Σοβαρούς κινδύνους για τα ελληνικά συμφέροντα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο διαβλέπει ο καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας, Ιωάννης Μάζης, μετά την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας στους σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ.
Μιλώντας στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής», ο κ. Μάζης υποστήριξε ότι η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο ενδεχόμενο επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Όπως τόνισε, το σημαντικότερο ζήτημα για την Ελλάδα είναι η ενίσχυση της Τουρκίας με δύο πρόσθετα στρατηγεία, στην Κωνσταντινούπολη και στα Άδανα.
Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή παρέχει στην Άγκυρα διευρυμένες επιχειρησιακές αρμοδιότητες για λογαριασμό του ΝΑΤΟ σε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή, η οποία περιλαμβάνει το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, τα Δαρδανέλια και τον Εύξεινο Πόντο.
«Το γεγονός είναι ότι η Τουρκία βγαίνει από αυτή τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ με δύο στρατηγεία επιπλέον», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι πρόκειται για μια εξέλιξη «εξαιρετικά επικίνδυνη και ενοχλητική για την Ελλάδα».
Το πρόβλημα των S-400
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο πώλησης F-35 στην Τουρκία, ο Ιωάννης Μάζης εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός. Εξήγησε ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να απαλλαγεί εύκολα από τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-400, καθώς για οποιαδήποτε πώληση ή μεταφορά τους σε τρίτη χώρα θα απαιτούνταν, κατά την εκτίμησή του, η συγκατάθεση της Μόσχας.
Στο δημόσιο διάλογο έχει επανέλθει το σενάριο μεταφοράς των S-400 στο Κατάρ. Ωστόσο, ο καθηγητής υπογράμμισε ότι δεν βλέπει για ποιον λόγο ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα επέλεγε να διευκολύνει το ΝΑΤΟ και την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η μόνη περίπτωση να ανοίξει ένας τέτοιος δρόμος, όπως εκτίμησε, θα ήταν να προσφερθούν στη Ρωσία σημαντικά ανταλλάγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή από χώρες της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Ο κ. Μάζης επέμεινε ιδιαίτερα στον τεχνολογικό κίνδυνο που προκύπτει από την ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των F-35 στο τουρκικό οπλοστάσιο. Όπως εξήγησε, πιθανή διασύνδεση των δύο συστημάτων θα μπορούσε να εκθέσει απόρρητα συμμαχικά δεδομένα, κωδικούς και κρίσιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού στην πλευρά της Ρωσίας.
Για τον λόγο αυτό χαρακτήρισε την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 «εξαιρετικά δύσκολη», εκτιμώντας ότι τα εμπόδια δεν μπορούν να παρακαμφθούν χωρίς να προηγηθεί μια σύνθετη πολιτική και διπλωματική συμφωνία.
«Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι τα στρατηγεία»
Ο καθηγητής ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι το βασικό πρόβλημα για την Αθήνα δεν είναι τα F-35 ούτε τα τουρκικά F-16. Όπως είπε, το κρίσιμο ζήτημα είναι η θεσμική και επιχειρησιακή αναβάθμιση της Τουρκίας εντός του ΝΑΤΟ.
Με τα στρατηγεία της Κωνσταντινούπολης και των Αδάνων, η Τουρκία αποκτά τη δυνατότητα να ασκεί αποστολές και αρμοδιότητες στο όνομα της Συμμαχίας σε περιοχές στις οποίες έχει διατυπώσει μονομερείς και αναθεωρητικές διεκδικήσεις.
Ο Ιωάννης Μάζης συνέδεσε την εξέλιξη αυτή με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», αλλά και με την κατάθεση σχετικών χαρτών και τουρκικών θέσεων στους μηχανισμούς του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, δημιουργείται ο κίνδυνος η Τουρκία να εμφανίζεται ως δύναμη υπεύθυνη για την ασφάλεια και την τάξη σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, την ώρα που αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και διεκδικεί θαλάσσιες ζώνες σε βάρος της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
«Ουσιαστικά εξουσιοδοτείται η Τουρκία να λειτουργεί για λογαριασμό του ΝΑΤΟ για την τήρηση της ασφαλείας και της τάξεως στο μισό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο», προειδοποίησε.
Ερωτήματα για τη στάση της Αθήνας
Ο καθηγητής άσκησε κριτική και στους ελληνικούς χειρισμούς, ζητώντας να δοθούν εξηγήσεις για τις διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν της απόφασης.
