σχέδιο που εξετάζεται προβλέπει έναν ειδικό μηχανισμό ενημέρωσης της Τουρκίας από τη γαλλική Nexans, χωρίς όμως η Αθήνα και το Παρίσι να αποδέχονται ότι απαιτείται τουρκική άδεια για τις εργασίες σε διεθνή ύδατα.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια διπλωματική φόρμουλα υψηλής ακρίβειας, μέσω της οποίας η ελληνική και η γαλλική πλευρά επιχειρούν να διαχωρίσουν τη λέξη «ενημέρωση» από την έννοια της «αδειοδότησης», ώστε οι έρευνες να συνεχιστούν χωρίς να αναγνωριστούν οι τουρκικές διεκδικήσεις.
Το κρίσιμο σχέδιο για τις έρευνες ανατολικά Κάσου και Καρπάθου
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η Nexans, η οποία συμμετέχει στην κατασκευή του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου και συνδέεται με τη Meridiam, η οποία πλέον κατέχει την πλειοψηφία στο σχήμα του GSI, σχεδιάζει να προχωρήσει σε έρευνες βυθού σε διεθνή ύδατα ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου περί τις 26 Οκτωβρίου.
Η γαλλική εταιρεία φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο να ενημερώσει προκαταβολικά την Άγκυρα για τις εργασίες που πρόκειται να πραγματοποιήσει.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο πυρήνας της υπό διαμόρφωση συμφωνίας.
Η Τουρκία θα μπορεί να παρουσιάζει την ενημέρωση της Nexans ως ένδειξη ότι η δική της θέση λαμβάνεται υπόψη, ενώ η Ελλάδα και η Γαλλία θα επιμένουν ότι πρόκειται αποκλειστικά για κοινοποίηση και όχι για αίτημα έγκρισης από την Άγκυρα.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα επιτρέψει την πρόοδο του έργου, χωρίς η ελληνική πλευρά να αποδεχθεί τουρκική δικαιοδοσία στην περιοχή.
Το «κλειδί» της συμφωνίας: ενημέρωση δεν σημαίνει άδεια
Η διαφορά αυτή μπορεί να μοιάζει τυπική, στην πραγματικότητα όμως είναι τεράστιας γεωπολιτικής και νομικής σημασίας.
Η Άγκυρα εδώ και χρόνια επιδιώκει να εμπεδωθεί διεθνώς η αντίληψη ότι οποιαδήποτε έρευνα, πόντιση καλωδίου ή αγωγού πραγματοποιείται σε περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας πρέπει να γίνεται μόνο έπειτα από τουρκική συναίνεση.
Αντιθέτως, η Αθήνα απορρίπτει αυτή την προσέγγιση.
Η ελληνική θέση είναι ότι δεν μπορεί να απαιτείται άδεια από την Τουρκία για ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο σε περιοχές όπου η Άγκυρα προβάλλει μονομερείς και αμφισβητούμενες διεκδικήσεις.
Συνεπώς, η φόρμουλα που εξετάζεται επιδιώκει να δημιουργήσει έναν πολιτικό διάδρομο διέλευσης του έργου, χωρίς όμως η Ελλάδα να καταβάλει τίμημα σε επίπεδο κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Αθήνα κρατά μικρό καλάθι μετά τις προηγούμενες καθυστερήσεις
Η συγκεκριμένη πληροφορία συνοδεύεται ωστόσο από επιφυλάξεις.
Και αυτό διότι δεν είναι η πρώτη φορά που ελληνικές κυβερνητικές πηγές εμφανίζονται αισιόδοξες για επίλυση του ζητήματος.
Τον περασμένο Δεκέμβριο, άλλη κυβερνητική πηγή υποστήριζε ότι το πρόβλημα θα είχε επιλυθεί έως τα τέλη Ιανουαρίου.
Κάτι τέτοιο τελικά δεν συνέβη.
Μέχρι την Παρασκευή, τουρκικές πηγές υποστήριζαν ότι δεν είχε ακόμη βρεθεί φόρμουλα που να ικανοποιεί όλες τις πλευρές και να επιτρέπει την επανεκκίνηση του έργου χωρίς νέες διπλωματικές εντάσεις.
Παράλληλα όμως ανέφεραν ότι οι συζητήσεις συνεχίζονται.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά φαίνεται να βρίσκεται η Γαλλία πολύ πιο ενεργά μέσα στην εξίσωση, όχι μόνο σε τεχνικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο πολιτικής διαχείρισης.
Η Τουρκία ζητά συντονισμό πριν από κάθε εργασία
Στους τουρκικούς διπλωματικούς κύκλους έχει συζητηθεί το ενδεχόμενο άμεσου συντονισμού της Nexans με την Άγκυρα ως πιθανός συμβιβασμός.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας όμως παραμένει απολύτως σαφές.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι κάθε πόντιση ηλεκτρικού καλωδίου, αγωγού ή διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας πάνω σε περιοχές που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα πρέπει προηγουμένως να συντονίζεται με την Τουρκία.
