Σε μια αποκαλυπτική παραδοχή για τον πραγματικό σκοπό του τουρκικού θαλάσσιου πάρκου προχώρησε ο απόστρατος ναύαρχος και θεωρητικός της «Γαλάζιας Πατρίδας» Τζιχάτ Γιαϊτζί.
Μιλώντας στο τουρκικό δίκτυο GZT, ο Γιαϊτζί υποστήριξε ότι η ανακήρυξη του πάρκου δεν αποτελεί μεν τυπική ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, λειτουργεί όμως στην πράξη ως τέτοια. Συνέδεσε, μάλιστα, ευθέως την προστασία των θαλάσσιων πόρων με τα δικαιώματα που απορρέουν από την ΑΟΖ, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία προχώρησε ουσιαστικά σε μία de facto ανακήρυξη.
Πρόκειται για μια τοποθέτηση με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αποκαλύπτει ότι η Άγκυρα δεν αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό ως μια ουδέτερη πρωτοβουλία προστασίας της φύσης. Τον χρησιμοποιεί ως εργαλείο προβολής κυριαρχικών δικαιωμάτων και εμπέδωσης των διεκδικήσεων της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η «ομολογία» για την ΑΟΖ
Ο Γιαϊτζί ξεκίνησε υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα επιχείρησε, μέσω των θαλάσσιων πάρκων, να δημιουργήσει τετελεσμένα σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι ανήκουν στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία.
Στη συνέχεια, όμως, προχώρησε στο κρίσιμο σημείο:
«Αυτό δεν αποτελεί ανακήρυξη ΑΟΖ. Ωστόσο, ακόμη και αν δεν ανακηρύξεις ΑΟΖ, πρόκειται για την προστασία έμβιων και μη έμβιων πόρων. Μόνο τα κράτη που διαθέτουν ΑΟΖ μπορούν να το κάνουν. Επομένως, ενώ η Ελλάδα προσπαθούσε να ανακηρύξει μία de facto ΑΟΖ, τελικά ανακήρυξε και η Τουρκία», ανέφερε.
Η φράση του δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας. Κατά τον Γιαϊτζί, το τουρκικό θαλάσσιο πάρκο δεν έχει μόνο περιβαλλοντικό χαρακτήρα. Αποτελεί μέσο άσκησης αρμοδιοτήτων που η Άγκυρα συνδέει με την ύπαρξη ΑΟΖ, παρά το γεγονός ότι δεν έχει προηγηθεί επίσημη ανακήρυξη και οριοθέτησή της στην επίμαχη περιοχή.
Με απλά λόγια, η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει πρώτα την πρακτική εφαρμογή και κατόπιν να τη χρησιμοποιήσει ως πολιτικό και διπλωματικό επιχείρημα. Αναλαμβάνει δραστηριότητες, εκδίδει NAVTEX, αποστέλλει ερευνητικά σκάφη και παρουσιάζει την παρουσία της ως άσκηση δικαιωμάτων μέσα σε μια θαλάσσια ζώνη την οποία έχει μονομερώς εντάξει στη «Γαλάζια Πατρίδα».
Από τον χάρτη στο πεδίο
Ο Γιαϊτζί δεν έκρυψε την ικανοποίησή του για την κίνηση της τουρκικής κυβέρνησης. Συνεχάρη την Άγκυρα, λέγοντας ότι η Τουρκία «βγήκε ξανά στο πεδίο» και άρχισε να διεκδικεί ενεργά τα δικαιώματα που θεωρεί ότι διαθέτει στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παρουσίασε τα θαλάσσια πάρκα, τον τουρκικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ως διαφορετικά κομμάτια της ίδιας στρατηγικής.
«Εδώ και πολύ καιρό λέω ότι πρέπει να βγούμε στο πεδίο. Τα μέρη που δεν χρησιμοποιούμε δεν είναι δικά μας», δήλωσε, περιγράφοντας με τον πιο καθαρό τρόπο τη λογική δημιουργίας τετελεσμένων που υπηρετεί η τουρκική πολιτική.
Κατά τον ίδιο, η επιλογή της περιοχής του θαλάσσιου πάρκου έγινε σκόπιμα στο σημείο όπου «η Ελλάδα είναι περισσότερο ευάλωτη». Χαρακτήρισε την απόφαση «εξαιρετική και έγκαιρη», επιβεβαιώνοντας ότι η τουρκική πρωτοβουλία είχε σαφή γεωπολιτική στόχευση.
