«Η παράνομη αλιεία είναι ζήτημα εθνικής κυριαρχίας»
Του Χρηστου Κωνσταντινίδη
Σαφές μήνυμα για άμεση εφαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας απέναντι στα τουρκικά αλιευτικά που δρουν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων έστειλε ο αντιναύαρχος ε.α. του Λιμενικού Σώματος Νικόλαος Σπανός, μιλώντας στην εκπομπή Monitor.
Αφορμή για τη συζήτηση αποτέλεσε η παρουσία δύο τουρκικών αλιευτικών κοντά στη νησίδα Πιπέρι, στον αυστηρά προστατευόμενο πυρήνα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου – Βορείων Σποράδων. Πρόκειται για περιοχή όπου, σε ακτίνα τριών ναυτικών μιλίων, απαγορεύεται όχι μόνο η αλιευτική δραστηριότητα αλλά, σύμφωνα με όσα υπογράμμισε ο Νικόλαος Σπανός, ακόμη και η απλή διέλευση σκαφών.
Τα τουρκικά σκάφη φέρονται να αλίευαν εντός της προστατευόμενης ζώνης. Ο αρμόδιος φορέας ενημέρωσε το Λιμενικό Σώμα, όμως, όταν το περιπολικό που απέπλευσε από τη Σκιάθο έφθασε στην περιοχή, τα αλιευτικά είχαν ήδη απομακρυνθεί.
Ο αντιναύαρχος ε.α. ξεκαθάρισε ότι ένα αλιευτικό δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως πολεμικό πλοίο. Τόνισε, όμως, ότι η επαναλαμβανόμενη παρουσία τουρκικών σκαφών βαθιά μέσα στο Αιγαίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό ή γεωπολιτικά αδιάφορο περιστατικό.
Κατά τον ίδιο, η παράνομη αλιεία συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος, την επιτήρηση του θαλάσσιου χώρου, την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας και, τελικά, την προάσπιση της ελληνικής κυριαρχίας.
Πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό παράνομης αλιείας ή για ακόμη μία δοκιμή των αντανακλαστικών της Ελλάδας;
«Δεν είναι απλώς ένα περιστατικό παράνομης αλιείας. Αγγίζει ταυτόχρονα το περιβάλλον, την κρατική κυριαρχία, την επιτήρηση και τη διαρκή προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργήσει παρουσία στο Αιγαίο.
Δεν πρέπει να βαφτίζουμε ένα αλιευτικό σκάφος πολεμικό πλοίο. Από την άλλη, όμως, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι, επειδή είναι αλιευτικό, το περιστατικό δεν έχει γεωπολιτική σημασία.
Στην περίπτωση του Πιπερίου υπάρχει μία επιπλέον σοβαρή διάσταση. Ο επίσημος ελληνικός χάρτης χαρακτηρίζει την περιοχή ως πυρήνα προστασίας της φύσης. Σε θαλάσσια ζώνη τριών ναυτικών μιλίων γύρω από τη νησίδα απαγορεύεται ακόμη και η διέλευση. Δεν μιλάμε, επομένως, για μία γενική θαλάσσια περιοχή όπου κάποιος ψαρεύει λίγο πιο μέσα ή λίγο πιο έξω. Μιλάμε για τον πυρήνα μιας αυστηρά προστατευόμενης περιοχής, με συγκεκριμένους κανόνες και απαγορεύσεις.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι κανόνες που η ελληνική πολιτεία εφαρμόζει στους Έλληνες αλιείς μπορούν να επιβληθούν αποτελεσματικά και σε ένα ξένο αλιευτικό που εισέρχεται στην ίδια περιοχή.
Δεν μπορώ να γνωρίζω εάν πίσω από το συγκεκριμένο περιστατικό υπάρχει οργανωμένο σχέδιο. Θα ήταν επιπόλαιο να το υποστηρίξω χωρίς στοιχεία. Γνωρίζουμε, όμως, ότι η Τουρκία ακολουθεί συγκεκριμένη στρατηγική στο Αιγαίο. Κάθε επαναλαμβανόμενη παρουσία τουρκικών σκαφών στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο πρέπει να αξιολογείται μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο».
