Σφοδρή καταγγελία για απόπειρα ιστορικής παραχάραξης στο Αρτσάχ διατυπώνει η Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ελλάδας, κατηγορώντας το καθεστώς του Ιλχάμ Αλίγιεφ ότι, μετά την εκδίωξη του αρμενικού πληθυσμού από την περιοχή, επιχειρεί να αλλοιώσει και την ταυτότητα της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς του.
«Πρώτα πήραν το Αρτσάχ. Τώρα θέλουν να πάρουν και την ιστορία του», αναφέρει χαρακτηριστικά η Επιτροπή, σχολιάζοντας τη διήμερη διπλωματική περιοδεία που διοργάνωσε το Μπακού στις 11 και 12 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, στην περιοδεία συμμετείχαν περίπου 150 εκπρόσωποι από 58 χώρες και εννέα διεθνείς οργανισμούς. Την αποστολή καθοδήγησε ο Χικμέτ Χατζίγιεφ, σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν και ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της επικοινωνιακής στρατηγικής του καθεστώτος Αλίγιεφ.
Τα πλήρη στοιχεία των συμμετεχόντων δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα, αφήνοντας αναπάντητα ερωτήματα για το ποιοι ακριβώς επισκέφθηκαν την περιοχή και με ποια επίσημη ιδιότητα.
Η εικόνα που επιχείρησε να παρουσιάσει το Μπακού
Κατά την Αρμενική Εθνική Επιτροπή, οι ξένοι διπλωμάτες και εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών οδηγήθηκαν σε μια προσεκτικά σκηνοθετημένη εικόνα του «νέου» Αρτσάχ: ανακατασκευασμένοι δρόμοι, πάρκα, έργα υποδομής και τελετές.
Από την εικόνα αυτή, όμως, απουσίαζε το βασικότερο στοιχείο: ο αρμενικός πληθυσμός που ζούσε επί γενιές στην περιοχή και εκτοπίστηκε μαζικά μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του Αζερμπαϊτζάν τον Σεπτέμβριο του 2023.
Η Αρμενική Εθνική Επιτροπή υποστηρίζει ότι η επίσκεψη ξεπέρασε τα όρια μιας συνηθισμένης διπλωματικής περιοδείας και μετατράπηκε σε οργανωμένη επιχείρηση προβολής της αζερικής εκδοχής της ιστορίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις επισκέψεις στα μοναστήρια Καντσασάρ και Ντατιβάνκ, όπου, σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο Χατζίγιεφ παρουσίασε την αρμενική χριστιανική κληρονομιά ως «Καυκάσια Αλβανική».
«Δεν πρόκειται για μια αθώα διαφορετική ιστορική ερμηνεία. Είναι πολιτική», υπογραμμίζει η Επιτροπή, επισημαίνοντας ότι η αλλαγή της ταυτότητας των μνημείων αποτελεί προσπάθεια αλλαγής της ιστορίας του λαού που τα δημιούργησε.
Η θεωρία της «Καυκάσιας Αλβανίας»
Το Αζερμπαϊτζάν υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι σημαντικά χριστιανικά μνημεία του Αρτσάχ δεν είναι αρμενικά, αλλά ανήκουν στην πολιτιστική κληρονομιά της αρχαίας Καυκάσιας Αλβανίας.
Η συγκεκριμένη θεωρία χρησιμοποιείται από το Μπακού για την αμφισβήτηση της ιστορικής αρμενικής παρουσίας στην περιοχή. Η αρμενική πλευρά αντιτείνει ότι οι επιγραφές, τα χειρόγραφα, η αρχιτεκτονική, οι ιστορικές πηγές και η εκκλησιαστική παράδοση αποδεικνύουν την αρμενική ταυτότητα των μνημείων.