Μάλιστα, η συγκεκριμένη απαίτηση χαρακτηρίζεται από τουρκικής πλευράς μη διαπραγματεύσιμη.
Αυτό αποδεικνύει ότι το GSI δεν αντιμετωπίζεται από την Τουρκία ως ένα απλό ενεργειακό έργο.
Αντιθέτως, αποτελεί μέρος της ευρύτερης διαμάχης για τον έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο παρασκήνιο
Η τουρκική θέση στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στις συμφωνίες που έχει υπογράψει με τη Λιβύη αλλά και με το καθεστώς στα κατεχόμενα της Κύπρου, τις οποίες έχει καταθέσει στα Ηνωμένα Έθνη.
Για την Ελλάδα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ανυπόστατο και αντίθετο με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς αγνοεί την ύπαρξη και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος.
Η συγκεκριμένη διαφωνία βρίσκεται ουσιαστικά πίσω από κάθε νέα κρίση για έρευνες ή ενεργειακά έργα στην περιοχή.
Για τον λόγο αυτό, Έλληνες αναλυτές έχουν εξετάσει ακόμη και ένα σενάριο έκδοσης δύο ξεχωριστών NAVTEX, μίας από το Ηράκλειο και μίας από την Αττάλεια.
Με αυτή τη διαδικασία, Αθήνα και Άγκυρα θα μπορούσαν να διατηρήσουν τις αντίθετες νομικές τους θέσεις, ενώ στην πράξη οι εργασίες θα προχωρούσαν.
Το Oruc Reis κινείται μέχρι τις 25 Οκτωβρίου
Στο ίδιο γεωπολιτικό σκηνικό εντάσσεται και η νέα δραστηριότητα του τουρκικού ερευνητικού Oruc Reis.
Το πλοίο, συνοδευόμενο από σκάφη υποστήριξης, έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιεί έρευνες μέχρι τις 25 Οκτωβρίου.
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης συνδέουν επίσημα τη δραστηριότητά του με σχέδιο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου προς τα κατεχόμενα της Κύπρου.
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η σχετική NAVTEX εκδόθηκε την ίδια ημέρα που η Άγκυρα επανέφερε δημόσια τις θέσεις της για το καλώδιο Κρήτης–Κύπρου.
Η χρονική σύμπτωση δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη.
Η Τουρκία δείχνει ότι επιθυμεί να διατηρήσει ενεργό το δικό της αποτύπωμα στην περιοχή, ακριβώς την ώρα που Ελλάδα, Κύπρος και Γαλλία επιχειρούν να επιταχύνουν το ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο.
Άγκυρα: ανησυχία και για τον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία εξακολουθεί να εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για τη στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ και την Αίγυπτο.
Τουρκικές πηγές υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση αυτών των σχημάτων ασφαλείας, σε συνδυασμό με τους νέους εξοπλισμούς της Κυπριακής Δημοκρατίας, υπονομεύει την εμπιστοσύνη και αυξάνει την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πίσω από αυτή τη ρητορική όμως διακρίνεται μια βαθύτερη τουρκική ανησυχία.
Η Άγκυρα βλέπει να διαμορφώνεται μια ολοένα στενότερη γεωπολιτική και ενεργειακή αρχιτεκτονική Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, με γαλλική και ευρωπαϊκή συμμετοχή, την ώρα που η ίδια επιχειρεί να κατοχυρώσει τη δική της παρουσία μέσω της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ο GSI είναι πολύ περισσότερα από ένα καλώδιο
Ο Great Sea Interconnector δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Είναι ένα έργο που συνδέει Κρήτη, Κύπρο και δυνητικά Ισραήλ, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και μειώνοντας την απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας από το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Γι’ αυτό και η μάχη για την υλοποίησή του είναι ταυτόχρονα ενεργειακή, στρατηγική και γεωπολιτική.
Εφόσον η φόρμουλα Αθήνας–Παρισιού προχωρήσει και οι έρευνες αρχίσουν στα τέλη Οκτωβρίου, το GSI μπορεί να εισέλθει σε μία από τις πιο κρίσιμες φάσεις του.
Το ερώτημα πλέον είναι αν η Άγκυρα θα αρκεστεί στη διαδικασία ενημέρωσης ή αν θα επιχειρήσει ξανά να μετατρέψει ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο σε εργαλείο επιβολής των δικών της θαλάσσιων διεκδικήσεων.
Σε κάθε περίπτωση, η περιοχή Κάσου–Καρπάθου εξελίσσεται για ακόμη μία φορά σε κομβικό τεστ για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και για την ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
directus.gr