Η Ελλάδα έχει θεσπίσει κανόνες. Τους εφαρμόζει, όμως, αποτελεσματικά;
«Η Ελλάδα διαθέτει νόμους, χάρτες, θαλάσσια πάρκα και ζώνες προστασίας. Διαθέτει ακόμη ψηφιακό χάρτη απαγορευμένων περιοχών αλιείας και δυνατότητα δορυφορικού ελέγχου. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι η απουσία θεσμικού πλαισίου αλλά η δυνατότητα και η βούληση επιβολής του.
Το κράτος δικαίου επιβάλλει να τηρείται η νομοθεσία. Τα ξένα αλιευτικά που παρανομούν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων πρέπει να ακινητοποιούνται και να οδηγούνται στις αρμόδιες αρχές. Οι κυβερνήτες τους πρέπει να παραπέμπονται στη Δικαιοσύνη, να επιβάλλονται τα προβλεπόμενα διοικητικά πρόστιμα και να κατάσχονται τα αλιευτικά εργαλεία.
Αυτό πρέπει να ισχύει για κάθε ξένη σημαία, είτε πρόκειται για τουρκικό είτε για ιταλικό είτε για οποιοδήποτε άλλο αλιευτικό. Η αλιεία δεν είναι μία αθώα δραστηριότητα όταν πραγματοποιείται παράνομα. Είναι ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, ασφάλειας, εφαρμογής του διεθνούς δικαίου, οικονομίας και περιβαλλοντικής προστασίας».
Τι μπορεί να κάνει το Λιμενικό εάν ένα τουρκικό αλιευτικό αρνηθεί να σταματήσει ή εάν εμφανιστεί τουρκική ακταιωρός; Υπάρχουν κανόνες εμπλοκής;
«Κανόνες εμπλοκής υπάρχουν και επικαιροποιούνται ανάλογα με τις επιχειρησιακές συνθήκες. Υπάρχουν διαταγές, διαδικασίες και κατάλληλα μέσα. Τα στελέχη του Λιμενικού εκπαιδεύονται για πολύ δυσκολότερες επιχειρήσεις, όπως η αντιμετώπιση ενόπλων διακινητών ναρκωτικών ή ανθρώπων.
Ένα αλιευτικό είναι εμπορικό σκάφος, όχι πολεμικό πλοίο. Το Λιμενικό διαθέτει την εκπαίδευση και τις δυνατότητες να το προσεγγίσει, να το ελέγξει και, εφόσον διαπιστωθεί παράβαση, να το οδηγήσει σε ελληνικό λιμένα.
Όταν δεν κάνεις τα αυτονόητα μέσα στον δικό σου χώρο, δημιουργούνται σταδιακά τετελεσμένα. Και τα τετελεσμένα οδηγούν στο λεγόμενο «γκριζάρισμα» και στην εμπέδωση μιας νέας κανονικότητας στο πεδίο.
Δεν αρκεί να καταγράφουμε τα περιστατικά ή να επαναλαμβάνουμε ότι μία ενέργεια παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Χρειάζονται πράξεις που να αποδεικνύουν ότι προστατεύουμε το θαλάσσιο πεδίο, την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα».
Ποια είναι η ευρωπαϊκή διάσταση του περιστατικού;
«Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου – Βορείων Σποράδων καλύπτει περίπου 2.315 τετραγωνικά χιλιόμετρα και αποτελεί προστατευόμενη περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000. Επομένως, η υπόθεση δεν είναι μόνο ένα διμερές ελληνοτουρκικό ζήτημα.
Η παράνομη αλιευτική δραστηριότητα μέσα σε μία ευρωπαϊκά προστατευόμενη περιοχή έχει ευρωπαϊκή διάσταση. Κάθε περιστατικό πρέπει να καταγράφεται θεσμικά, να διαβιβάζεται στους αρμόδιους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ελέγχου της αλιείας και να δημιουργηθεί συγκροτημένο αρχείο επαναλαμβανόμενων παραβάσεων.
Παράλληλα, πρέπει να τίθενται σαφείς κόκκινες γραμμές προς την άλλη πλευρά. Εφόσον τα περιστατικά επαναλαμβάνονται, η Ελλάδα οφείλει να προχωρά στις ενέργειες που προβλέπει η νομοθεσία της».
Τι είδους σκάφη δραστηριοποιούνται στις συγκεκριμένες περιοχές και ποια ζημιά μπορούν να προκαλέσουν;
«Πρόκειται για μεγάλα αλιευτικά σκάφη, μηχανότρατες με συρόμενα δίχτυα βυθού. Τέτοια σκάφη έχουν καταγραφεί και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου, μεταξύ άλλων νοτίως του Αγαθονησίου.