«Ο Χασάν-Τζαλάλ και η δυναστεία των Χασάν-Τζαλαλιάν δεν μετατρέπονται σε Αλβανούς επειδή το υποστηρίζει σήμερα το Μπακού. Τα αρμενικά χειρόγραφα δεν παύουν να είναι αρμενικά. Οι επιγραφές δεν αλλάζουν γλώσσα και τα μοναστήρια δεν αλλάζουν ιστορική ταυτότητα επειδή άλλαξε η σημαία πάνω από την περιοχή», τονίζεται στην ανακοίνωση.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν διατυπώθηκαν σε μια ακαδημαϊκή αντιπαράθεση, αλλά ενώπιον εκπροσώπων δεκάδων κρατών και διεθνών οργανισμών.
Κατά την Επιτροπή, το Αζερμπαϊτζάν χρησιμοποιεί τον εδαφικό έλεγχο και την αποκλειστική πρόσβαση στα μνημεία ως μέσα για να επιβάλει διεθνώς τη δική του αφήγηση για το παρελθόν του Αρτσάχ.
Ερωτήματα για τους εκπροσώπους των 58 χωρών
Η Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ελλάδας στρέφει τα πυρά της και προς τους ξένους διπλωμάτες που συμμετείχαν στην περιοδεία.
Διευκρινίζει ότι η παρουσία τους δεν σημαίνει αυτομάτως πως υιοθέτησαν τις θέσεις του Αζερμπαϊτζάν. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι προσέφεραν διεθνές ακροατήριο σε μια εκδήλωση οργανωμένη αποκλειστικά από το Μπακού, χωρίς ισότιμη παρουσία Αρμένιων ιστορικών, αρχαιολόγων ή εκπροσώπων της Εκκλησίας.
Όπως τονίζει, ένας σοβαρός διπλωμάτης που ακούει μόνο τη μία πλευρά οφείλει να θέσει συγκεκριμένα ερωτήματα:
- Πού βρίσκονται οι αρμενικές επιγραφές και τα χειρόγραφα;
- Ποια είναι τα συμπεράσματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας;
- Τι απέγιναν οι αρμενικές συνοικίες και τα κοιμητήρια;
- Πού βρίσκεται σήμερα ο πληθυσμός που ζούσε στην περιοχή;
- Γιατί η κληρονομιά της Καυκάσιας Αλβανίας χρησιμοποιείται για να αμφισβητηθεί ή να εξαφανιστεί η αρμενική παρουσία;
«Υπάρχει κάτι ακόμη χειρότερο από την καταστροφή ενός μνημείου. Είναι να παραμείνει το μνημείο όρθιο, αλλά να του αλλάξουν την ιστορία», προειδοποιεί η Επιτροπή.
Βολές και κατά της κυβέρνησης της Αρμενίας
Η ανακοίνωση δεν περιορίζεται στην καταγγελία της πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν. Ασκεί αυστηρή κριτική και στην κυβέρνηση της Αρμενίας, θεωρώντας ανεπαρκή την αντίδρασή της.
Η αρμενική ηγεσία χαρακτήρισε τις δηλώσεις Χατζίγιεφ «αβάσιμες» και υποστήριξε ότι δεν συμβάλλουν στην ειρηνευτική διαδικασία. Για την Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ελλάδας, όμως, μια τέτοια χαμηλόφωνη διπλωματική απάντηση δεν αρκεί απέναντι σε μια διεθνώς οργανωμένη εκστρατεία.
