Στις μεγάλες ανακατατάξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο ΝΑΤΟ, στο ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και στις εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα του Ιράν και της Ουκρανίας αναφέρθηκε ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, Ιωάννης Μπαλτζώης.
Ο έμπειρος στρατιωτικός αναλυτής υποστήριξε ότι η Συμμαχία οδηγείται σε μια νέα μορφή λειτουργίας, την οποία περιέγραψε ως «ΝΑΤΟ 3.0». Παράλληλα, εκτίμησε ότι η απόκτηση των F-35 μόνο από την Ελλάδα θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην ελληνική Πολεμική Αεροπορία όχι απλώς υπεροχή, αλλά κυριαρχία έναντι της Τουρκίας.
Η συναλλαγή Τραμπ με τον Ερντογάν
Αναφερόμενος στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενη παράδοση μαχητικών F-35 στην Τουρκία και για άρση των αμερικανικών κυρώσεων, ο Ιωάννης Μπαλτζώης εκτίμησε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος προσήλθε στις επαφές με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχοντας διάθεση συναλλαγής.
Κατά τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, ο Τραμπ, παρά την επιστροφή του στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, εξακολουθεί να προσεγγίζει πολλά ζητήματα με επιχειρηματικούς όρους. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, για τον Αμερικανό πρόεδρο «τα πάντα κινούνται γύρω από το εμπόριο και τις επιχειρήσεις».
Ωστόσο, ο αντιστράτηγος ε.α. επισήμανε ότι οι προσωπικές επιθυμίες του προέδρου των ΗΠΑ δεν αρκούν για να παρακαμφθεί το θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο της Ουάσινγκτον.
Υπενθύμισε ότι οι κυρώσεις κατά της Τουρκίας συνδέονται με τον νόμο CAATSA, ο οποίος ενεργοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της προηγούμενης προεδρικής θητείας του ίδιου του Τραμπ, μετά την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 από την Άγκυρα.
Το ανάχωμα στο Κογκρέσο
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης εκτίμησε ότι μια απόφαση επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα συναντήσει σοβαρές αντιδράσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Στάθηκε ιδιαίτερα στη δυνατότητα παρέμβασης του εβραϊκού, του ελληνικού και του αρμενικού λόμπι, υποστηρίζοντας ότι διαθέτουν σημαντική επιρροή στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα και μπορούν να δυσκολέψουν την έγκριση ενός τέτοιου εξοπλιστικού πακέτου.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις έντονες ανησυχίες του Ισραήλ, καθώς η παράδοση μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Τουρκία θα μπορούσε να αλλάξει τις αεροπορικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Ο ίδιος επέκρινε τις αντιφατικές δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας για τη στάση της Τουρκίας κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν, σημειώνοντας ότι η Άγκυρα δεν προσέφερε ουσιαστική βοήθεια στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Κυριαρχία» της Ελλάδας χωρίς τουρκικά F-35
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η τοποθέτηση του Ιωάννη Μπαλτζώη για την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο.
Όπως υποστήριξε, εφόσον η Ελλάδα παραλάβει τα 20 F-35 και η Τουρκία παραμείνει εκτός του προγράμματος, η ελληνική πλευρά δεν θα διαθέτει απλώς αεροπορική υπεροχή, αλλά «κυριαρχία» στον αέρα.
Η εκτίμησή του βασίζεται στον συνδυασμό τριών βασικών παραγόντων: των μαχητικών F-35, των γαλλικών Rafale και των αναβαθμισμένων F-16 Viper.
Ο αντιστράτηγος ε.α. υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία του ραντάρ AESA που διαθέτουν τα ελληνικά F-16 Viper, σημειώνοντας ότι πρόκειται για τεχνολογία η οποία ενισχύει δραστικά την ικανότητα εντοπισμού και εμπλοκής εχθρικών αεροσκαφών.
Ακόμη και στην περίπτωση που η Τουρκία αποκτήσει περιορισμένο αριθμό F-35, ο Ιωάννης Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η Ελλάδα θα εξακολουθεί να διατηρεί πλεονέκτημα, καθώς θα έχει παραλάβει νωρίτερα τα δικά της μαχητικά και θα διαθέτει ήδη ένα ισχυρό και πολυεπίπεδο αεροπορικό οπλοστάσιο.
Σε περίπτωση, όμως, που τα τουρκικά F-35 δεν παραδοθούν, η διαφορά, κατά την εκτίμησή του, θα είναι πολύ μεγαλύτερη υπέρ της ελληνικής πλευράς.
«ΝΑΤΟ 3.0» και αποχώρηση των Αμερικανών
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε εκτενώς και στη μεταμόρφωση του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να μειώσουν σταδιακά το βάρος της άμεσης στρατιωτικής τους παρουσίας στην Ευρώπη.
Διευκρίνισε ότι αυτό δεν σημαίνει πλήρη αποχώρηση των Αμερικανών από τη Συμμαχία. Οι ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να διαθέτουν στρατιωτικές δυνάμεις και να συμμετέχουν στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ, αλλά θα ζητούν από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν πολύ μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την άμυνα της ηπείρου τους.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η συζήτηση για το ενδεχόμενο να τοποθετηθεί Ευρωπαίος αξιωματικός στη θέση του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης, αξίωμα που παραδοσιακά κατέχει Αμερικανός στρατηγός.
Σύμφωνα με τον Ιωάννη Μπαλτζώη, το ΝΑΤΟ μεταβαίνει από το μοντέλο της κλασικής συλλογικής άμυνας σε ένα σύστημα διαρκούς επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Αυτό σημαίνει ότι οι συμμαχικές δυνάμεις θα πρέπει να είναι προετοιμασμένες να δράσουν άμεσα, χωρίς να απαιτούνται χρονοβόρες πολιτικές και στρατιωτικές διαβουλεύσεις μετά την εκδήλωση μιας κρίσης.