Το TÜBİTAK Marmara ως επόμενο βήμα
Η Άγκυρα, σύμφωνα με όσα περιέγραψε ο Γιαϊτζί, δεν περιορίστηκε στη δημοσίευση ενός χάρτη. Ακολούθησε η αποστολή του επιστημονικού ερευνητικού σκάφους TÜBİTAK Marmara, για τη διεξαγωγή ερευνών από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου.
Το τουρκικό πλοίο ανέλαβε να πραγματοποιήσει έρευνες για τους θαλάσσιους οργανισμούς, τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον μέσα στην περιοχή που η Τουρκία είχε προηγουμένως εντάξει στο θαλάσσιο πάρκο της.
Για τις δραστηριότητές του εκδόθηκε NAVTEX από τον σταθμό της Αττάλειας. Ο Γιαϊτζί παραδέχθηκε ότι μία NAVTEX αποτελεί απλώς αγγελία προς ναυτιλλομένους και δεν δημιουργεί από μόνη της κυριαρχικά δικαιώματα. Παρά ταύτα, παρουσίασε την έκδοσή της ως μέσο καταγραφής και προβολής των τουρκικών θέσεων.
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας του σχεδιασμού: η Τουρκία επιχειρεί να αθροίσει χάρτες, ανακοινώσεις, επιστημονικές αποστολές και στρατιωτική παρουσία, ώστε να εμφανίσει σταδιακά τις μονομερείς διεκδικήσεις της ως παγιωμένη πραγματικότητα.
Στο επίκεντρο το Καστελλόριζο
Ολόκληρη η επιχειρηματολογία του Γιαϊτζί περιστράφηκε γύρω από το Καστελλόριζο. Ο απόστρατος ναύαρχος επανέφερε τις γνωστές τουρκικές θέσεις σύμφωνα με τις οποίες τα ελληνικά νησιά δεν δικαιούνται πλήρη θαλάσσια επήρεια και υποστήριξε ότι το Καστελλόριζο μπορεί να διαθέτει δικαιοδοσία μόνο μέχρι τα όρια των χωρικών του υδάτων.
Παράλληλα, επιτέθηκε στην Ελλάδα επειδή, όπως ισχυρίστηκε, χρησιμοποιεί τον λεγόμενο «χάρτη της Σεβίλλης» για να περιορίσει την Τουρκία σε μια στενή λωρίδα θαλάσσιας δικαιοδοσίας κοντά στις ακτές της.
Η Άγκυρα, όμως, απαντά σε μία ελληνική θέση που η ίδια κατασκευάζει, για να δικαιολογήσει κατόπιν τις δικές της υπερβολικές αξιώσεις. Προβάλλει ως «άμυνα» έναν σχεδιασμό που φθάνει μέχρι την αμφισβήτηση της επήρειας ελληνικών νησιών και την έμμεση χάραξη τουρκικής ΑΟΖ χωρίς συμφωνία με τα απέναντι κράτη.
Η περιβαλλοντική βιτρίνα έπεσε
Οι δηλώσεις Γιαϊτζί φωτίζουν τη μεγάλη εικόνα. Για την τουρκική πλευρά, το θαλάσσιο πάρκο δεν είναι αυτοτελής περιβαλλοντική πρωτοβουλία. Είναι ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ο πρώτος κρίκος ήταν ο χάρτης. Ο δεύτερος ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός. Ακολούθησαν το θαλάσσιο πάρκο, η NAVTEX, η παρουσία ερευνητικού σκάφους και η επίδειξη στρατιωτικής ισχύος με τουρκικό υποβρύχιο κοντά στο Καστελλόριζο.
Έτσι δημιουργούνται τα τετελεσμένα: όχι απαραίτητα με μια επίσημη ανακήρυξη, αλλά με διαδοχικές πράξεις που επιχειρούν να εμφανίσουν την αμφισβητούμενη περιοχή ως χώρο άσκησης τουρκικών δικαιωμάτων.
Ο Γιαϊτζί, με την αλαζονεία που χαρακτηρίζει τις παρεμβάσεις του, έκανε αυτήν τη φορά ένα χρήσιμο δώρο στην Αθήνα. Αποκάλυψε μόνος του ότι πίσω από την πράσινη βιτρίνα του θαλάσσιου πάρκου δεν βρίσκεται απλώς η προστασία του περιβάλλοντος. Βρίσκεται η προσπάθεια της Τουρκίας να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από προπαγανδιστικό χάρτη σε de facto θαλάσσια πραγματικότητα.