«Δεν υπερασπίζεσαι την ιστορία ενός λαού με χαμηλόφωνες διπλωματικές παρατηρήσεις», αναφέρει, καλώντας το Ερεβάν να αναπτύξει ενεργητική διεθνή πολιτική για την προστασία και την τεκμηρίωση της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως επισημαίνεται, η ειρηνευτική διαδικασία δεν μπορεί να σημαίνει ότι η Αρμενία θα σιωπά όταν αμφισβητείται η ιστορική της παρουσία. «Η ειρήνη δεν απαιτεί από την Αρμενία να σιωπά όταν παραποιείται η ιστορία της. Απαιτεί να υπερασπίζεται την αλήθεια χωρίς να πυροβολεί», σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Στο στόχαστρο ο Χικμέτ Χατζίγιεφ
Ξεχωριστό μέρος της ανακοίνωσης αφιερώνεται στον Χικμέτ Χατζίγιεφ, τον οποίο η Αρμενική Εθνική Επιτροπή χαρακτηρίζει βασικό ενορχηστρωτή της επικοινωνιακής και προπαγανδιστικής πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει σειρά προηγούμενων δημόσιων τοποθετήσεών του:
- Κατά τον πόλεμο των 44 ημερών το 2020 παρουσίασε φωτογραφικό υλικό υποστηρίζοντας ότι αρμενικό βλήμα είχε πλήξει τη δεξαμενή του Μινγκετσάουρ, με τη γνησιότητα και τον τρόπο παρουσίασης του υλικού να αμφισβητούνται.
- Την ίδια χρονιά ισχυρίστηκε ότι Έλληνες μισθοφόροι είχαν μεταβεί στην Αρμενία για να πολεμήσουν, χωρίς να παρουσιάσει αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία.
- Τον Δεκέμβριο του 2022 περιέγραψε τον αποκλεισμό του Διαδρόμου του Λατσίν ως «ειρηνική διαμαρτυρία» Αζέρων οικολόγων, ενώ ο αποκλεισμός εξελίχθηκε σε πολύμηνη ανθρωπιστική κρίση για τον αρμενικό πληθυσμό.
- Τον Ιούλιο του 2023, όταν η Αρμενία επιχείρησε να στείλει 360 τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας στο Αρτσάχ, υποστήριξε ότι είχε συμφωνηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο η χρήση του δρόμου Αγντάμ–Στεπανακέρτ ως εναλλακτικής διαδρομής. Ο ισχυρισμός αμφισβητήθηκε, ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά είχε καταστήσει σαφές ότι ο δρόμος Αγντάμ δεν μπορούσε να αντικαταστήσει τον Διάδρομο του Λατσίν.
- Το 2026 παρουσίασε ενώπιον ξένων διπλωματών τα μοναστήρια Καντσασάρ και Ντατιβάνκ ως μνημεία της «αρχαίας καυκασιανής αλβανικής» κληρονομιάς.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, το επικοινωνιακό μοτίβο παραμένει σταθερό: πρώτα διατυπώνεται ένας ισχυρισμός, στη συνέχεια αναπαράγεται διεθνώς και, μέχρι να ελεγχθεί ή να διαψευστεί, έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά του στη δημόσια ενημέρωση.
«Η ιστορία δεν γράφεται από τους ξεναγούς του Μπακού»
Η Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ελλάδας καλεί τη διεθνή κοινότητα να μην περιορίζεται στις οργανωμένες ξεναγήσεις του καθεστώτος Αλίγιεφ, αλλά να απαιτήσει ανεξάρτητη πρόσβαση ειδικών, διεθνών οργανισμών και εκπροσώπων της αρμενικής πολιτιστικής και εκκλησιαστικής κοινότητας στα μνημεία του Αρτσάχ.
Το Μπακού μπορεί να ασκεί σήμερα τον στρατιωτικό και διοικητικό έλεγχο της περιοχής. Αυτό όμως, όπως τονίζει η ανακοίνωση, δεν του δίνει το δικαίωμα να μεταβάλει την προέλευση των μνημείων, τη γλώσσα των επιγραφών ή την ταυτότητα των ανθρώπων που τα δημιούργησαν.
«Η ιστορία δεν γράφεται από τους ξεναγούς του Μπακού», καταλήγει η ανακοίνωση, προειδοποιώντας ότι, εάν η διεθνής κοινότητα και η ίδια η Αρμενία δεν αντιδράσουν, η κρατική προπαγάνδα κινδυνεύει να εδραιωθεί σταδιακά ως αποδεκτή ιστορική αφήγηση.