Όταν μηχανότρατες σέρνουν δίχτυα στον βυθό μιας περιοχής Natura, όπου απαγορεύεται ακόμη και η διέλευση, δεν έχουμε μόνο παραβίαση των κανόνων αλιείας. Έχουμε καταστροφή του θαλάσσιου οικοσυστήματος.
«Εδώ μιλάμε για εγκληματική κατάσταση», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι ένας Έλληνας αλιέας θα αντιμετώπιζε αυστηρές κυρώσεις ακόμη και για πολύ μικρότερη παράβαση.
Έθεσε, παράλληλα, το ζήτημα της έγκαιρης επιτήρησης: «Έχουμε τόσα δορυφορικά συστήματα. Πώς έφθασαν, γιατί μπήκαν, γιατί ανέπτυξαν αυτή τη δραστηριότητα και γιατί δεν αντιδράσαμε εγκαίρως; Μήπως έχουμε ευθύνες και εμείς ως πολιτεία;».
Ερώτηση: Ποια πρέπει να είναι τα βασικά βήματα ενός εθνικού σχεδίου αποτροπής;
«Τα βήματα είναι απλά και θεσμικά:
- Συνεχής και καθαρή επιτήρηση του θαλάσσιου χώρου με όλα τα διαθέσιμα μέσα.
- Εικοσιτετράωρη επιχειρησιακή ετοιμότητα και άμεση αποστολή περιπολικών.
- Ακινητοποίηση των παραβατών, σύλληψη των υπευθύνων και εφαρμογή των προβλεπόμενων κυρώσεων.
- Πλήρης τεκμηρίωση κάθε περιστατικού και δημιουργία αρχείου επαναλαμβανόμενων παραβιάσεων.
- Ρηματικές διακοινώσεις και ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών, με σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα θα εφαρμόζει τον νόμο.
Δεν χρειάζεται πανικός ούτε υπερβολή. Χρειάζεται κράτος, επιτήρηση, άμεση αντίδραση, τεκμηρίωση, εφαρμογή της νομοθεσίας και ευρωπαϊκή πίεση.
Το γεγονός ότι ένα σκάφος είναι αλιευτικό δεν σημαίνει ότι βρίσκεται έξω από τη γεωπολιτική πραγματικότητα. Και το γεγονός ότι μία περιοχή είναι περιβαλλοντικά προστατευόμενη δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμένει αφύλακτη».
Το κρίσιμο συμπέρασμα
Η συνέντευξη του Νικόλαου Σπανού κατέδειξε ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη νόμων ή επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Η Ελλάδα διαθέτει το θεσμικό πλαίσιο, τα μέσα επιτήρησης, εκπαιδευμένα στελέχη και σαφείς διαδικασίες. Εκείνο που απαιτείται είναι πολιτική βούληση για την εφαρμογή όσων η ίδια η ελληνική πολιτεία έχει θεσπίσει.
Η συνεχής αποχώρηση των παραβατών πριν από την άφιξη των ελληνικών αρχών και η αντιμετώπιση κάθε συμβάντος ως ενός ακόμη «μεμονωμένου περιστατικού» καλλιεργούν μία επικίνδυνη κανονικότητα. Η απουσία αντίδρασης στο πεδίο εκλαμβάνεται από την άλλη πλευρά ως ανοχή και η ανοχή μετατρέπεται σταδιακά σε τετελεσμένο.
Το δίλημμα, επομένως, δεν είναι εάν η Ελλάδα πρέπει να προκαλέσει ένταση. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν θα εφαρμόσει τους νόμους της μέσα στα χωρικά της ύδατα.
Όπως τόνισε ο αντιναύαρχος ε.α., «η θάλασσα είναι η ψυχή της πατρίδας μας». Η προστασία της δεν εξασφαλίζεται μόνο με χάρτες, ανακοινώσεις και διαμαρτυρίες, αλλά με παρουσία, αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα στο πεδίο.
Το τελικό μήνυμα του Νικόλαου Σπανού είχε φοβερό νόημα και φέρει άπαντες προ των ευθυνών τους! Οι πολιτικοί ψηφίζουν τους νόμους και τα αρμόδια όργανα οφείλουν να τους εφαρμόζουν. Ο καθένας πρέπει να κάνει τη δουλειά του.