Ένα παγκόσμιο δίκτυο σχολείων, με δεκάδες χιλιάδες μαθητές και παρουσία σε περισσότερες από 30 χώρες, φέρεται να έχει οικοδομήσει η Τουρκία, επενδύοντας σχεδόν ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Πίσω, όμως, από την εικόνα της εκπαιδευτικής δραστηριότητας, έκθεση ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλει την ύπαρξη ενός πολύ ευρύτερου πολιτικού σχεδίου της κυβέρνησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης
Σύμφωνα με την έκθεση της βελγικής οργάνωσης Solidarity with Others, η κρατικά χρηματοδοτούμενη τουρκική Maarif Foundation δεν περιορίζεται στην εκπαίδευση, κατηγορείται ότι λειτουργεί ως όχημα εξαγωγής του πολιτικού Ισλάμ, επέκτασης της επιρροής της Άγκυρας και στοχοποίησης αντιπάλων του Ερντογάν στο εξωτερικό.
Τριάντα χιλιάδες μαθητές σε 34 χώρες
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται, η Maarif Foundation εκπαιδεύει περίπου 30.000 μαθητές σε 34 χώρες. Η δράση της επεκτάθηκε ταχύτατα μετά το 2016, με την Άγκυρα να επιδιώκει τον έλεγχο σχολικών μονάδων οι οποίες είχαν προηγουμένως συνδεθεί με το κίνημα του Φετουλάχ Γκιουλέν.
Η οργάνωση Solidarity with Others υποστηρίζει ότι, από το 2016, η τουρκική κρατική δομή ενεπλάκη στο κλείσιμο, στην κατάσχεση ή στην υποχρεωτική μεταβίβαση συνολικά 162 σχολείων σε 29 χώρες.
Από αυτά, τα 131 ιδρύματα φέρεται να πέρασαν υπό τον άμεσο έλεγχο της Maarif. Οι επιχειρήσεις αυτές, σύμφωνα με την έκθεση, επηρέασαν περίπου 7.800 εκπαιδευτικούς και εργαζομένους, οι οποίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με την απώλεια των θέσεων εργασίας τους, τη δίωξη ή την απομάκρυνση από τις χώρες όπου δραστηριοποιούνταν.
Πιέσεις, έφοδοι και κατασχέσεις
Οι καταγγελίες δεν περιορίζονται στη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας σχολικών μονάδων. Η έκθεση περιγράφει έναν οργανωμένο μηχανισμό άσκησης κρατικής πίεσης από την Τουρκία προς κυβερνήσεις τρίτων χωρών.
Κατά τους συντάκτες της, η Άγκυρα φέρεται να χρησιμοποίησε διπλωματικές πιέσεις, συμφωνίες ασφαλείας, αστυνομικές εφόδους, απελάσεις και κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων, προκειμένου να εξαναγκάσει χώρες να παραδώσουν σχολεία στη Maarif Foundation.
Μεταξύ των κρατών που κατονομάζονται βρίσκονται το Αφγανιστάν, το Μάλι, ο Νίγηρας, το Σουδάν, η Βενεζουέλα, η Ζάμπια και η Λιβερία. Πρόκειται κυρίως για χώρες στις οποίες η Τουρκία έχει επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια να ενισχύσει την πολιτική, οικονομική και διπλωματική παρουσία της.
Η εικόνα που σκιαγραφεί η έκθεση είναι αυτή μιας συντονισμένης διεθνούς επιχείρησης. Η εκπαίδευση εμφανίζεται ως το δημόσιο πρόσωπο, ενώ στο παρασκήνιο καταγγέλλεται ότι αναπτύσσεται ένας μηχανισμός πολιτικού ελέγχου, ιδεολογικής επιρροής και καταδίωξης προσώπων που η κυβέρνηση Ερντογάν θεωρεί εχθρικά.
Erdogan has spent nearly $1 billion building a global school network that investigators say is used to export political Islam and target his opponents abroad.
According to a report by the Belgium-based human rights group Solidarity with Others, Turkey’s state-funded Maarif… pic.twitter.com/2rnY806uLM
— Visegrád 24 (@visegrad24) July 21, 2026
Κρατική χρηματοδότηση 27,7 δισ. λιρών
Το οικονομικό μέγεθος του εγχειρήματος είναι ενδεικτικό της σημασίας που αποδίδει η Άγκυρα στη συγκεκριμένη δομή. Από τη δημιουργία της Maarif Foundation, η κρατική χρηματοδότησή της φέρεται να έχει ξεπεράσει τα 27,7 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες — ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 900 εκατομμύρια δολάρια.
Δεν πρόκειται, επομένως, για μια περιορισμένη εκπαιδευτική πρωτοβουλία, αλλά για ένα δίκτυο που στηρίζεται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό και διαθέτει τους πόρους για να αποκτήσει μακροχρόνια παρουσία σε κρίσιμες περιοχές του κόσμου.
Το σχολείο δεν είναι ένας συνηθισμένος χώρος άσκησης επιρροής. Εκεί διαμορφώνονται αντιλήψεις, ταυτότητες και μελλοντικές ελίτ. Και όταν πίσω από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα βρίσκεται ένα αυταρχικό κράτος με σαφή ιδεολογικό και γεωπολιτικό προσανατολισμό, η γραμμή ανάμεσα στην εκπαίδευση και στην κρατική προπαγάνδα γίνεται επικίνδυνα λεπτή.
Αίτημα για διερεύνηση εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας
Το βαρύτερο συμπέρασμα της έκθεσης αφορά τη νομική διάσταση της υπόθεσης. Η Solidarity with Others εκτιμά ότι υπάρχει εύλογη βάση για να διερευνηθεί κατά πόσο η εκστρατεία αυτή συνιστά δίωξη που μπορεί να υπαχθεί στα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως αυτά ορίζονται στο Καταστατικό της Ρώμης.
Πρόκειται για καταγγελία εξαιρετικά μεγάλης βαρύτητας, η οποία απαιτεί ανεξάρτητη διερεύνηση και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως τελεσίδικη δικαστική κρίση. Τα στοιχεία, όμως, που παρατίθενται δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία μεταφέρει τις εσωτερικές πολιτικές διώξεις της πέρα από τα σύνορά της.
Η τουρκική δραστηριότητα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο φαινόμενο κρατικής χρηματοδότησης ισλαμιστικών δικτύων σε διεθνή κλίμακα. Υπάρχουν και τα παραδείγματα του Ιράν και του Κατάρ! Τα δύο κράτη έχουν επενδύσει επίσης σημαντικά στην εξάπλωση του ισλαμισμού, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Η υπόθεση της Maarif δείχνει ότι η σύγκρουση με τον πολιτικό ισλαμισμό δεν διεξάγεται μόνο στα πεδία των μαχών ή στους διαδρόμους της διπλωματίας. Διεξάγεται και μέσα στις σχολικές αίθουσες, εκεί όπου η ιδεολογική επιρροή δεν αποδίδει άμεσα, αλλά οικοδομείται μεθοδικά για τις επόμενες γενιές.