Το μάθημα από την Ουκρανία
Βασικός πυλώνας της νέας νατοϊκής αρχιτεκτονικής, σύμφωνα με τον αντιστράτηγο ε.α., θα είναι η ενίσχυση της πολεμικής βιομηχανίας.
Όπως τόνισε, η αποτροπή δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των στρατιωτών ή των οπλικών συστημάτων, αλλά και από την ικανότητα ενός κράτους ή μιας συμμαχίας να παράγει συνεχώς πυρομαχικά, ανταλλακτικά και νέο στρατιωτικό υλικό.
Το ΝΑΤΟ, κατά τον ίδιο, δεν κατόρθωσε να ανταποκριθεί στους ρυθμούς κατανάλωσης πυρομαχικών του πολέμου στην Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι περίπου 50 χώρες συμμετείχαν με διαφορετικούς τρόπους στην υποστήριξη του Κιέβου.
Αντιθέτως, η Ρωσία κατάφερε να μετατρέψει την οικονομία και τη βιομηχανία της σε οικονομία πολέμου, αυξάνοντας σημαντικά την παραγωγή οπλικών συστημάτων και πυρομαχικών.
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης ήταν κατηγορηματικός στην εκτίμησή του ότι η Ουκρανία έχει ουσιαστικά χάσει τον πόλεμο, επειδή η Δύση δεν μπόρεσε να της εξασφαλίσει την απαιτούμενη συνεχόμενη ροή στρατιωτικού υλικού.
Η Ρωσία κερδίζει συνεχώς έδαφος
Περιγράφοντας την κατάσταση στο ουκρανικό μέτωπο, υποστήριξε ότι οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να κερδίζουν εδάφη και να ασκούν πίεση σε πολλαπλούς άξονες.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το Κραματόρσκ και το Σλαβιάνσκ αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα εναπομείναντα ουκρανικά οχυρά στην περιοχή του Ντονέτσκ.
Εάν οι δύο αυτές πόλεις περάσουν υπό ρωσικό έλεγχο, η ουκρανική άμυνα θα βρεθεί σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, καθώς θα ανοίξει ο δρόμος για περαιτέρω προέλαση των ρωσικών δυνάμεων προς τον Δνείπερο.
Παράλληλα, έκανε λόγο για ρωσικές επιτυχίες στις περιοχές του Χαρκόβου και του Σούμι, καθώς και για συνεχιζόμενες μάχες στη Ζαπορίζια και στη Χερσώνα.
Κατά τον πρόεδρο του ΕΛΙΣΜΕ, η κατάληψη των τελευταίων μεγάλων ουκρανικών αμυντικών κέντρων στο Ντονμπάς ενδέχεται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για κατάπαυση του πυρός, καθώς το Κίεβο θα έχει απολέσει σημαντικό τμήμα της δυνατότητας οργανωμένης αντίστασης στην περιοχή.
Η αναξιοπιστία του Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ
Για τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο, ο Ιωάννης Μπαλτζώης εκτίμησε ότι οι συμφωνίες και τα μνημόνια κατανόησης με το Ιράν δεν αντιμετωπίζουν τα βασικά προβλήματα.
Υποστήριξε ότι παραμένουν εκτός ουσιαστικής ρύθμισης το πυρηνικό πρόγραμμα, τα πυραυλικά συστήματα και το καθεστώς διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη επιχειρεί να διατηρήσει τον έλεγχο των στενών, απαιτώντας από τα διερχόμενα πλοία να ζητούν άδεια, ακόμη και εάν δεν καταβάλλουν τέλη.
Προειδοποίησε ότι η αποδοχή ενός τέτοιου καθεστώτος θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο για τις παγκόσμιες θαλάσσιες μεταφορές, καθώς κάθε παράκτιο κράτος θα μπορούσε να επιχειρήσει να περιορίσει τη ναυσιπλοΐα σε διεθνή περάσματα.
Η συμφωνία Τουρκίας–Βρετανίας και τα Eurofighter
Ο Ιωάννης Μπαλτζώης σχολίασε και τις αναφορές περί αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και Μεγάλης Βρετανίας, υποβαθμίζοντας τη στρατιωτική της σημασία.
Όπως υποστήριξε, η Βρετανία διατηρεί πυρηνικές δυνατότητες και σημαντική αμυντική βιομηχανία, όμως οι συμβατικές ένοπλες δυνάμεις της έχουν περιοριστεί σημαντικά.
Έκανε λόγο για σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, οι οποίες, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, έχουν αφήσει ακόμη και πολεμικά πλοία χωρίς επαρκή στελέχωση.
Εκτίμησε ότι η προσέγγιση της Άγκυρας με το Λονδίνο συνδέεται κυρίως με την προσπάθεια της Τουρκίας να αποκτήσει μαχητικά Eurofighter.
Συγκρίνοντας τα Eurofighter με τα ελληνικά Rafale, σημείωσε ότι πρόκειται για αεροσκάφη παρόμοιας γενιάς, αλλά χαρακτήρισε το Rafale ανώτερο, ιδιαίτερα ως προς το ραντάρ και ορισμένες κρίσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες.
Η συνολική εικόνα που παρουσίασε ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ είναι εκείνη ενός διεθνούς συστήματος που εισέρχεται σε περίοδο διαρκούς στρατιωτικής προετοιμασίας. Το ΝΑΤΟ αλλάζει, η αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη αναπροσαρμόζεται, η πολεμική βιομηχανία επανέρχεται στο επίκεντρο και η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει το εξοπλιστικό της πλεονέκτημα, χωρίς να θεωρεί τίποτα δεδομένο.