Νέα εστία έντασης γύρω από τη διαχείριση του μεταναστευτικού και τις επιστροφές αιτούντων άσυλο διαμορφώνεται στην Ευρώπη, καθώς η Ελβετία φέρεται να προετοιμάζεται για τη σταδιακή επανέναρξη επιστροφών προς την Ιταλία ανθρώπων που εντάσσονται στις λεγόμενες «δευτερογενείς μεταναστευτικές ροές».
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ιταλικής εφημερίδας Corriere della Sera, η Βέρνη σκοπεύει να ζητήσει από την Ιταλία να δεχθεί αιτούντες άσυλο για τους οποίους, βάσει των σχετικών ευρωπαϊκών κανόνων, θεωρεί ότι υπεύθυνο κράτος για την εξέταση της αίτησής τους είναι η Ιταλία.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς από την ιταλική πλευρά επισημαίνεται ότι Ρώμη και Βέρνη δεν έχουν προηγουμένως συζητήσει το συγκεκριμένο σχέδιο, με αποτέλεσμα να αναμένεται πλέον η επίσημη αντίδραση της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι.
Επιστροφές από τα τέλη Αυγούστου
Εκπρόσωπος της ελβετικής κυβέρνησης, σύμφωνα με την Corriere della Sera, επιβεβαίωσε ότι οι επιστροφές αιτούντων άσυλο προς την Ιταλία πρόκειται να πραγματοποιηθούν σταδιακά, με την έναρξη της διαδικασίας να τοποθετείται στα τέλη Αυγούστου.
Παρότι η Ελβετία δεν αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμμετέχει στο ευρωπαϊκό σύστημα Σένγκεν μέσω συμφωνίας σύνδεσης και συνεργάζεται με την ΕΕ σε κρίσιμους τομείς της μεταναστευτικής και συνοριακής πολιτικής.
Το ζήτημα των επιστροφών συνδέεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον καθορισμό του κράτους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση μιας αίτησης διεθνούς προστασίας.
Στην πράξη, πρόκειται για ανθρώπους οι οποίοι, αφού βρέθηκαν ή καταγράφηκαν σε ένα ευρωπαϊκό κράτος, συνέχισαν προς άλλη χώρα και υπέβαλαν εκεί αίτηση ασύλου.
Οι μετακινήσεις αυτές χαρακτηρίζονται «δευτερογενείς ροές» και αποτελούν εδώ και χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα σημεία αντιπαράθεσης μεταξύ των κρατών της πρώτης γραμμής, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, και των χωρών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.
Το βλέμμα στη Μελόνι
Η προαναγγελία της Ελβετίας αναμένεται να προκαλέσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη Ρώμη.
Ιταλοί σχολιαστές υπογραμμίζουν ότι δεν έχει προηγηθεί διμερής συνεννόηση για την εφαρμογή των επιστροφών και ότι μένει να φανεί κατά πόσο η ιταλική κυβέρνηση θα αποδεχθεί τον σχεδιασμό της Βέρνης.
Η Ιταλία αποτελεί μία από τις κύριες πύλες εισόδου μεταναστών και αιτούντων άσυλο προς την Ευρώπη μέσω της κεντρικής Μεσογείου και έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι το βάρος της διαχείρισης δεν μπορεί να μεταφέρεται δυσανάλογα στα κράτη εξωτερικών συνόρων.
Το θέμα των δευτερογενών ροών βρίσκεται, άλλωστε, στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αντιπαράθεσης για το ποιος τελικά αναλαμβάνει την ευθύνη ενός αιτούντος άσυλο όταν αυτός μετακινείται από τη χώρα πρώτης εισόδου προς τον ευρωπαϊκό Βορρά.
Ανατροπή στη Γερμανία για 22χρονη Σομαλή
Την ίδια στιγμή, μια διαφορετική υπόθεση στη Γερμανία αναδεικνύει τις πολιτικές, νομικές και κοινωνικές δυσκολίες που συνοδεύουν τις επιστροφές προς την Ιταλία.
Η 22χρονη Σομαλή Αμπντιρισάκ Γουαρσάμε επρόκειτο να μεταφερθεί από τη Βαυαρία στη Ρώμη με πτήση οργανωμένη από το γερμανικό Δημόσιο.
Η επιστροφή της, ωστόσο, δεν θα πραγματοποιηθεί και η νεαρή γυναίκα θα παραμείνει στη Νυρεμβέργη.
Καθοριστική ήταν η παρέμβαση της τοπικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, η οποία ανακοίνωσε ότι η 22χρονη θα τεθεί υπό την προστασία της έως ότου η Γερμανία αποδεχθεί το αίτημα της Ιταλίας για ακύρωση της απόφασης επιστροφής της.
Η Εκκλησία αιτιολόγησε την παρέμβασή της επισημαίνοντας ότι η Γουαρσάμε πρέπει να μπορέσει να διατηρήσει την επαφή με συγγενικά της πρόσωπα που βρίσκονται στη Γερμανία.
Παράλληλα υποστήριξε ότι στην περίπτωσή της «υφίστανται όλες οι αναγκαίες προϋποθέσεις για να της χορηγηθεί άσυλο».
Το δύσκολο ευρωπαϊκό παζλ
Οι δύο υποθέσεις, αν και διαφορετικές, αποτυπώνουν το ίδιο βαθύτερο πρόβλημα: την κατανομή της ευθύνης για τους αιτούντες άσυλο στην Ευρώπη.
Τα κράτη της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης επιδιώκουν να περιορίσουν τις δευτερογενείς μετακινήσεις και να επιστρέφουν αιτούντες στις χώρες που θεωρούνται αρμόδιες για τις αιτήσεις τους.
Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της Μεσογείου υποστηρίζουν ότι μια αυστηρή εφαρμογή της συγκεκριμένης λογικής κινδυνεύει να συγκεντρώσει δυσανάλογο βάρος στα κράτη που βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης.
Η επικείμενη κίνηση της Ελβετίας προς την Ιταλία θα αποτελέσει συνεπώς ένα ακόμη τεστ για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί κανόνες επιστροφών μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη χωρίς να προκαλέσουν νέες πολιτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Με τις πρώτες επιστροφές από την Ελβετία να σχεδιάζονται ήδη για τα τέλη Αυγούστου, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στη Ρώμη και στην απόφαση που θα λάβει η ιταλική κυβέρνηση.