Όπως σημείωσε, η συζήτηση για τα δύο νέα στρατηγεία διήρκεσε περίπου τρία χρόνια. Έθεσε, επομένως, το ερώτημα ποια ήταν η θέση της Ελλάδας, ποιοι συμμετείχαν στις σχετικές διαβουλεύσεις και τι ακριβώς διεκδίκησε η ελληνική πλευρά.
Ο ίδιος απέρριψε το επιχείρημα ότι η δημιουργία των στρατηγείων ήταν μια εξέλιξη γνωστή εκ των προτέρων. Όπως είπε, το γεγονός ότι η Αθήνα γνώριζε τι επρόκειτο να συμβεί επιβαρύνει περισσότερο τη θέση της, εφόσον δεν διεκδίκησε την κατανομή μέρους των αρμοδιοτήτων ή τη δημιουργία αντίστοιχης δομής στην Ελλάδα.
Ο κ. Μάζης ανέφερε ως παράδειγμα ότι ένα υποστρατηγείο θα μπορούσε να έχει εγκατασταθεί στη Ρόδο, ώστε να ενισχυθεί η ελληνική παρουσία σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωστρατηγικής σημασίας.
«Ένα υποστρατηγείο σε εμάς, προσωπικά θα το ήθελα στη Ρόδο, και ένα στην Τουρκία», ανέφερε, διερωτώμενος γιατί η Άγκυρα εμφανίζεται να αποκτά περισσότερες αρμοδιότητες στον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου.
Υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα, εφόσον ασκήσει πλήρως τα δικαιώματα που προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο, μπορεί να ελέγχει περίπου το 75% του Αιγαίου. Κατά συνέπεια, θεωρεί αδικαιολόγητη την παράδοση τόσο σημαντικών συμμαχικών αρμοδιοτήτων στην Τουρκία χωρίς αντίστοιχο ελληνικό ρόλο.
«Ο Ερντογάν έκανε το καλό παιδί»
Ο Ιωάννης Μάζης υποστήριξε ακόμη ότι η προσωρινή αποκλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής δεν πρέπει να δημιουργεί ψευδαισθήσεις στην Αθήνα.
Κατά την εκτίμησή του, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να εμφανιστεί διαλλακτικός μέχρι να εξασφαλίσει την αναβάθμιση των τουρκικών στρατηγείων και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πιθανή επανένταξη της χώρας του στο πρόγραμμα των F-35.
Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι δεν έχει εγκαταλειφθεί οριστικά το ενδεχόμενο να περάσει από τη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση νομοθετική ρύθμιση που θα ενισχύει θεσμικά το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η υποχώρηση της Άγκυρας, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν τακτική και όχι στρατηγική. Ο Τούρκος πρόεδρος απέφυγε να προκαλέσει νέες εντάσεις την περίοδο κατά την οποία επιδίωκε να κατοχυρώσει τα νέα στρατηγεία και να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον.
Τι απάντησε για τον Αντώνη Σαμαρά
Στο τέλος της παρέμβασής του, ο καθηγητής ρωτήθηκε και για τα σενάρια που τον θέλουν να συμμετέχει σε ενδεχόμενο νέο πολιτικό εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά.
Ο κ. Μάζης ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να είναι υποψήφιος σε κάποια εκλογική περιφέρεια. Υπενθύμισε ότι και πριν από τις εκλογές του 2023 είχαν κυκλοφορήσει δημοσιεύματα που τον εμφάνιζαν να έχει αποδεχθεί θέση στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας γνωστού κοινοβουλευτικού κόμματος, γεγονός που τον είχε αναγκάσει να προχωρήσει σε δημόσια διάψευση.
Δεν απέκλεισε, πάντως, απολύτως ένα διαφορετικό ενδεχόμενο στο μέλλον. Επισήμανε ότι, για να τεθεί ζήτημα συμμετοχής του σε ψηφοδέλτιο Επικρατείας του Αντώνη Σαμαρά, θα πρέπει προηγουμένως να ιδρυθεί το κόμμα, να του γίνει σχετική πρόταση και ο ίδιος να αποφασίσει ότι αποδέχεται τις πολιτικές προϋποθέσεις μιας τέτοιας συνεργασίας.
Η ουσία της παρέμβασής του, ωστόσο, παρέμεινε στα ελληνοτουρκικά: η Άγκυρα, κατά τον Ιωάννη Μάζη, δεν βγήκε απλώς ενισχυμένη επικοινωνιακά από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Απέκτησε εργαλεία, αρμοδιότητες και επιχειρησιακό βάθος, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις ισορροπίες στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στον Εύξεινο Πόντο.